Войводата Георги Скрижовски  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , , ,


Георги Скрижовски (1882 - 1925)
Георги Иванов Радев, по парамон (прякор) Георги Скрижовски, е един от най-активните членове на Вътрешната македоно-одринска революционна организация в Източна Македония. Освен това, той е сред учредителите на Народната федеративна партия (българска секция) и дейно участва в българското политическо движение след Младотурската революция от юли 1908 година в Османската империя. Подобно на редица български революционери той става жертва на политическите борби в България след Първата световна война, но по нашите разбирания за революционерите ни се съди главно по делата им и затова ви го представяме. 

Георги Скрижовски е роден на 28 март 1882 година в чисто българското село Скрижово в областта Зъхна, на 15 километра североизточно от Зиляхово и на 45 километра източно от търговския и културен център в Източна Македония град Сяр. В 1891 година Георги Стрезов от Охрид пише за селото: "Скрижово, голямо село заобиколено отвсякъде с хълмове. От Зиляхово 2 часа на СИ. Околност камениста; нивята се намират на 1 час; в едно долище до Грачан. Тук се ражда и грозде, най-добро по цяло Зъхненско. Една българска църква „Св. Богородица“ (Успение). 220 къщи само българе."Американската изследователка Мерсия Макдермот описва ранните години на Георги Скрижовски така: "Въпреки че семейството му било бедно, той успял да завърши педагогическото училище в Сяр, където един от учителите му, Димитър Гущанов, го привлякъл в организацията. Известно време учителствал в Порой и в родното си село, където бил начело на местния революционен комитет. В 1902 г. той обаче бил принуден да мине в нелегалност, след като един турски чиновник го открил заедно с четата на Илия Кърчовалията в къщата на кмета.Георги успял да избяга с четата, но кметът бил арестуван и изпратен на заточение. После Скрижовски помогнал на Гущанов да образова първата Драмска чета, която помогнала на Гоце Делчев да вдигне във въздуха моста на р. Ангиста."


Сборните чети през февруари 1903 година
при пещерата Капе край село Крушево,
Серско. Скрижовски е на петия ред, шести
(последен) отляво надясно.
След това обаче съдбите на двамата ближни Гущанов и Скрижовски се разделят. Димитър Гущанов загива в сражението с турски аскер от 21 април (4 май по нов стил) в село Баница, където е убит и безспорният лидер на ВМОРО Гоце Делчев. Георги Скрижовски пък се присъединява към четата на Яне Сандански  като негов секретар и участва в Кръстовденското въстание, което е продължение на Илинденско-Преображенското въстание в Серски революционен окръг. Въпреки потушаването на въстанието Георги Скрижовски не унива и през 1905 година е назначен за главен войвода в Разложки район, а на следващата 1906 година е избран за член на Серския окръжен революционен комитет - ръководния орган на ВМОРО за югоизточна Македония.

Както вече се написа Георги Скрижовски е един от основателите на политическата партия на Яне Сандански в Османската империя, като на учредителния и' конгрес през 1909 година представлява Разлог с прилежащите му села. Преди да се стигне до там обаче, Георги Скрижовски участва в похода на македонските четници към Цариград от края на 1908 година, акция при която бившите дейци на ВМОРО и Младотурците детронират турския султан Абдул Хамид II. Конституционният режим в Османската империя обаче не трае дълго и Георги Скрижовски реактивира революционната си дейност. През Балканската война, начело на собствена чета, участва в освобождението на град Драма, а през цялата Първа световна война с четата си прави разузнавателни набези, като чрез това подпомага българското военно командване.


