Книгата "Воден през вековете"  

Posted by Kokice in , , , , , ,





 Никола Филипов е потомък на бежанци от ениджевардарските села Грубевци и Аларе. Издава книгите "Воден през вековете" и "Свети Кирик-Горни Воден- Долни Воден", в които изследва историята на селата Горни и Долни Воден, като особено място отделя на периода, свързан с установяването на стотици бежанци от Беломорието. Освен историята на посочените села, сега квартали на Асеновград и на манастира "Св.Кирик", в книгата са разгледани и проблемите на бежанците от Македония и Тракия, описание на района и селищата откъдето те са дошли. "Още в прогимназията започнах да записвам някои спомени и да си водя дневник, защото се страхувах че един ден всичко това ще бъде забравено." - споделя Никола Филипов, който, освен спомени, успява да запише ениджевардарските говори в автентични приказки, поговорки и песни, звучали някога в този край. В книгата е включен и интересен снимков материал.

С легендарната Паяк планина са свързани
някои от записаните песни в книгата.


Приматарче вика, бре, мале,
на горната мала.

Сакам да ми купиш, бре, мале,
момите шо носат.

На кръстче коланче, бре, мале,
на гушка герданче.

Колай за купейне, бре, керко,
ама (пусти) пари нема.


Песента е изпълнена от: Трайо Дим. Пройчев от Кониково, 1970 г., в: Филипов, Никола. Воден през вековете, ЕКОБЕЛАН, 1996

Επιστροφή στο... Αρμένσκο – Άλωνα (Μέρος 2ο)  

Posted by Kokice in , , , ,




Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους
το Αρμένσκο παραμένει εντός των
συνόρων της Ελλάδας ενώ αργότερα μετονομάστηκε σε Άλωνας. Σύμφωνα με Ελληνική στατιστική του 1932 το χωριό έχει 198 Βουλγαρόφωνες οικογένειες, καθώς 157 από αυτές έχουν δηλωμένη Βουλγαρική συνείδηση. Σε ανταπόκριση του Έλληνα Υπολοχαγού Πεζικού Δημητρίου Καμπουρά της 25 Ιανουαρίου 1932 για το Αρμένσκο αναφέρεται :

 
Εν συντομία, ακραία ανθελληνική διάθεση κυριαρχεί στους εντόπιους των χωριών, αυτοί απεχθάνονται κάθε τι Ελληνικό και δεν χάνουν ευκαιρία να εκφράσουν το μίσος τους. Κατά την γνώμη μου, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την αφομοίωσή τους θα ήταν, αν, όσων βράζουν τα αίματα, μεταφερθούν ως ανεπιθύμητοι σε άλλη επαρχία”.

Αυτό και γίνεται τελικά, μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, το οποίο θέλει να διατηρήσει την Βουλγαρική του καταγωγή μεταναστεύει σε ΗΠΑ και Καναδά. Το παρακάτω κείμενο καταχωρήθηκε στο Μακεδονικό Αλμανάκ, έκδοση της Κ.Ε. Της ΜΠΟ και στην “Μακεδονική Τριμπούνα-βήμα”, συντάκτης ο Πέταρ Άτσεφ, 1940, σελ 274 :

Η Μακεδονική Πολιτική Οργάνωση της πόλης Ντζέκξον, Μίτσιγκαν ιδρύθηκε την 1η Ιουνίου 1934. Φιλόπατρεις μετανάστες από την Μακεδονία στην πόλη Ντζέκξον, καταγώμενοι από το ηρωικό και καθαρά Βουλγαρικό χωριό Αρμένσκο, περιοχή Φλώρινας... Ο αριθμός τους δεν είναι μεγάλος, όμως παρουσιάζουν μια αξιέπαινη πατριωτική δραστηριότητα, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση για κάποιες από τις μικρές μας αποικίες στην Αμερική... Η Οργάνωσή μας στο Ντζέκξον ονομάστηκε “Τρεις Αυγούστου” σε ανάμνηση της μεγάλης μάχης που έγινε στα περίχωρα του χωριού Αρμένσκο κατά την εξέγερση του Ιλίντεν.
 
Η παλιά Βουλγαρική εκκλησία “Αγ. Γεώργιος” χτίστηκε το 1873 με δωρεές και εργασία όλων των κατοίκων πάνω στα θεμέλια παλαιότερου ναού. Από τότε με πανηγύρια, χορούς και τραγούδια, τριήμερες εκδηλώσεις και λιτανείες οι κάτοικοι μέχρι και σήμερα τιμούν την μνήμη του Αγίου Γεωργίου. Η εκκλησία μοιάζει σε μαγάλο βαθμό μ αυτήν του “Αγ. Νικολάου” στο χωριό Μπουφ-Ακρίτας, γιαυτό πιστεύεται ότι χτίστηκαν από τον ίδιο μάστορα, ο οποίος δυστυχώς είναι άγνωστος.
 
