Η Μπάνιτσα στο πέρασμα των χρόνων....  

Posted by Kokice in , , , ,

Πλάκα στο Τορόντο του Καναδά



Η Μπάνιτσα είναι ένα από τα μεγαλύτερα Βουλγαρικά χωριά στις αρχές του 20 ου αιώνα, ενώ η θέση του στον δρόμο Θεσσαλονίκη – Φλώρινα το κάνει εξαιρετικά σημαντικό. Όπως και τα άλλα μεγάλα χωριά της περιοχής σαν το Εξί-σου (Ξινό Νερό) και το Πάτελε (΄Αγ. Παντελεήμονας) – για την Μπάνιτσα ρόλο παίζει το γεγονός ότι οι κάτοικοί του συμμετέχουν μαζικά στον επαναστικό αγώνα της Εσωτερικής Μακεδόνο-Ανδριανουπολίτικης Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΑΕΟ), καθώς μια ασήμαντη μειοψηφία του πληθυσμού της, δηλαδή μερικές μόνο οικογένειες από τα 1500 άτομα είναι με καθορισμένη Ελληνική συνείδηση. Όπως φαίνεται από άλλες στατιστικές τέτοιες αναλογίες εμφανίζονται και στις επόμενες δεκαετίες, ενώ μεγάλο τμήμα των μεταναστών στις ΗΠΑ και τον Καναδά διατηρούν ισχυρή την Βουλγαρική τους συνείδηση.


Η περιφερειακή τσέτα της Φλώρινας με το λάβαρό της (1908)
Απόστολος του επαναστατικού κινήματος από την Μπάνιτσα είναι χωρίς αμφιβολία ο Λάζαρ Στόιτσεφ Γκέργκεφ, ονομαστός και σαν Ντζόλε και Ατές Πασά. Γεννημένος το 1867, αρχικά εντάχθηκε ως τρομοκράτης στην ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) και μαζί  με τους Χρίστο Ιβανόφ ο Μαστοράκος από την Φλώρινα, Γκέλε και Πέτρε Πόποβι από το χωριό Τάρσιε (Τρίβουνο), Τάνε Στόιτσεφ και Ντόρε Μίντσεφ από το χωριό Γκορνίτσεβο (Κέλλη), Ντίνε Κλιούσετο από το Εξί-σου (Ξινό Νερό) καθαρίζουν την περιφέρεια από σπιούνους και προδότες. Το 1903 κατά την εξέγερση του Ιλίντεν είναι ανεξάρτητος βοεβόδας, ενώ αργότερα ορίζεται βοεβόδας της περιφέρειας αφού έχει την ευθύνη για όλες τις τσέτες της περιοχής Φλώρινας. Το 1905 μαζί με την τσέτα του Τάνε Στόιτσεφ ηγούνται ηρωικής μάχης εναντίον του Τουρκικού στρατού και Μπασιμπουζούκων στην Ζέρβη, αλλά δεν καταφέρνει να σώσει το χωριό από το κάψιμο και την σφαγή μεγάλου τμήματος των κατοίκων του. Η τσέτα μεγαλώνει και γιαυτό μαζί του κρατά μόνο 6 άτομα, ενώ τα υπόλοιπα μέλη της τσέτας τα διαμοιράζει στους υποβοεβόδες Νάσε Κάτιν από το χωριό Μπούλγκαρσκα Μπλάτσα (Οξυά) που δρα στο Μπούφκολ (Ακρίτας), Πέταρ Χρίστοφ από την Νεβόλιανη (Σκοπιά) που δρα στο Νέρεντ (Πολυπόταμο) και Κράστε Λιόντεφ που δρα σε Σέτινα (Σκοπός) και Ποπαντία (Παπαδιά). Μετά την επανάσταση των Νεότουρκων το 1908 λαμβάνει την απαραίτητη αναγνώριση από τις τοπικές αρχές και διορίζεται ως αστυνομικός επιθεωρητής, ενώ παράλληλα συμμετέχει στις πολιτικές οργανώσεις των Βούλγαρων – αρχικά στην Ένωση των Βουλγαρικών Συνταγματικών Συλλόγων, ενώ αργότερα στο Ομοσπονδιακό Λαικό Κόμμα (Βουλγαρική πτέρυγα). Σκοτώθηκε στην Φλώρινα το 1909 από φανατικό Τούρκο μετά από Ελληνική προβοκάτσια. Η φήμη του είναι τόσο μεγάλη που το 1927 στο Έλβουντ, της Πενσυλβάνια δημιουργήθηκε τμήμα της Μακεδονικής Πατριωτικής Οργάνωσης, αφιερωμένο στο όνομά του.