Дейци на НФП: Чудомир Кантарджиев,
Стойо Хаджиев, Яне Сандански, Георги
Скрижовски, последният е неидентифициран.
Но България е принудена да подпише Ньойския мирен договор в края на Първата световна война, според който голямата част от Македония остава извън границите на страната. Същото се случва и с родното село на Скрижовски, българското население на което е изцяло изселено в България. Георги Скрижовски започва мирен живот, присъединява се към Българската комунистическа партия и заедно със семейството си живее в Свиленград. Убит е от дейци на ВМРО на Иван Михайлов на 25 февруари 1925 година. Което е сериозна грешка от страна на организацията, ако се доверим пак на мнението на Мерсия Макдермот. Тя пише още за Скрижовски: Той беше справедлив, честен, трудолюбив и енергичен човек, пълен въздръжател, който четел много, и бил роден за възпитател. Той обичал хората и умеел да печели доверието и уважението им, но същевременно той бил много строг и не търпял никакви отклонявания от високите изисквания, които поставял пред себе си и пред другарите... Храбростта му била легендарна." (Макдермот, Мерсия. За свобода и съвършенство. Биография на Яне Сандански, Наука и изкуство, София, 1987, стр. 176.)

Οχράνα – Οι ξεχασμένοι βοεβόδες  

Posted by Kokice in , , , , ,


Επίδειξη στην Μακεδονία του Βαρδάρη
Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ορόσημο στην ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού. Μέχρι και σήμερα οι συνέπειές του σε διαφορετικό βαθμό επηρεάζουν αρκετές περιοχές. Έχουν γραφτεί χιλιάδες τόμοι βιβλίων σχετικά με τις στρατιωτικές δράσεις, τις ανθρωπιστικές κρίσεις και τις εκκαθαρίσεις άμαχου πληθυσμού καθώς επίσης και για τις αντιμαχόμενες ιδεολογίες. Η κλίμακα του πολέμου αυτού είναι τόσο μεγάλη που δεν υπάρχουν απλές απαντήσεις στα πιο σημαντικά ερωτήματα που προκείπτουν, πολύ περισσότερο σε σχέση με την Βαλκανική Χερσόνησο, όπου μύθοι, ιστορίες και πραγματικά γεγονότα περιπλέκονται μεταξύ τους δημιουργώντας μια χαοτική κατάσταση. Στο κέντρο αυτού του Βαλκανικού μαγειρέματος βρίσκεται η οργάνωση Οχράνα, γύρω από την οποία οι δράσεις και τα γεγονότα, καλύπτονται κάτω από αρκετά στρώματα σκόνης. Λίγα πράγματα έχουν γραφτεί για την δράση της οργάνωσης, τόσο σε σοβαρές επιστημονικές ιστοριογραφικές μελέτες , όσο και πληροφορίες στο διαδίκτυο. Στο άρθρο αυτό θα προσπαθήσουμε να συγκεντρώσουμε τα λίγα γνωστά δεδομένα που υπάρχουν σε σχέση μ αυτήν.
 

Οι κατοχικές περιφέρειες στην Μακεδονία

Κατά την άνοιξη του 1941 οι δυνάμεις του Άξονα υπερνικούν την αντίσταση σε Γιουγκοσλαβία και Ελλάδα και ξεκινάει η σταδιακή κατάληψη των δύο αυτών χωρών, όπου στο θέμα μας μελετούμε την κατοχή της γεωγραφικής περιοχής Μακεδονίας. Βουλγαρικά στρατεύματα καταλαμβάνουν σχεδόν ολόκληρη την Μακεδονία του Βαρδάρη, με εξαίρεση τα δυτικότερα τμήματα στις πόλεις Γκόστιβαρ, Ντέμπαρ, Τέτοβο, Στρούγκα και Κίτσεβο, τα οποία ανήκουν στην Ιταλική ζώνη κατοχής. Λίγο αργότερα Βουλγαρικά στρατεύματα εξαπλώνονται στην Ανατολική Μακεδονία (Σέρρες, Δράμα, Καβάλα) και Δυτική Θράκη, ενώ μετά το 1943 και στο Κιλκίς και σε τμήματα της Χαλκιδικής, χωρίς όμως την Θεσσαλονίκη και το Άγιο Όρος. Στην Αιγαιακή Μακεδονία με σημαντική την παρουσία Βουλγαρικού πληθυσμού μένουν υπό Γερμανική κατοχή (περιοχές Φλώρινας, Έδεσσας, Θεσσαλονίκης) και υπό Ιταλική διοίκηση (περιοχές Καστοριάς – Άργους Ορεστικού). Δημιουργήθηκε μια πολύπλοκη πολιτική κατάσταση, η εμφάνιση της κομμουνιστικής αντίστασης και της δημοκρατικής πτέρυγας στην Ελλάδα οδηγεί στην δημιουργία συνεργαζόμενων με τις κατοχικές δυνάμεις οργανώσεων όπως ΠΑΟ, Τάγματα Ασφαλείας / Θάνατος και στην συνέχεια και την δημιουργία της Οχράνα ως Μακεδόνο-Βουλγαρικής οργάνωσης. Η κύρια αποστολή της ήταν να οργανώσει τον σλαβιανομιλούντα πληθυσμό εναντίον των κινημάτων αντίστασης, όμως όπως θα παρακολουθήσουμε λίγο παρακάτω, οι περισσότερες ενέργειες της Οχράνα ήταν ουσιαστικά προς την κατεύθυνση να προστατεύσουν τον τοπικό πληθυσμό και από τις Ελληνικές εθνικιστικές δυνάμεις αλλά και να αντιπροσωπεύσουν τον πληθυσμό ενώπιων των κατοχικών αρχών Γερμανικών και Ιταλικών, οι οποίοι δεν εμπιστεύονται καθόλου τον τοπικό πληθυσμό, ανεξάρτητα απο εθνικότητα και θρησκεία.



