Οχράνα – Οι ξεχασμένοι βοεβόδες  

Posted by Kokice in , , , , ,


Επίδειξη στην Μακεδονία του Βαρδάρη
Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ορόσημο στην ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού. Μέχρι και σήμερα οι συνέπειές του σε διαφορετικό βαθμό επηρεάζουν αρκετές περιοχές. Έχουν γραφτεί χιλιάδες τόμοι βιβλίων σχετικά με τις στρατιωτικές δράσεις, τις ανθρωπιστικές κρίσεις και τις εκκαθαρίσεις άμαχου πληθυσμού καθώς επίσης και για τις αντιμαχόμενες ιδεολογίες. Η κλίμακα του πολέμου αυτού είναι τόσο μεγάλη που δεν υπάρχουν απλές απαντήσεις στα πιο σημαντικά ερωτήματα που προκείπτουν, πολύ περισσότερο σε σχέση με την Βαλκανική Χερσόνησο, όπου μύθοι, ιστορίες και πραγματικά γεγονότα περιπλέκονται μεταξύ τους δημιουργώντας μια χαοτική κατάσταση. Στο κέντρο αυτού του Βαλκανικού μαγειρέματος βρίσκεται η οργάνωση Οχράνα, γύρω από την οποία οι δράσεις και τα γεγονότα, καλύπτονται κάτω από αρκετά στρώματα σκόνης. Λίγα πράγματα έχουν γραφτεί για την δράση της οργάνωσης, τόσο σε σοβαρές επιστημονικές ιστοριογραφικές μελέτες , όσο και πληροφορίες στο διαδίκτυο. Στο άρθρο αυτό θα προσπαθήσουμε να συγκεντρώσουμε τα λίγα γνωστά δεδομένα που υπάρχουν σε σχέση μ αυτήν.
 

Οι κατοχικές περιφέρειες στην Μακεδονία

Κατά την άνοιξη του 1941 οι δυνάμεις του Άξονα υπερνικούν την αντίσταση σε Γιουγκοσλαβία και Ελλάδα και ξεκινάει η σταδιακή κατάληψη των δύο αυτών χωρών, όπου στο θέμα μας μελετούμε την κατοχή της γεωγραφικής περιοχής Μακεδονίας. Βουλγαρικά στρατεύματα καταλαμβάνουν σχεδόν ολόκληρη την Μακεδονία του Βαρδάρη, με εξαίρεση τα δυτικότερα τμήματα στις πόλεις Γκόστιβαρ, Ντέμπαρ, Τέτοβο, Στρούγκα και Κίτσεβο, τα οποία ανήκουν στην Ιταλική ζώνη κατοχής. Λίγο αργότερα Βουλγαρικά στρατεύματα εξαπλώνονται στην Ανατολική Μακεδονία (Σέρρες, Δράμα, Καβάλα) και Δυτική Θράκη, ενώ μετά το 1943 και στο Κιλκίς και σε τμήματα της Χαλκιδικής, χωρίς όμως την Θεσσαλονίκη και το Άγιο Όρος. Στην Αιγαιακή Μακεδονία με σημαντική την παρουσία Βουλγαρικού πληθυσμού μένουν υπό Γερμανική κατοχή (περιοχές Φλώρινας, Έδεσσας, Θεσσαλονίκης) και υπό Ιταλική διοίκηση (περιοχές Καστοριάς – Άργους Ορεστικού). Δημιουργήθηκε μια πολύπλοκη πολιτική κατάσταση, η εμφάνιση της κομμουνιστικής αντίστασης και της δημοκρατικής πτέρυγας στην Ελλάδα οδηγεί στην δημιουργία συνεργαζόμενων με τις κατοχικές δυνάμεις οργανώσεων όπως ΠΑΟ, Τάγματα Ασφαλείας / Θάνατος και στην συνέχεια και την δημιουργία της Οχράνα ως Μακεδόνο-Βουλγαρικής οργάνωσης. Η κύρια αποστολή της ήταν να οργανώσει τον σλαβιανομιλούντα πληθυσμό εναντίον των κινημάτων αντίστασης, όμως όπως θα παρακολουθήσουμε λίγο παρακάτω, οι περισσότερες ενέργειες της Οχράνα ήταν ουσιαστικά προς την κατεύθυνση να προστατεύσουν τον τοπικό πληθυσμό και από τις Ελληνικές εθνικιστικές δυνάμεις αλλά και να αντιπροσωπεύσουν τον πληθυσμό ενώπιων των κατοχικών αρχών Γερμανικών και Ιταλικών, οι οποίοι δεν εμπιστεύονται καθόλου τον τοπικό πληθυσμό, ανεξάρτητα απο εθνικότητα και θρησκεία.