Λέκο Ντζόρλεφ και Κότσο Τσόνκατα
 από το Ζελένιτσε

Ο άλλος μεγάλος βοεβόδας από την Μπάνιτσα είναι ο Αλέξο Ντζόρλεφ, ονομαζόμενος ως Λέκο Μπάνιτσκι. Σκοτώνει τον Κυριάκο Κότσεφ, πατέρα των Παντίλ και Κοσταντίν Κότσεβι, δολοφόνους του πατέρα του. Κατά την εξέγερση του Ιλίντεν οδηγεί τσέτα με 250 άτομα, με την οποίαν αρχικά κόβουν τα τηλεγραφικά καλώδια ανάμεσα σε Μπίτολα και Φλώρινα, ενώ στην συνέχεια μεταβαίνει στο Μαρίοβο (Μορίχοβο) όπου μάχεται μέχρι το τέλος της εξέγερσης εναντίον μεγάλων Τουρκικών στρατιωτικών τμημάτων. Το 1904 συλλαμβάνεται από τις Τουρκικές Αρχές και καταδικάζεται σε ισόβια, μέχρι που του δίνεται αμνηστεία το 1908 για να επιστρέψει στην Μακεδονία. Στην διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων οδηγεί παρτιζάνικη τσέτα του Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικου Εθελοντικού Στρατού με την οποία απελευθερώνει για λίγο αρκετά από τα χωριά της Φλώρινας, για να βρεί τραγικό θάνατο το 1914 στην σκλαβωμένη ακόμα Μακεδονία.
Ο Ιλία Λέρινσκι


Οι άλλοι βοεβόδες από το χωριό είναι, ο Γκέλε Αλούσεφ που πέθανε κοντά στο χωριό Γκορνίτσεβο (Κέλλη) το 1905, ο Ιλία Γκάσκοφ που έδρασε με την τσέτα του σε Καιμακτσαλάν – Τζένα (Νιτζέ), Νάσο Κότσεφ που ηγήθηκε συχνών συμπλοκών εναντίον Ελλήνων Ανταρτών και πέθανε το 1908 κοντά στο χωριό Ποπόλζανι (Παπαγιάννης), Στέφαν Αποστόλοφ ο οποίος πέρασε στην Βουλγαρία και έφτασε μέχρι τον βαθμό του Αξιωματικού στον Βουλγαρικό στρατό, συμμετέχει στους πολέμους για την απελευθέρωση της Μακεδονίας και ως το τέλος της ζωής του το 1937 συμμετέχει στην πολιτιστική-εκπαιδευτική οργάνωση Ιλίντεν. Ο Ιλία Λέρινσκι (1884 – 1934) είναι ο τελευταίος από τους λαμπρούς βοεβόδες ο οποίος την περίοδο 1920 -1928 είναι περιφερειακός βοεβόδας της ΕΜΕΟ (ΒΜΡΟ) στην Φλώρινα. Μέλη τσέτας και του Εθελοντικού Στρατού από την Μπάνιτσα είναι ακόμα οι, Ατανάς Γκεοργκίεφ, Βανγκέλ Ταρπάνοφ, Βασίλ Άνεφ, Γκεόργκι Α. Μπάντζεφ, Γκεόργκι Τόντεφ, Γκεόργκι Ιάντσεφ, Ντίμε Τοπάλοφ, Ντιμίταρ Τσόκοφ, Ντίνε Ποπάλοφ, Ιβάν Μίτσεφ, Ιβάν Ν. Ναούμοφ, Ιλία Π. Μίνκοφ, Κόστα Ιβανόφ, Κοσταντίν Κράστεφ, Κοσταντίν Τρίφονοφ, Κράστο Ντιμιτρόφ, Λάζαρ Μπόσεφ, Μίτσε Τίμεφ, Μίτσο Κούρτοφ, Νάτσε Κάτιν, Νικόλα Νεντέλκοφ, Ρούσι Τρίφονοφ, Στόιτσε Ντ. Αλούσεφ, Στόιτσο Πετρόφ, Τίπε Γκέλεφ Νίτσοφ, Χρίστο Ντιμιτρόφ και πολλοί ακόμα. 