Αντόν Κάλτσεφ (1910 - 1948)
Οχράνα, είναι συγκεντρωτικό όνομα όλων των Βουλγαρικών οργανώσεων στις περιοχές που αναφέρθηκαν ήδη – Βουλγαρική λέσχη αξιωματικών Θεσσαλονίκης (1941), επικεφαλής ο Αντόν Κάλτσεφ, Οχράνα, στην Φλώρινα (1941), επικεφαλής ο δικηγόρος Μεναλάι Γκέλεφ και στην Έδεσσα (1941) που οργανώθηκε από τον Αντόν Κάλτσεφ, καθώς επίσης και Το Βουλγαρικό κομιτάτο “Σφομπόντα ίλι Σμαρτ – Ελευθερία ή Θάνατος” στην Καστοριά (1943), επικεφαλείς Αντόν Κάλτσεφ και Τσετάν Μλαντένοφ. Προκαλεί εντύπωση η συχνή αναφορά του ονόματος του Βούλγαρου αξιωματικού Αντόν Κάλτσεφ από το χωριό Ζούζελτσι (Σπήλαια) της Καστοριάς, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι ο ηγέτης και η κινητήρια δύναμη της οργάνωσης, την βιογραφία του οποίου θα παρουσιάσουμε σε ξεχωριστό άρθρο. Ο Αντόν Κάλτσεφ έχει καλές σχέσεις με τον Βούλγαρο Τσάρ (Βασιλιάς) Μπορίς ΙΙΙ, κρατάει επαφή με τον εξόριστο ηγέτη της πρώην ΕΜΕΟ (ΒΜΡΟ) Ιβάν Μιχαίλοφ, καθώς επίσης και με τις, Γερμανική και Ιταλική, διοικήσεις στην Ελλάδα. Οργανώνει πολυάριθμά κομιτάτα στις πόλεις και ένοπλες τσέτες στα χωριά που προυπήρχαν, όπως είναι γνωστό μέχρι το φθινόπωρο του 1944, όταν Ιταλία και Βουλγαρία βρίσκονται ήδη στο πλευρό των Συμμάχων, τα Γερμανικά τμήματα άρχισαν να αποσύρονται βορειοδυτικά, ενώ τα αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα σταδιακά επιβάλλονται και αναλαμβάνουν την εξουσία σε όλη την χώρα. Στην συνέχεια πολλά εξέχοντα μέλη και ηγέτες της Οχράνα σκοτώθηκαν, άλλοι διασκορπίστηκαν ή συνελήφθησαν, ενώ οι περισσότεροι εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ.