Αντόν Κάλτσεφ (1910 - 1948)
Οχράνα, είναι συγκεντρωτικό όνομα όλων των Βουλγαρικών οργανώσεων στις περιοχές που αναφέρθηκαν ήδη – Βουλγαρική λέσχη αξιωματικών Θεσσαλονίκης (1941), επικεφαλής ο Αντόν Κάλτσεφ, Οχράνα, στην Φλώρινα (1941), επικεφαλής ο δικηγόρος Μεναλάι Γκέλεφ και στην Έδεσσα (1941) που οργανώθηκε από τον Αντόν Κάλτσεφ, καθώς επίσης και Το Βουλγαρικό κομιτάτο “Σφομπόντα ίλι Σμαρτ – Ελευθερία ή Θάνατος” στην Καστοριά (1943), επικεφαλείς Αντόν Κάλτσεφ και Τσετάν Μλαντένοφ. Προκαλεί εντύπωση η συχνή αναφορά του ονόματος του Βούλγαρου αξιωματικού Αντόν Κάλτσεφ από το χωριό Ζούζελτσι (Σπήλαια) της Καστοριάς, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι ο ηγέτης και η κινητήρια δύναμη της οργάνωσης, την βιογραφία του οποίου θα παρουσιάσουμε σε ξεχωριστό άρθρο. Ο Αντόν Κάλτσεφ έχει καλές σχέσεις με τον Βούλγαρο Τσάρ (Βασιλιάς) Μπορίς ΙΙΙ, κρατάει επαφή με τον εξόριστο ηγέτη της πρώην ΕΜΕΟ (ΒΜΡΟ) Ιβάν Μιχαίλοφ, καθώς επίσης και με τις, Γερμανική και Ιταλική, διοικήσεις στην Ελλάδα. Οργανώνει πολυάριθμά κομιτάτα στις πόλεις και ένοπλες τσέτες στα χωριά που προυπήρχαν, όπως είναι γνωστό μέχρι το φθινόπωρο του 1944, όταν Ιταλία και Βουλγαρία βρίσκονται ήδη στο πλευρό των Συμμάχων, τα Γερμανικά τμήματα άρχισαν να αποσύρονται βορειοδυτικά, ενώ τα αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα σταδιακά επιβάλλονται και αναλαμβάνουν την εξουσία σε όλη την χώρα. Στην συνέχεια πολλά εξέχοντα μέλη και ηγέτες της Οχράνα σκοτώθηκαν, άλλοι διασκορπίστηκαν ή συνελήφθησαν, ενώ οι περισσότεροι εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ.


Παρακάτω η εμβάθυνση στο θέμα μας οδηγεί στο ξεκαθάρισμα αρκετών σημαντικών ερωτημάτων, όπως ο αριθμός και τα κίνητρα των μελών της Οχράνα και η συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου και καταδίκες εξεχόντων μελών, καθώς επίσης και η αιτία για τις λίγες πληροφορίες που υπάρχουν σε σχέση με την οργάνωση.