 

Баница във времето...  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , ,


Плоча в Торонто, Канада
Продължение на статията Завръщане... в Баница (Леринско)

Баница е едно от най-големите български села в началото на 20 век, а разположението му на пътя Солун - Лерин го прави от изключително значение. Подобно на другите големи села от околността като Екши Су и Пътеле - за Баница важи фактът, че населението му масово се включва в революционната борба на Вътрешната македоно-одринска революционна организация, като незначително малцинство от селското население или няколко фамилии от приблизително 1 500 души са с изразено гръцко самосъзнание. Както се вижда от други статистики тези пропорции се запозват и през следващите десетилетия, а голяма част от емигрантите в САЩ и Канада запазват силно българското си самосъзнание.


Леринската околийска чета със знамето си (1908)
Апостолът на освободителното движение от Баница безспорно е Лазар Стойчев Гергев, наричан Дзоле и Атеш паша. Роден е през 1867 година, а първоначално се присъединява като терорист във ВМОРО и заедно с Христо Иванов Майсторчето от Лерин, Геле и Петре Попови от село Търсие, Тане Стойчев и Доре Минчев от село Горничево, Дине Клюсето от Екши Су прочистват околността от шпиони и предатели. През 1903 година, по време на Илинденското въстание, е самостоятелен войвода, а след това е назначен за околийски войвода като отговаря за всичките чети в Леринско. През 1905 година заедно с четата на Тане Стойчев водят героично сражение с турски аскер и башибозук в Жерви, но не успява да спаси селото от опожарение и изколване на голяма част от населението му. Четата му се разраства и затова със себе си повежда само 6 души, а останалите четници са дадени на подвойводите Насе Катин от Българска Блаца, действащ в Буфкол, Петър Христов Неволянчето в Нередско и Кръсте Льондев в Сетинско и Попадийско. 

Снимка от периода на Първата световна война
След Младотурската революция от 1908 година получава нужното признание от местните власти и е назначен за полицейски инспектор, като в същото време участва в политическите организации на българите - първо в Съюза на българските конституционни клубове, а след това в Народната федеративна партия (българска секция). Убит е в Лерин през 1909 година от фанатизиран турчин след гръцка провокация. Славата му е толкова голяма, че през 1927 година в Елвуд, Пенсилвания е основана секция на Македонската патриотична организация на негово име.


Леко Джорлев и Кочо Цонката от Зелениче

Другият голям войвода от Баница е Алексо Джорлев, наричан Леко Банички. Убива Кирякос Кочев, баща на Пандил и Костадин Кочеви, убийците на баща му. През Илинденското въстание води чета от 250 души, с която първо прекъсват телеграфните жици между Битоля и Лерин, а след това се прехвърля в Мариово, където се сражава до края на въстанието с големи турски армейски части. През 1904 година е заловен от турските власти и е осъден на доживотен затвор, за да бъде амнистиран през 1908 година и да се завърне в Македония. През Балканските войни ръководи партизанска чета на Македоно-одринското опълчение, с която освобождава за кратко доста от селата в Леринско, за да умре трагично през 1914 година в поробената още Македония. 


Илия Лерински

Другите войводи от селото са Геле Алушев, загинал край Горничево през 1905 година, Илия Гъсков, действащ с четата си на Каймакчалан - Нидже, Нацо Кочев, водещ чести сражения с гръцките андартски чети и загинал през 1908 година край Пополжани, Стефан Апостолов, който преминава в България и достига офицерски чин в Българската армия, участва във войните за освобождението на Македония и до смъртта си през 1937 година участва в културно-просветната Илинденска организация. Илия Лерински (1884 - 1934) е последният от бляскавите войводи, който в периода 1920 - 1928 година е околийски войвода на ВМРО в Леринско. Четници и опълченци от Баница са още Атанас Георгиев, Вангел Търпанов, Васил Анев, Георги А. Баджев, Георги Тодев, Георги Янчев, Диме Топалов, Димитър Чоков, Дине Попалов, Иван Мицев, Иван Н. Наумов, Илия П. Минков, Коста Иванов, Костадин Кръстев, Костадин Трифонов,  Кръсто Димитров, Лазар Бошев, Мице Тимев, Мицо Куртов, Наце Катин, Никола Неделков, Руси Трифонов, Стойче Д. Алушев, Стойчо Петров, Типе Гелев Ничов, Христо Димитров и много други.