Παρακάτω η εμβάθυνση στο θέμα μας οδηγεί στο ξεκαθάρισμα αρκετών σημαντικών ερωτημάτων, όπως ο αριθμός και τα κίνητρα των μελών της Οχράνα και η συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου και καταδίκες εξεχόντων μελών, καθώς επίσης και η αιτία για τις λίγες πληροφορίες που υπάρχουν σε σχέση με την οργάνωση.

Ένοπλη τσέτα της Οχράνα

Ι. Ο αριθμός και εξάπλωση των κομιτάτων της Οχράνα είναι δύσκολο να υπολογιστεί. Πιο μεγάλες τσέτες υπάρχουν στις πόλεις Καστοριά και Άργος Ορεστικό–Χρούπιστα (με περίπου 200 άτομα), καθώς και στα χωριά Ζαγορίτσανη-Βασιλειάδα (130), Ζέλεβο-Αντάρτικο (80), Όστιμα-Τρίγωνο (30), Τσερέσνιτσα-Πολυκέρασο (20), ενώ στα άλλα χωριά δρουν τσέτες 10-20 ατόμων. Σύμφωνα με τον Βούλγαρο μελετητή Ντομπρίν Μίντσεφ στις περιοχές Καστοριάς και Πρεσπών δρουν περίπου 1500 άτομα. Στην περιοχή της Φλώρινας μετά το τέλος του πολέμου ως μέλη της Οχράνα καταδικάστηκαν : Σουροβίτσεβο-Αμύνταιο (70 άτομα), Βάρμπενι-Ιτέα (60), Μπάνιτσα-Βεύη (200), Ποπόλζανι-Παπαγιάννη (70), Νεβόλιανη-Σκοπιά (90), Σλάτινα (100) κλπ. Στην περιοχή Έδεσσας περίπου 800 άτομα είναι μέλη της οργάνωσης.


ΙΙ. Το κίνητρο για συμμετοχή στην Οχράνα : Η πιο οργανωμένη και πιο πολυάριθμη είναι η Οχράνα στην περιοχή της Καστοριάς, λόγω κυρίως της έντονης παρουσίας και δράσης των παρτιζάνων κομμουνιστών και την καταπίεση από την μεριά του ΠΑΟ προς τον τοπικό Βουλγαρομιλούντα πληθυσμό. Παραδειγματικά μπορούν να αναφερθούν τα παρακάτω χωριά, στην Πρεκοπάνα-Περικοπή ο ανδρικός πληθυσμός εξοπλίζεται από την Οχράνα, λόγω των συχνών επισκέψεων από τους ακτιβιστές του ΕΛΑΣ, οι οποίοι με την βία παίρνουν τροφές και ζώα. Το χωριό δέχθηκε επίθεση τελευταία και καταστράφηκε από τον ΕΛΑΣ στις 21 Αυγούστου 1944. Αντίθετα στην Ζαγορίτσανη-Βασιλειάδα το μεγάλο παράρτημα της Οχράνα εκεί αποκρούει τις συχνές επιθέσεις από το ΠΑΟ, όπως αυτό του Μαίου 1943. Στην περιοχή της Φλώρινας συνολικά η Οχράνα αριθμεί λιγότερα μέλη καθώς η εγγύτητα των συνόρων της Βουλγαρίας εξασφαλίζει συγκριτικά μεγαλύτερη ασφάλεια, παρόμοια είναι η κατάσταση και στην περιοχή της Έδεσσας. Γενική εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι πιο ενεργά συμμετέχουν στα κομιτάτα μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα της περιφέρειας, τα οποία διατήρησαν εντονότερα την Βουλγαρική τους συνείδηση, μεγάλο μέρος των μελών της Οχράνα είναι πρώην μέλη της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) και συμμετείχαν στην εξέγερση του Ιλίντεν. Ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα σε σχέση με την Οχράνα είναι η αποκλίνουσα άποψη των Μακεδόνων αναφορικά με τον σκοπό ύπαρξης της οργάνωσης. Πρόσφυγας από την περιοχή της Έδεσσας γράφει στα απομνημονεύματά του ότι η Οχράνα δημιουργήθηκε με σκοπό την διαίρεση των Βούλγαρων της Αιγαιακής Μακεδονίας και να τους επιβάλλει πολιτικές ιδεολογίες ακαταλαβίστικες για τον τοπικό πληθυσμό, ενώ αυτός δέχεται ως αληθινή οργάνωση για τους Βούλγαρους τον ΕΛΑΣ. Αντίθετη είναι η άποψη πρόσφυγα από την Τσερέσνιτσα-Πολυκέρασο, ο οποίος δέχεται την Οχράνα ως πραγματικό αντιπρόσωπο των Βούλγαρων, ενώ οι κομμουνιστικές ιδέες όπως ο διεθνισμός του ΕΛΑΣ αποτελεί εχθρό του Βουλγαρισμού της περιφέρειας. Πραγματικό γεγονός είναι όμως ότι μετά το 1944 τα περισσότερα μέλη της Οχράνα εντάχθηκαν στις νεοσχημασμένες κομμουνιστικές παρτιζάνικες οργανώσεις, για να προστατευθούν από τις καταδίκες αλλά και να προστατεύσουν τους εαυτούς τους από τους υποστηρικτές του μοναρχισμού.