Ένοπλη τσέτα της Οχράνα

Ι. Ο αριθμός και εξάπλωση των κομιτάτων της Οχράνα είναι δύσκολο να υπολογιστεί. Πιο μεγάλες τσέτες υπάρχουν στις πόλεις Καστοριά και Άργος Ορεστικό–Χρούπιστα (με περίπου 200 άτομα), καθώς και στα χωριά Ζαγορίτσανη-Βασιλειάδα (130), Ζέλεβο-Αντάρτικο (80), Όστιμα-Τρίγωνο (30), Τσερέσνιτσα-Πολυκέρασο (20), ενώ στα άλλα χωριά δρουν τσέτες 10-20 ατόμων. Σύμφωνα με τον Βούλγαρο μελετητή Ντομπρίν Μίντσεφ στις περιοχές Καστοριάς και Πρεσπών δρουν περίπου 1500 άτομα. Στην περιοχή της Φλώρινας μετά το τέλος του πολέμου ως μέλη της Οχράνα καταδικάστηκαν : Σουροβίτσεβο-Αμύνταιο (70 άτομα), Βάρμπενι-Ιτέα (60), Μπάνιτσα-Βεύη (200), Ποπόλζανι-Παπαγιάννη (70), Νεβόλιανη-Σκοπιά (90), Σλάτινα (100) κλπ. Στην περιοχή Έδεσσας περίπου 800 άτομα είναι μέλη της οργάνωσης.


ΙΙ. Το κίνητρο για συμμετοχή στην Οχράνα : Η πιο οργανωμένη και πιο πολυάριθμη είναι η Οχράνα στην περιοχή της Καστοριάς, λόγω κυρίως της έντονης παρουσίας και δράσης των παρτιζάνων κομμουνιστών και την καταπίεση από την μεριά του ΠΑΟ προς τον τοπικό Βουλγαρομιλούντα πληθυσμό. Παραδειγματικά μπορούν να αναφερθούν τα παρακάτω χωριά, στην Πρεκοπάνα-Περικοπή ο ανδρικός πληθυσμός εξοπλίζεται από την Οχράνα, λόγω των συχνών επισκέψεων από τους ακτιβιστές του ΕΛΑΣ, οι οποίοι με την βία παίρνουν τροφές και ζώα. Το χωριό δέχθηκε επίθεση τελευταία και καταστράφηκε από τον ΕΛΑΣ στις 21 Αυγούστου 1944. Αντίθετα στην Ζαγορίτσανη-Βασιλειάδα το μεγάλο παράρτημα της Οχράνα εκεί αποκρούει τις συχνές επιθέσεις από το ΠΑΟ, όπως αυτό του Μαίου 1943. Στην περιοχή της Φλώρινας συνολικά η Οχράνα αριθμεί λιγότερα μέλη καθώς η εγγύτητα των συνόρων της Βουλγαρίας εξασφαλίζει συγκριτικά μεγαλύτερη ασφάλεια, παρόμοια είναι η κατάσταση και στην περιοχή της Έδεσσας. Γενική εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι πιο ενεργά συμμετέχουν στα κομιτάτα μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα της περιφέρειας, τα οποία διατήρησαν εντονότερα την Βουλγαρική τους συνείδηση, μεγάλο μέρος των μελών της Οχράνα είναι πρώην μέλη της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) και συμμετείχαν στην εξέγερση του Ιλίντεν. Ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα σε σχέση με την Οχράνα είναι η αποκλίνουσα άποψη των Μακεδόνων αναφορικά με τον σκοπό ύπαρξης της οργάνωσης. Πρόσφυγας από την περιοχή της Έδεσσας γράφει στα απομνημονεύματά του ότι η Οχράνα δημιουργήθηκε με σκοπό την διαίρεση των Βούλγαρων της Αιγαιακής Μακεδονίας και να τους επιβάλλει πολιτικές ιδεολογίες ακαταλαβίστικες για τον τοπικό πληθυσμό, ενώ αυτός δέχεται ως αληθινή οργάνωση για τους Βούλγαρους τον ΕΛΑΣ. Αντίθετη είναι η άποψη πρόσφυγα από την Τσερέσνιτσα-Πολυκέρασο, ο οποίος δέχεται την Οχράνα ως πραγματικό αντιπρόσωπο των Βούλγαρων, ενώ οι κομμουνιστικές ιδέες όπως ο διεθνισμός του ΕΛΑΣ αποτελεί εχθρό του Βουλγαρισμού της περιφέρειας. Πραγματικό γεγονός είναι όμως ότι μετά το 1944 τα περισσότερα μέλη της Οχράνα εντάχθηκαν στις νεοσχημασμένες κομμουνιστικές παρτιζάνικες οργανώσεις, για να προστατευθούν από τις καταδίκες αλλά και να προστατεύσουν τους εαυτούς τους από τους υποστηρικτές του μοναρχισμού.