Επιστροφή ....στην Μπάνιτσα (Βεύη), Φλώρινας  

Posted by Kokice in , , , ,



Το κτίριο του παλιού Βουλγαρικού σχολείου στην Μπάνιτσα
Μια μικρή παράκαμψη στα δεξιά, στον δρόμο για την Φλώρινα, που ξετυλίγεται ανάμεσα σε φορτωμένες συκιές οδηγεί σε μικρό χωριό, που ησύχαζε νωρίς το απόγευμα μιας Κυριακάτικης ζεστής μέρας. Εμφανίζονται παλιά και καινούργια διόροφα σπίτια, βρυχάται ένα τρακτέρ με παραγεμισμένη την πλατφόρμα του, από το οποίο μου χαμογελάει πλατιά ηλικιωμένος άνθρωπος, με το ψάθινο καπέλο του να φτάνει ως λίγο πάνω από τα μάτια του. Πριν προλάβω να σταματήσω στην μικρή πλατεία, στην ανοιχτή πόρτα του μικρού φούρνου εμφανίστηκε γυναίκα ντυμένη στα μαύρα, σαν να περίμενε να την ρωτήσω κάτι. Αλλά αυτό που αποσπά την προσοχή μου και τραβάει το βλέμμα μου με ακαταμάχητη έλξη, ορθώνεται εκεί, στο ύψωμα, με τους σκοτεινούς του τοίχους και τα ανοιχτά του παράθυρα, σαν κάποιον τυφλό γίγαντα. Το κτίριο, γνωστό από φωτογραφίες και περιγραφές – το σχολείο. Το παλιό Βουλγαρικό σχολείο. Πέτρινα σκαλοπάτια οδηγούν προς αυτό, η πόρτα της αυλής, θαμμένη μέσα σε ξερόχορτα και ορθάνοιχτη, απέναντι χάσκει και η πόρτα του σχολείου. Με κυρίευσαν, η αφόρητη αίσθηση της φθοράς που αναδύονταν από αυτό το βίαια σακατεμένο κτίριο, η θλίψη, η λύπη, η αμηχανία και ο θυμός. Και παρά τα ξερόχορτα, τα πεταγμένα σκουπίδια, τα σπασμένα γυαλιά από μπουκάλια μπύρας, παρά τους σκούρους ξεθωριασμένους τοίχους και τα παράθυρα, προχωρώ προς το κατώφλι του σχολείου, σαν σε εκκλησία. Κάποτε, αυτές οι άδειες αίθουσες, ήταν γεμάτες με τα παιδιά των κατοίκων του χωριού. Τα χέρια τους έγραφαν πάνω στον μαυροπίνακα, Βουλγαρικά γράμματα. Οι φωνές τους και η οχλοβοή πλημμύριζαν με ζωή αυτό το μέρος. Κατά το μακρινό έτος 1926, το όνομα του χωριού άλλαξε σε Βεύη, αλλά ανάμεσα σε άσεμνες επιγραφές και γκράφιτι που καλύπτουν τους τοίχους, φαίνεται καθαρά γραμμένο με μεγάλα κόκκινα γράμματα, το παλιό Βουλγαρικό όνομα – Μπάνιτσα.



Το χωριό Μπάνιτσα (Βεύη) βρίσκεται 23 χλμ ανατολικά από την πόλη της Φλώρινας, στους δυτικούς πρόποδες του βουνού Βόρας (Καιμακτσαλάν), στο κεντρικό δρόμο απο την Θεσσαλονίκη για Φλώρινα και Μπίτολα (Μοναστήρι). Στα τέλη του 18 ου αιώνα ο Φρανσουά Πουκβίλ, ο Γάλλος Πρόξενος στα Ιωάννινα του Αλή Πασά, γράφει για την Μπάνιτσα, ότι είναι “Βουλγαρικό χωριό με 120 οικογένειες”. Το 1845 ο Ρώσος Σλαβιστής Βίκτορ Γκριγκόροβιτς περιγράφει την Μπάνιτσα ως Βουλγαρικό χωριό. Το 1863 ο Αυστριακός Πρόξενος Ιόχαν Γκεόργκ Φον Χαν στο “Ταξιδεύοντας απο Βελιγράδι ως την Θεσσαλονίκη”, γράφει για την Μπάνιτσα, “Μπάνιτσα, χωριό με 130 Βουλγαρικά σπίτια”. Ο Α. Σινβέ (“Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Στατιστική και Εθνογραφική Μελέτη”), που στηρίζεται σε Ελληνικά στοιχεία, το 1878 γράφει, ότι στο Μπάντσι, επαρχία Μογλενών, ζουν 450 Έλληνες. Στο “Εθνογραφία των βιλαετίων Αδριανούπολης, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης” που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη και αντανακλά την στατιστική του ανδρικού πληθυσμού το 1873, η Μπάνιτσα αναφέρεται ως χωριό με 200 οικογένειες και 604 Βούλγαρους κατοίκους.