Ο ιερέας Ντιμίταρ Φιλίποφ

Αφού η Ελλάδα ηττήθηκε από την ναζιστική Γερμανία τον Απρίλιο του 1941 στο χωριό δημιουργήθηκε Βουλγαρική δημοτική αρχή. Στο δημοτικό συμβούλιο μπαίνουν, Τεμέλκο Κονσταντίνοφ, Τανάς Βράντσεφ, Ατανάς Ιουρούκοφ, Κράστε Νεντάνοφ, Λάζαρ Νάκοφ, Πάνε Βράντσεφ, Πάβλε Βράντσεφ, Νοβάτσε Νοβάκοφ, Ιλία Κράστεφ, Βασίλ Ιβανόφ. Οι κάτοικοι του Αρμένσκο συμμετέχουν ενεργά στην Βουλγαρική παραστρατιωτική οργάνωση Οχράνα και τον Απρίλιο του 1945 30 κάτοικοι του χωριού δικάστηκαν για την συμμετοχή σ αυτήν. Το 1945 το χωριό έχει 978 Βουλγαρόφωνους, από τους οποίους 300 χωρίς Ελληνική Εθνική συνείδηση, 378 με Ελληνική και 300 με ασαφή Εθνική συνείδηση. Κατά τον εμφύλιο πόλεμο το Αρμένσκο δεν υποφέρει πολύ, δίνει όμως αρκετά θύματα όπως και πρόσφυγες προς την Γιουγκοσλαβία και τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες. Με το τέλος του πολέμου ο πληθυσμός του χωριού συνεχώς μειώνεται αφού υπάρχει ισχυρό μεταναστευτικό ρεύμα προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Ανάμεσα στις πιο γνωστές προσωπικότητες από το Αρμένσκο εμφανίζονται οι επαναστάτες Ντιμίταρ Φιλίποφ, Ιβάν Κράστεφ, Ιβάν Κουρλίνοφ, Ιλία Μποζίνοφ, Λάζαρ Χρίστοφ και Τραιάν Κουρλίνοφ, ενώ πιο ενεργοί μετανάστες είναι, Αναστάς Ιλίεφ Τσότσοφ – μέλος της Κ.Ε. της ΜΠΟ σε ΗΠΑ και Καναδά, Αναστάς Φιλίποφ, Αντρέια Κόστοφ και Τομά Ντιμιτρόφ.

 

Επιστροφή στο... Αρμένσκο – Άλωνα (Μέρος 1ο)  

Posted by Kokice in , , , ,



Το Αρμένσκο (Ερμένσκο στην διάλεκτο,

Αρμένσκο, φωτογραφία του Βασίλειου Τρενόπουλου
Άλωνα στα Ελληνικά) είναι χωριό της
 Ελλάδας, ανήκει στο Δήμο Φλώρινας
της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, 
με πληθυσμό 237 κατοίκους (2001).
 

Το καθαρά Βουλγαρικό χωριό Αρμένσκο (πάνω από χίλιους κατοίκους) βρίσκεται δυτικά από την πόλη της Φλώρινας. Βρίσκεται στο πέρασμα που δημιουργείται και ενώνει την πεδιάδα της Φλώρινας με την κοιλάδα της Καστοριάς. Οι κάτοικοι του Αρμένσκο συμμετείχαν ενεργά στους επαναστατικούς αγώνες...” Αυτή είναι η σύντομη σύνοψη των πληροφοριών για το χωριό, που βρίσκονται στο Μακεδονικό Αλμανάκ που εκδόθηκε από την Κ.Ε. της ΜΠΟ (Μακεδονική Πατριωτική Οργάνωση) καθώς επίσης και στην “Μακεδονική Τριμπούνα (βήμα)”, συντάκτης ο Πέταρ Άτσεφ, 1940, σελ 58. Το χωριό υπάρχει τουλάχιστον από τον 15ο αιώνα, αφού αναφέρεται ως χριστιανικός οικισμός στα Τουρκικά φορολογικά μητρώα. Στα μέσα του 19ου αιώνα ολόκληρος ο πληθυσμός του είναι Βουλγαρικός κάτι που μαρτυρούν, ο Ρώσος Σλαβιστής Βίκτορ Γκριγκόροβιτς καθώς και ο Αυστριακός διπλωμάτης και γλωσσολόγος Ιόχαν Φον Χαν. Το 1888 οι κάτοικοι του Αρμένσκο αποτίναξαν τον ζυγό του Ορχάν Μπέη από την Καστοριά, στον οποίον ανήκε μέχρι τότε το χωριό. Στο εξής το χωριό ακολουθεί την μοίρα των υπόλοιπων Βουλγαρικών χωριών στην δυτική Μακεδονία : αγώνας για εκκλησιατική και πολιτισμο-εκπαιδευτική ελευθερία των Βουλγάρων. Μέχρι τα τέλη του αιώνα το Αρμένσκο περνά υπό την σκέπη της Βουλγαρικής Εξαρχίας, ανοίγει Βουλγαρικό σχολείο, δημιουργείται τοπική επιτροπή της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) υπό την καθοδήγηση των Κοζμά Τσέκοφ και Μίτρε Ταρσιάντσετο, που συμμετέχει ενεργά στον επαναστατικό αγώνα. Όλα αυτά κάνουν εντύπωση ακόμα και στους Βούλγαρους μελετητές – Βασίλ Κάντσοφ, Γκιόρτσε Πετρόφ, Ντιμίταρ Μίσεφ οι οποίοι μαρτυρούν την αύξηση του αριθμού των Βούλγαρων Εξαρχικών, ακόμα και μετά το τέλος της εξέγερσης του Ιλίντεν το 1903. Στην εξέγερση συμμετέχουν 24 άνδρες από το Αρμένσκο ως εθελοντές στις Βουλγαρικές τσέτες και γιαυτό οι Τουρκικές αρχές ασχολούνται στο χωριό με ανυπεράσπιστους νέους, γυναίκες, παιδιά και γέρους, πάνω στους οποίους αποδεικνύουν για ακόμα μια φορά, μπροστά στα μάτια της παγκόσμιας κοινότητας, την ανατολίτικη εκδικητική τους μανία.