Χρίστο Λανγκαντίνοφ και Γκεόργκι Μλαντένοφ,
 Λαύριο 1951

ΙΙΙ. Η συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου και βιαιοπραγίες επί του άμαχου πληθυσμού είναι από τις πιο σημαντικές πτυχές σε κάθε πόλεμο, αλλά αυτό ιδιαίτερα έντονα χαρακτηρίζει τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αυτό είναι λογικό καθώς παρόμοιες ενέργειες είναι ενδεικτικές της φύσης των γεγονότων σε συγκεκριμένη περιφέρεια και του χρόνου που συμβαίνουν. Δυστυχώς, τότε ακριβώς γίνονται οι πιο μαζικές μυθοπλασίες σε σχέση με την Οχράνα. Αναφέρεται στην Ελληνική ιστοριογραφία για τον εξαναγκασμό του τοπικού πληθυσμού ώστε να ενταχθούν στην οργάνωση, ενώ στην συνέχεια καταγράφει βιαιοπραγίες που αυτοί έκαναν. Συγκεκριμένο παράδειγμα είναι η σφαγή την άνοιξη του 1944 στην Κλεισούρα, περιοχή Καστοριάς, όπου σύμφωνα με Ελληνικά στοιχεία συμμετέχει ενεργά προσωπικά ο Αντόν Κάλτσεφ, για το οποίο αργότερα καταδικάζεται σε θάνατο από το Ελληνικό Στρατοδικείο. Αφήνει όμως αναπάντητο το ερώτημα της συμμετοχής στην σφαγή αυτή της δοσίλογης ομάδας του Γεωργίου Πούλου, καθοδηγούμενη σε τοπικό επίπεδο από τον πρώην αντάρτη Ανδρέα Παναγιωτόπουλου. Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε για απόλυτα μονομερή αντιμετώπιση των γεγονότων και την δαιμονοποίηση της Οχράνα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Οχράνα έκανε τέτοιες επιθέσεις, όπως στο Άργος Ορεστικό-Χρούπιστα για παράδειγμα όπου ο μη Βουλγαρικός πληθυσμός υπέστει σοβαρό εκφοβισμό, ενώ και μη Βουλγαρικά χωριά στα περίχωρα που εξυπηρετούσαν ξένα προς τα Βουλγαρικά συμφέροντα, λεηλατήθηκαν και κάηκαν. Αντιθέτα, για παράδειγμα στα Γιαννιτσά-Εντζεβαρντάρ και στο χωριό Πύργοι-Κατράνιτσα, Εορδαίας, στα τέλη του 1944 από τις Ελληνικές ομάδες δοσίλογων σκοτώθηκαν πάνω από 400 Βούλγαροι, των οποίων τα ονόματα σήμερα μνημονεύονται στα Ηρώα ως Έλληνες και θύματα των κατακτητών.