Η εκκλησία "Άγ. Γεώργιος" σήμερα



Το 1889 ο Στέφαν Βέρκοβιτς γράφει για την Μπάνιτσα :

Βόρεια από εδώ (Κιρλί Ντερβέτ) σε μισή ώρα απόσταση, σε επίπεδο ορεινό μέρος βρίσκεται το χωριό Μπάνιτσα με 50 Βουλγαρικά σπίτια, τα οποία πληρώνουν 7250 γρόσια για φόρους και 2850 γρόσια για τις ανάγκες του στρατεύματος. Οι κάτοικοί του ασχολούνται με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Υπάρχει ένα πανδοχείο και δύο μαγαζιά. Μέσα από το χωριό περνάει ο δρόμος από την Μπίτολα για Θεσσαλονίκη. Στο χωριό υπάρχει τηλεγραφείο και ταχυδρομείο.”

Η εκκλησία "Άγ. Γεώργιος" κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο



Σύμφωνα με την στατιστική του Βασίλ Κάντσοφ (“Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική”) το 1900 η Μπάνιτσα έχει 1650 κατοίκους Βούλγαρους. Η Μπάνιτσα είναι καθαρά Εξαρχικό χωριό, τσιφλίκι. Σύμφωνα με στοιχεία του γραμματέα της Εξαρχίας Ντιμίταρ Μίσεφ (“Η Μακεδονία και ο Χριστιανικός πληθυσμός”) το 1905 το χωριό έχει 2000 Βούλγαρους Εξαρχικούς και λειτουργούν δύο Βουλγαρικά σχολεία – πρωτοβάθμιο και προγυμνασιακό.

Η εκκλησία "Άγ. Νικόλαος"



Κάτοικοι από την Μπάνιτσα συμμετέχουν ενεργά στην αντίσταση της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) εναντίον της Οθωμανικής εξουσίας. Το πρώτο κομιτάτο στο χωριό δημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 90 του 19 ου αιώνα, από τους Γκεόργκι Ποπχρίστοφ και Ντάμε Γκρούεφ, κοντά στο χωριό αρκετές φορές διεξάγωνται σκληρές μάχες με τους Τούρκους. Τον Ιούλιο του 1905 το χωριό δέχεται επίθεση από μεγάλη αντάρτικη ομάδα. Εναντίον τους ανοίγουν πυρά αφενός η τοπική τσέτα της ΕΜΑΕΟ και αφετέρου ο Τουρκικός στρατός που κατέφθασε εκεί. Αφού πρώτα εξολοθρεύτηκαν οι αντάρτες και διασκορπίστηκαν, ο Τουρκικός στρατός μπήκε στο χωριό και συνέλαβε και σκότωσε αρκετούς κατοίκους Βούλγαρους. Το χωριό γίνεται και πάλι πεδίο μαχών στην διάρκεια του Βαλκανικού Πολέμου, όταν τσέτες της ΕΜΑΕΟ βοηθούν τα Ελληνικά στρατεύματα εναντίον των Τούρκων, καθώς και κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο Βουλγαρικός στρατός δίνει μάχη εναντίον των δυνάμεων της Αντάντ.

Μετακίνηση του Βουλγαρικού πυροβολικού κοντά στο χωριό Μπάνιτσα
κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο



Σύμφωνα με έγγραφο της Ελληνικής Χωροφυλακής του 1932, στην Βεύη ζουν 323 Βουλγαρόφωνες οικογένειες, 203 από τις οποίες “Βουλγαροσκεπτόμενες με δηλωμένη Βουλγαρική συνείδηση”. Σε έγγραφο της Χωροφυλακής του 1939, η Μπάνιτσα μαζί με την περιοχή των Πρεσπών, αναφέρεται σαν χωριό στο οποίο πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον αγώνα εναντίον των “Βουλγαροσκεπτομένων”. 