Χρίστο Λανγκαντίνοφ και Γκεόργκι Μλαντένοφ,
 Λαύριο 1951

ΙΙΙ. Η συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου και βιαιοπραγίες επί του άμαχου πληθυσμού είναι από τις πιο σημαντικές πτυχές σε κάθε πόλεμο, αλλά αυτό ιδιαίτερα έντονα χαρακτηρίζει τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αυτό είναι λογικό καθώς παρόμοιες ενέργειες είναι ενδεικτικές της φύσης των γεγονότων σε συγκεκριμένη περιφέρεια και του χρόνου που συμβαίνουν. Δυστυχώς, τότε ακριβώς γίνονται οι πιο μαζικές μυθοπλασίες σε σχέση με την Οχράνα. Αναφέρεται στην Ελληνική ιστοριογραφία για τον εξαναγκασμό του τοπικού πληθυσμού ώστε να ενταχθούν στην οργάνωση, ενώ στην συνέχεια καταγράφει βιαιοπραγίες που αυτοί έκαναν. Συγκεκριμένο παράδειγμα είναι η σφαγή την άνοιξη του 1944 στην Κλεισούρα, περιοχή Καστοριάς, όπου σύμφωνα με Ελληνικά στοιχεία συμμετέχει ενεργά προσωπικά ο Αντόν Κάλτσεφ, για το οποίο αργότερα καταδικάζεται σε θάνατο από το Ελληνικό Στρατοδικείο. Αφήνει όμως αναπάντητο το ερώτημα της συμμετοχής στην σφαγή αυτή της δοσίλογης ομάδας του Γεωργίου Πούλου, καθοδηγούμενη σε τοπικό επίπεδο από τον πρώην αντάρτη Ανδρέα Παναγιωτόπουλου. Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε για απόλυτα μονομερή αντιμετώπιση των γεγονότων και την δαιμονοποίηση της Οχράνα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Οχράνα έκανε τέτοιες επιθέσεις, όπως στο Άργος Ορεστικό-Χρούπιστα για παράδειγμα όπου ο μη Βουλγαρικός πληθυσμός υπέστει σοβαρό εκφοβισμό, ενώ και μη Βουλγαρικά χωριά στα περίχωρα που εξυπηρετούσαν ξένα προς τα Βουλγαρικά συμφέροντα, λεηλατήθηκαν και κάηκαν. Αντιθέτα, για παράδειγμα στα Γιαννιτσά-Εντζεβαρντάρ και στο χωριό Πύργοι-Κατράνιτσα, Εορδαίας, στα τέλη του 1944 από τις Ελληνικές ομάδες δοσίλογων σκοτώθηκαν πάνω από 400 Βούλγαροι, των οποίων τα ονόματα σήμερα μνημονεύονται στα Ηρώα ως Έλληνες και θύματα των κατακτητών.