Τζοβάνι Ραβάλι και Αντόν Κάλτσεφ στην δίκη, 1946
ΙV. Αιτία για τις λίγες υπάρχουσες πληροφορίες αναφορικά με την Οχράνα είναι αποτέλεσμα δύο παραγόντων : αφενός το χάος από την συνέχιση του πολέμου στην Ελλάδα (1941 – 1949) με αποτέλεσμα την μόνιμη απώλεια πολύτιμων πληροφοριών. Πιθανώς μεγάλο τμήμα των ντοκουμέντων σχετικά με την Οχράνα να καταστράφηκε κατά την αποχώρηση και με σκοπό να εξαφανίσουν τα ίχνη τους αυτοί που συμμετείχαν σ αυτήν ή στην διάρκεια των πολεμικών μαχών. Αφετέρου, ο άλλος τρόπος συμπλήρωσης των ιστορικών κενών επίσης χάθηκε οριστικά, αναφορικά με τα απομνημονεύματα όσων συμμετείχαν στα γεγονότα αυτά. Πολλοί άνθρωποι της γενιάς αυτής δεν ζούν πια ή είναι υπερήλικες, ενώ άλλοι πάλι διασκορπίστηκαν σε ΗΠΑ, Καναδά και Αυστραλία και έτσι γίνεται ακόμα πιο δύσκολη η συλλογή των πληροφοριών αυτών. Επιπρόσθετα, στην διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου για ιδεολογικούς λόγους δεν έγινε λεπτομερής μελέτη των γεγονότων αυτών σε Ελλάδα, Βουλγαρία και Γιουγκοσλαβία. Στην Βουλγαρία το θέμα έρχεται στην επικαιρότητα μετά το 1989 όταν και εξετάστηκε πιο σοβαρά από τον Βούλγαρο ιστορικό Γκεόργκι Ντασκάλοφ, ενώ στην Φύρομ, λεπτομερώς και πιο αντικειμενικά γράφει ο Στοιάν Κότσοφ, καταγόμενος από το χωριό Τούριε-Κορυφή, Φλώρινας. Μπορούμε ασφαλώς να υποθέσουμε ότι σημαντικές πληροφορίες για την οργάνωση φυλάσσονται στα αρχεία Γερμανίας και Ιταλίας, αλλά δυστυχώς αυτά δεν έχουν ακόμα μελετηθεί. Στην Ελλάδα σήμερα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Οχράνα ο Δημήτρης Λιθοξόου, ο οποίος στην ιστοσελίδα του συγκέντρωσε λεπτομερείς λίστες για τους συμμετέχοντες στην Οχράνα κατά χωριό, κυρίως για τις περιοχές Καστοριάς και Φλώρινας.


Κλείνοντας, μπορούμε μόνο να εκφράσουμε την ελπίδα ότι μπορεί στο μέλλον να γίνει πιο λεπτομερής μελέτη του θέματος, αν και είναι ξεκάθαρο ότι αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο χωρίς την συνεργασία όλων των ενδιαφερομένων να διώξουν την ομίχλη που επικαλύπτει το θέμα αναφορικά με την Οχράνα.



Βιβλιογραφία:
* Даскалов, Георги. Участта на българите в Егейска Македония, 1936-1946, София, 1999 г. (Η μοίρα των Βούλγαρων στη Αιγαιακή Μακεδονία, 1936-1946)
* Даскалов, Георги.Българите в Егейска Македония-мит или реалност“, София, 1996 г. (Οι Βούλγαροι στην Αιγαιακή Μακεδονία – μύθος ή πραγματικότητα)
* Даскалов, Георги.Между реваншизма на Атина, македонизма на Белград и нихилизма на София, Македонски научен институт, София, 2007 г.(Ανάμεσα στον ρεμβανσισμό της Αθήνας, τον Μακεδονισμό του Βελιγραδίου και τον μηδενισμό της Σόφιας)
* Кочов, Стојан. Идеолошкиот активизам над Македонците под Грција...
* Мичев, Добрин. Българското национално дело в Югозападна Македония (1941 — 1944 г.)
* Nicholas, Vic. IMRO Militia And Volunteer Battalions Of Southwestern Macedonia, 1943–1944


This entry was posted on сряда, март 06, 2013 at сряда, март 06, 2013 and is filed under , , , , , . You can follow any responses to this entry through the comments feed .

1 коментара

Είστε σκατοπροδότες μαζί με την Οχράνα σας ,αιμαοτοκυλήσατε παλιοκατσαπλιαδες ρουφιανοι και συνεργατες των Γερμανων και έχετε το θρασος να γράφεται και να προπαγανδιζετε στα Ελληνικα

2 март 2017 г., 2:03

Публикуване на коментар

Публикуване на коментар

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...