Μετά την ήττα της Ελλάδας από την Ναζιστική Γερμανία τον Απρίλιο του 1941 στην Μπάνιτσα οι κάτοικοι αποκαθιστούν την Βουλγαρική διοίκηση, αν και το χωριό μένει στην Ελλάδα. Οι κάτοικοι του χωριού δεν αποδέχονται την Ελληνική Χωροφυλακή και στις συγκρούσεις σκοτώθηκαν τρεις αστυνομικοί, μετά από τις οποίες οι κάτοικοι του χωριού δήλωσαν στις Γερμανικές στρατιωτικές αρχές ότι, “είναι Βούλγαροι και δεν επιθυμούν άλλη εξουσία εκτός της Βουλγαρικής”. Οι κάτοικοι της Μπάνιτσα συμμετέχουν ενεργά και στις τσέτες που δημιουργήθηκαν από το Κεντρικό Βουλγαρομακεδονικό Κομιτάτο για την προστασία από τις Ελληνικές παραστρατιωτικές οργανώσεις στην Αιγαιακή Μακεδονία.



Σε ανταπόκριση της 31 Μαρτίου 1945, η Ελληνική εφημερίδα “Φως” γράφει :

Οι Βούλγαροι και οι κομμουνιστές συνεχίζουν την δράση τους για αυτονομία της Μακεδονίας. Κέντρο της δράσης αυτής δεν είναι μόνο το Σουροβίτσεβο (Αμύνταιο), αλλά και τα χωριά Εξί σου (Ξινό Νερό), Άγιος Παντελεήμωνας και Βεύη. Κρίνοντας από τα ονόματα των ηγετών γίνεται φανερή η συνεργασία κομμουνιστών και Βούλγαρων. Αυτοί είναι οι πρώην παράγοντες της Βουλγαρικής μυστικής αστυνομίας και ηγέτες του Βουλγαρικού κινήματος σ αυτή την περιοχή”.

Το 1945 η Μπάνιτσα έχει 2680 Βουλγαρόφωνους, από τους οποίους 1900 με “όχι Ελλληνική Εθνική συνείδηση”, 280 με “Ελληνική” και 500 με “ακαθόριστη Εθνική συνείδηση”. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών το 1946, 200 άτομα από την Μπάνιτσα καταδικάστηκαν για την συμμετοχή τους στην Οχράνα, από το δικαστήριο της Φλώρινας, 9 από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο.



Στο χωριό υπάρχουν οι εκκλησίες, “Άγιος Γεώργιος” (1910), “Άγιος Αθανάσιος”, “Προφήτης Ηλίας” (1918), “Άγιος Δημήτριος” και στα νεκροταφεία “Άγιος Νικόλαος” (14 αιώνας). Το πανηγύρι είναι του Αγίου Γεωργίου. Στο χωριό υπάρχουν, σύλλογος “Μπάνιτσα”, αθλητικός σύλλογος “Μακεδονικός” και λαογραφικός σύλλογος.