Τζοβάνι Ραβάλι και Αντόν Κάλτσεφ στην δίκη, 1946
ΙV. Αιτία για τις λίγες υπάρχουσες πληροφορίες αναφορικά με την Οχράνα είναι αποτέλεσμα δύο παραγόντων : αφενός το χάος από την συνέχιση του πολέμου στην Ελλάδα (1941 – 1949) με αποτέλεσμα την μόνιμη απώλεια πολύτιμων πληροφοριών. Πιθανώς μεγάλο τμήμα των ντοκουμέντων σχετικά με την Οχράνα να καταστράφηκε κατά την αποχώρηση και με σκοπό να εξαφανίσουν τα ίχνη τους αυτοί που συμμετείχαν σ αυτήν ή στην διάρκεια των πολεμικών μαχών. Αφετέρου, ο άλλος τρόπος συμπλήρωσης των ιστορικών κενών επίσης χάθηκε οριστικά, αναφορικά με τα απομνημονεύματα όσων συμμετείχαν στα γεγονότα αυτά. Πολλοί άνθρωποι της γενιάς αυτής δεν ζούν πια ή είναι υπερήλικες, ενώ άλλοι πάλι διασκορπίστηκαν σε ΗΠΑ, Καναδά και Αυστραλία και έτσι γίνεται ακόμα πιο δύσκολη η συλλογή των πληροφοριών αυτών. Επιπρόσθετα, στην διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου για ιδεολογικούς λόγους δεν έγινε λεπτομερής μελέτη των γεγονότων αυτών σε Ελλάδα, Βουλγαρία και Γιουγκοσλαβία. Στην Βουλγαρία το θέμα έρχεται στην επικαιρότητα μετά το 1989 όταν και εξετάστηκε πιο σοβαρά από τον Βούλγαρο ιστορικό Γκεόργκι Ντασκάλοφ, ενώ στην Φύρομ, λεπτομερώς και πιο αντικειμενικά γράφει ο Στοιάν Κότσοφ, καταγόμενος από το χωριό Τούριε-Κορυφή, Φλώρινας. Μπορούμε ασφαλώς να υποθέσουμε ότι σημαντικές πληροφορίες για την οργάνωση φυλάσσονται στα αρχεία Γερμανίας και Ιταλίας, αλλά δυστυχώς αυτά δεν έχουν ακόμα μελετηθεί. Στην Ελλάδα σήμερα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Οχράνα ο Δημήτρης Λιθοξόου, ο οποίος στην ιστοσελίδα του συγκέντρωσε λεπτομερείς λίστες για τους συμμετέχοντες στην Οχράνα κατά χωριό, κυρίως για τις περιοχές Καστοριάς και Φλώρινας.


Κλείνοντας, μπορούμε μόνο να εκφράσουμε την ελπίδα ότι μπορεί στο μέλλον να γίνει πιο λεπτομερής μελέτη του θέματος, αν και είναι ξεκάθαρο ότι αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο χωρίς την συνεργασία όλων των ενδιαφερομένων να διώξουν την ομίχλη που επικαλύπτει το θέμα αναφορικά με την Οχράνα.



Βιβλιογραφία:
* Даскалов, Георги. Участта на българите в Егейска Македония, 1936-1946, София, 1999 г. (Η μοίρα των Βούλγαρων στη Αιγαιακή Μακεδονία, 1936-1946)
* Даскалов, Георги.Българите в Егейска Македония-мит или реалност“, София, 1996 г. (Οι Βούλγαροι στην Αιγαιακή Μακεδονία – μύθος ή πραγματικότητα)
* Даскалов, Георги.Между реваншизма на Атина, македонизма на Белград и нихилизма на София, Македонски научен институт, София, 2007 г.(Ανάμεσα στον ρεμβανσισμό της Αθήνας, τον Μακεδονισμό του Βελιγραδίου και τον μηδενισμό της Σόφιας)
* Кочов, Стојан. Идеолошкиот активизам над Македонците под Грција...
* Мичев, Добрин. Българското национално дело в Югозападна Македония (1941 — 1944 г.)
* Nicholas, Vic. IMRO Militia And Volunteer Battalions Of Southwestern Macedonia, 1943–1944


Опълченци от Македония  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,

"България цяла сега нази гледа,
тоя връх висок е: тя ще ни съзре,
ако би бегали: да мрем по-добре!"