Γεννήθηκαν στην Μπάνιτσα

Αλέξανδρος Χολέρης, Αλέξο Τζόρλεφ, Ατανάς Γκεοργκίεφ, Μπορίς Βάνοφ, Μπόρο Πειτσίνοφ, Βανγκέλ Άλτσεφ, Βανγκέλ Κόιτσεφ, Βανγκέλ Ταρπάνοφ, Βασίλ Άνεφ, Γκέλε Αλούσεφ, Γκέοργκι Α. Μπάντζεφ (Μπάντζοφ), Γκεόργκι Τόντεφ, Γκεόργκι Ιάντσεφ, Ντζόλε Στόιτσεφ, Ντίμε Τοπάλοφ (Ντίμο), Ντιμίταρ Βελάκοφ, Ντιμίταρ Τσόκοφ, Ντίνε Ποπάλοφ, Ντίνε Ποπάνοφ, Ντόνος Χολέρης, Ιβάν Μίτσεφ Μίτσοφ), Ιλία Γκάσκοφ, Ιλία Ιταλιάντσετο, Ιλία Λέρινσκι, Ιβάν Ν. Ναούμοφ, Ιλία Π. Μίνκοφ, Κική Μάνγκοβα-Πόνιαβιτς, Κόλε Μάνγκοφ, Κόστα Ιβανόφ, Κοσταντίν Κότσεφ (Κων/νος Κωτσόπουλος), Κοσταντίν Κράστεφ, Κοσταντίν Τρίφονοφ, Κότσο Ρόμπεφ, Κράστο Ντιμιτρόφ, Λάζαρ Μπόσεφ (Χατζιμπόσεφ), Μίτσε Τίμεφ, Μίτσο Κούρτοφ, Μίτσο Νεντέλκοφ, Νάτσε Κάτιν, Νάτσο Κότσεφ, Νικ Βάνοφ, Νικόλα Νεντέλκοφ, Ρούσι Τρίφονοφ, Παντίλ Κότσεφ (Παντελής Νιτσόπουλος), Πάβλε Παβλόφ-Ντίμκο, Στάβρο Κότσεφ (Σταύρος Κωτσόπουλος), Στάβρο Κότσεφ (Σταύρος Κωτσόπουλος), Στέφαν Αποστόλοφ, Στόιτσε Ντ. Αλούσεφ, Στόιτσο Πετρόφ, Στοιάν Άπτσεβιτς, Τίπε Γκέλεφ Νίτσοφ, Τομ Πετσίνης, Τρύφων Χολέρης ή Ντούτσης, Χρίστο Ντιμιτρόφ.



Απεβίωσαν στην Μπάνιτσα

Αντόν Μίτσοφ, Βασίλ Ποπόφ, Γκεόργκι Παπάντσεφ, Ευστράτι Ντάτσεφ, Ζήση Ντούλαο, Ιβάν Ντέλτσεφ, Μίτσο Γκάνεφ, Πέτσο Σοιάνοφ, Σιλιάν Πάρντοφ, Στοιάν Τράιτσεφ, Τάλιο Φιλίποφ, Τεοφάν Κιπριάνοφ, Τοντόρ Κούρτεφ, Τράικο Νικόλοφ, Φιλίπ Κότσεφ, Χρίστο Κόλεφ, Χρίστο Τόνιοφ, Τσβέτκο Μίτσκοφ

Με καταγωγή από την Μπάνιτσα

Μάικλ Ζυγομάνης (Ντζογκομάνοφ)


Завръщане... в Баница (Леринско)  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,



Сградата на старото българско училище в Баница.

Малка отбивка  надясно от пътя за Лерин, извиваща между отрупани смокинови дървета извежда към неголямо село, притихнало в ранния горещ неделен следобед. Показват се стари и нови двукатни къщи, изръмжава трактор с препълнено ремарке, от който слънчево ми се усмихва възрастен човек, нахлупил ниско над очите пораздърпана панамена капела. Преди още да спра на малкото площадче, на отворената врата на малка фурна се изправя облечена в черно жена, сякаш в очакване да попитам нещо. Но това, което заковава погледа и привлича с неудържима сила се издига там, на високото, с потъмнелите си стени, с черните, зеещи прозорци, като сляп великан. Сградата, позната от снимки и разкази – училището. Старото българско училище. Каменни стълби водят към него, вратата на градина, потънала в сухи, остри треви е отворена, насреща зее и вратата на училището. Връхлита ме непоносимо усещане за разруха, лъхаща от тази насила осакатена сграда, на мъка, съжаление, недоумение, гняв. И въпреки бурените, разхвърляните боклуци и потрошени навред стъкла от бирени бутилки, въпреки потъмнелите, изкъртени стени и прозорци, пристъпвам прага на училището като в църква. Някога тези празни стаи са изпълвали децата на баничани. Техните ръце са изписвали по черната дъска български букви. Техните гласове и тропот са изпълвали това място с живот. През далечната 1926 година името на селото е сменено на Веви, но измежду неприлични надписи и графити, покриващи стените, ясно личи изписано с големи червени букви старото българско име – Баница.