Иван Вазов

Защитата на „Орлово гнездо“. Художник Алексей Попов
Руското военно командване решава да сформира еднонационална доброволческа единица към своите войски, която нарича Българско Опълчение. В „Основания за организацията на Българската войска" от октомври 1876 год. се казва: „Българското опълчение се иска... главно за запазване на местното население... За да могат подобни дружини... да принесат най-голяма полза, потребно е при самото им формиране ...те да се нагодят за известни райони на страната. За Западна, Средна и Източна България са потребни дружини, отряди подготвени от по-рано. Първите трябва да се попълват с хора от местата, които лежат по пътищата от маловлашкия Дунав към Ниш, Самоков и София. Вторите - от средния Дунав към Пловдив и Одрин, най-сетне третите - от долния Дунав към Шумно, Варна и по-нататък към Одрин и Лозенград... При това казаните шест дружини...да съставят:

Дружина
1 и 2 - Западнобългарска бригада
З и 4 - Среднобългарска бригада
5 и 6 - Източнобългарска бригада.

Възможността българите от Македония да участват в Опълчението произлиза от факта, че руското военно командване разглежда Македония като „българска земя". Като каквато я приемат Великите сили на Цариградската конференция от декември 1876/януари 1877 год. Пропорционално на теорията, на която предвижда военни действия, планира попълването на Западнобългарската бригада - 1 и 2 опълченски дружини, най-вече с българи от Македония, които смятат, че ще бъдат в състояние да защитят интересите на местното население. Руските висши офицери отчитат факта, че Македония е териториално най-отдалечена от местата, където се комплектова Българското опълчение - градовете Крайова, Плоещ. Бузъу - Румъния и очаква по-многоброен набор от Източна България. Затова пък точно командващият Източния отряд ген. - адютант княз Дондуков-Корсаков в едно свое секретно донесение до Военния министър пише: „ Из одной только Македонии во время войни в болгарское ополчение вступило до тысячи человек."

фотограф: Евгени Динев
Като имаме предвид, че българските опълченци от Македония, с изключение на десетина, се записват в първите шест дружини и съпоставим броя им - 1000 на 6000 - общия брой, то следва извода, че българите от Македония са 1/6 от цялото, т.е. пропорционално на територията.

Поименно са издирени около 500 души от Македония, на които е посочено и месторождението.

Като родни места на опълченци от Битолско руските писари са записали 30 селища, от които от гр. Битоля са посочени 42 опълченци, а от останалите селища - 31; Велешко - 4 селища, от които от гр. Велес - 25 опълченци и 3 от района; Вранско - 3 селища, от които от гр, Враня - 7 опълченци и 2-ма от района: Гостиварско - един опълченец от с. Еловци; Дебърско - 9 селища, от които от гр. Дебър - 5 опълченци и 8 от района; Джумайско - 4 селища, от които от гр. Джумая - 10 опълченци и 14 от района: Кичевско - 4 селища, от които от Кичево 10 и 3-ма от района; Корчанско - един опълченец от района; Костурско - 2 селища, 2-ма опълченци от района; Крушевско - 2 селища, от които от Крушево - 7 опълченци и един от района; Кумановско - 8 селища, от които от Куманово - 9 опълченци и 7 от района: Леринско - 2 селища, от които от гр. Лерин - 1 опълченец и 1 от района: Охридско - 8 селища . от които 49 опълченци от Охрид, от които 7 от района; Призренско - 6 селища, от които 31 от гр. Призрен и 6 от района; Серско - 3 селища, от гр. Сер - 3 опълченци и 2 от района; Прилепско - 5 селища, от които от гр. Прилеп - 8 и 4 от района: Солунско - 4 селища, от които от гр. Солун 4 и 8 от района: гр. Струга - 3 опълченци; гр Струмица - 2 опълченци: Щипско - 3 селища, от които от гр. Щип 2 опълченци и 3-ма от района: Кривопаланско - 5 селища. от които от Крива паланка - 2 опълченци и 7 от района: Неврокопско -11 селища, от които от гр. Неврокоп - 5-ма опълченци и 11 от района; Кукуш - 1 опълченец: Тетовско - 9 селища, от които от Тетово - 15 опълченци и 9 от района. Без обозначение на района са отбелязани следните селища: градовете - Кастрия, Нови пазар, Паланка, Ресен и селата: Вакукер, Кратово, Крушевец. Мержово. Три паланки с всичко 9 опълченци. С отметка „родом от Македония” без да е упоменато селището са издирени 49 опълченци.