Село Баница е разположено на 23 километра източно от град Лерин (Флорина) в западното подножие на планината Малка Нидже на главния път от Солун за Лерин и Битоля. В края на 18 век Франсоа Пуквил, френски консул при Али паша Янински пише за Баница, че е „българско село със 120 семейства“. В 1845 година руският славист Виктор Григорович описва Баньци като българско село. В 1863 година австрийският консул Йохан Георг фон Хан в "Пътуване от Белград до Солун", пише за Баница: "Баница, село със 130 български къщи." А. Синве („Les Grecs de l’Empire Ottoman. Etude Statistique et Ethnographique“), който се основава на гръцки данни, в 1878 година пише, че в Банчи (Bantchi), Мъгленска епархия, живеят 450 гърци. В "Етнография на вилаетите Адрианопол, Монастир и Салоника", издадена в Константинопол в 1878 година и отразяваща статистиката на мъжкото население от 1873 Баница (Banitza) е посочено като село с 200 домакинства с 604 жители българи.

Църквата "Св. Георги" днес.
В 1889 година Стефан Веркович пише за Баница:
„На север от тук [от Кирли дервент] на половин час разстояние, на равно планинско място е разположено село Баница с 50 български къщи, от които се взимат 7250 пиастри данък и 2850 пиастри инание-аскерие. Жителите му се занимават със земеделие и скотовъдство. Тук има един хан и два магазина. През селото минава пътят от Битоля за Солун. Тук има телеграфна и пощенска станция.“

Църквата "Св. Георги" през Първата световна война
Според статистиката на Васил Кънчов („Македония. Етнография и статистика“) в 1900 Баница има 1 650 жители българи. Баница е чисто екзархийско чифлишко село. По данни на секретаря на екзархията Димитър Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) в 1905 година в селото има 2 000 българи екзархисти и функционират две български училища - основно и прогимназиално.

Църквата "Св. Николай"
Баничани участват активно в съпротивата на ВМОРО срещу османската власт. Първият комитет в селото е основан в края на 90-те години на 19 век от Георги Попхристов и Даме Груев, край селото няколко пъти се водят тежки боеве с турците. През юли 1905 година селото е нападнато от голяма андартска чета. Едновременно срещу тях огън откриват местната селска чета на ВМОРО и пристигналата турска войска. След като андартите са разбити и се разбягват, турския аскер влиза в селото и арестува и убива няколко души българи. Селото отново става поле на сражения по време на Балканската война, когато чети на ВМОРО подпомагат гръцката армия срещу турците, и през Първата световна война, когато българската войска дава сражение на силите на Антантата.

Придвижване на българска артилерия край село
Баница по време на Първата световна война
Според гръцки жандармерийски документ от 1932 година във Веви живеят 323 българогласни семейства, 203 от които „българомислещи с изявено българско съзнание“. В жандармерийски документ от 1939 година Баница, заедно с района на Преспа е посочена като селище, на което трябва да се обърне най-сериозно внимание в борбата с „българомислещите“.

След разгрома на Гърция от Нацистка Германия през април 1941 година в Баница селяните установяват българска администрация, макар селото да остава в Гърция. Баничани не допускат гръцка жандармерия и при стълкновението са убити трима полицаи, след което жителите на селото заявяват на германските военни власти, че "са българи и не желаят друга власт, освен българска". Баничани участват активно и в създадените от Централния българомакедонски комитет чети за защита от гръцките паравоенни организации в Егейска Македония.


В дописка от 31 март 1945 година гръцкият вестник „Фос“ пише:
„Българите и комунистите продължават дейността си за автономията на Македония. Център на тази дейност не е само Суровичево, но и селата Екши Су, Агиос Пантелеймонас и Веви. От самите имена на водачите се установява ясно сътрудничество между комунистите и българите. Това са някогашните фактори на българската тайна полиция и водачи на българското движение в този край.“

В 1945 в Баница има 2 680 българофони, от които 1 900 с „негръцко национално съзнание“, 280 с „гръцко“ и 500 с „неустановено национално съзнание“. След изтегянето на германците в 1946 година 200 души от Баница са съдени за членство в Охрана от Леринския съд, като 9 от тях са осъдени на смърт.
 


В селото има няколко църкви - „Свети Георги“ (1910), „Свети Атанасий“, „Свети Пророк Илия“ (1918), „Свети Димитър“ и гробищната „Свети Николай“ (14 век). Съборът му е на Гергьовден. В селото има силогос „Баница“, спортен клуб „Македоникос“ и фолклорна асоциация.

Втора част: Баница във времето...

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...