Възрастта на опълченците: от 18-годишните: Георги Христов от Връбник, Костурско; Трифон Атанасов от Призрен;: Йосиф Петров от Тетово до Тасе Христов от Битоля - 58-годишен. Най-често срещаната възраст сред опълченците от Македония е от 20 до 35 години.

За низш ръководен кадър на Опълчението, руското командване разчита на българи служили в руската армия: Пандо Наумов от Битоля: Димитър Атанасов от Охрид; Антон Петров от Тресонча, Дебърско; Панайот Стойков от Джумая; Атанас Дуков от Неврокоп: Атанас Петров от Призрен и др.

В унтер-офицери са произведени: Спиро Михайлов от Дебър; Лазар Николов от с. Изкоп, Битолско; Атанас Янков от гр. Кастрия; Иван Апостолов от Охрид; Тома Богданов от Призрен; Антон Иванов от Прищина; Ангел Герчев от с. Стърчища, Неврокопско и др.

Произведени в ефрейтори са: Георги Костов, Панайот Наумов, Панто Наумов от Битоля; Бойко Георгиев от Вакукер; Панайот Наумов, Тодор Спасов от Велес; Петър Стоянов от Зеленич, Солунско; Юван Тасев, Тодор Николов, Стоян Бижов от гр. Серес: Панайот Бурков, Стоян Иванов, Петър Стоянов от гр. Скопие; Йосиф Петров. Ивано Ювицов от Тетово и др.

Анастас Янков
(1860 - 1906)
от Загоричани
Всички опълченци от Македония са се сражавали в решителните за изхода на войната боеве при Шипка. Вражите куршуми не пощадяват: Иван Марков. Панайот Наумов. Таки Зисо, Христо Христов от Битоля; Драгой Божилов. Бранислав Велешки, Панайот Наумов от Велес; Стойко Димитров. Илия Тасев от Куманово: Иван Апостолов от Ново село, Щипско; Петър Атанасов. Атанас Божинов, Александър Христов от Охрид; Стефан Лукич от Скопие; Димитър Петров, Йордан Хаджибушкев от Солун; Михаил Николаев от Щип. И много други отбелязани, а навярно и неотбелязани.

В битката на връх Шипка загиват: редник Христо Димитров от Битоля; редник Наум Димитров. редник Иван Пешев; редник Юрдан Янков от Велес: редник Стефан Петров от Гостов, Тетовско; редник Петър Георгиев от Кичево: редник Димитър Иванов; редник Спиро Иванов от Охрид; редник Петър Марков от Призрен и др. Безследно изчезва редник Дойчин Илиев от с. Брезово. Битолско.

При завземането на зимния турски укрепен лагер в подножието на Шипка намират смъртта си: редник Иван Атанасов от Кукуш; редник Клим Наумов от Охрид; и др.

За проявени високи бойни войнски качества повечето от българите - опълченци от Македония получават отличия: д-р Константин Везенков - орден „СВ. Ана"; Орден за храброст „Георгиевски кръст" - прапорщик Атанас Дуков; Унтер-офицер - Атанасий Янков. Антон Иванов, Ангел Герчев и др; Ефрейторите: - Георги Костов. Атанас Петров и др. Редниците: - Илия Станков, Косто Георгиев, Димитър Трайков, Станю Стефанов и др. Със сребърен медал са наградени: Димитър Атанасов. Гавраил Атанасов и др.; С бележка „медал", без да е отбелязано какъв в документите, е дадена срещу 26 имена на опълченци.

* http://www.promacedonia.org/bugarash/opalchenci1.html

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...