Στις 3 Αυγούστου 1903, ενώ οι ενωμένες τσέτες Καστοριάς και Φλώρινας αποκρούουν μεγάλο Τουρκικό στρατιωτικό σχηματισμό στο πέρασμα της Βίγλας, περίπου 200 αιμοδιψείς στρατιώτες αποκόπηκαν με εντολή του Τούρκου αξιωματικού διοικητή και εστάλησαν εναντίον του ανυπεράσπιστου χωριού. Σε εμπιστευτική του έκθεση, Νο 670 (Βελίτσκο Γκεοργκίεφ Στάικο Τρίφονοφ, Μακεδονία, Θράκη στον άπελευθερωτικό αγώνα/ τέλος του ХІХ – αρχές του ХХ αιώνα/ΜΝΙ Σ. 1995, σελ 259 – 262), ο Βούλγαρος εμπορικός αντιπρόσωπος στην Μπίτολα Αντρέι Τόσεφ γράφει :

Όταν ο στρατός μπήκε στο χωριό, το μετέτρεψε σε πραγματικό τόπο σφαγής. Οι κραυγές των γυναικών και τα σπαριξικάρδια ουρλιαχτά των παιδιών ξεκούφαναν και επικάλυπταν τις βροντές από τα κανόνια. Οι εξαγριωμένοι μισθοφόροι-αρναούτηδες σκότωναν αδιακρίτως όποιον συναντούσαν – σε σπίτια, στους δρόμους ή όποιους προσπαθούσαν να ξεφύγουν. Σκότωναν από ευχαρίστηση είτε για χρήματα. Πολλοί θανατώθηκαν αφού πρώτα είχαν δώσει ακόμα και το πουκάμισο που φορούσαν. Ταυτόχρονα λεηλατούσαν τα σπίτια και τα έβαζαν φωτιά. Εκείνη την μέρα σκοτώθηκαν οι παρακάτω άνδρες και γυναίκες :

1.Ιερέας Λάζαρ 35 χρ. σκοτώθηκε με ξιφολόγχη
2.Έβα Τσβέτκοβα 15 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
3.Ιλία Τσβετκόφ 13 χρ. πληγώθηκε θανάσιμα
4.Λάζαρ Μίσεφ 70 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
5.Ντίμο Σούμποφ 50 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
6.Μάσα Στόιτσεβα 18 χρ. πληγώθηκε θανάσιμα
7.Στοιάν Τάντσεφ 45 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
8.Σίμε Τάσεφ 28 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
9.Πέτρε Τάνεφ 13 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
10.Τανάς Αλέξοφ 55 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
11.Φίλιπ Αλέξοφ 15 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
12.Σπάσε Ιβανόφ 6 μηνών βρέφος που συνεθλίβει
13.Γκεόργκι Στοιάνοφ 37 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
14.Τράιτσε Πόμπεφ 75 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
15.Γκρούιο Κούφεφ 32 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
16.Ντόνε Κούφεφ 38 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
17.Μάρα Βασίλεβα 32 χρ. κάηκε
18.Τραιάν Κούφεφ 32 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
19.Νεντιάλκο Πετρόφ 45 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
20.Μίτρε Ιβανόφ 60 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
21.Γκεόργκι Μίτρεφ 24 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
22.Κόλε Ιβανόφ 70 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
23.Στόινο Ντίμοφ 35 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
24.Γκεόργκι Μπογκόεφ 27 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
25.Τράιτσε Βασίλεφ 80 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
26.Ορντάνα Αντρέεβα 14 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
27.Ιλία Ιβανίφ 28 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
28.Κότε Βράντσεφ 40 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
29.Κουζμάν Ιάνεφ 50 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
30.Κραστέβιτσα Βράντσεβα 40 χρ. στην προσπάθειά της να αποφύγει τον βιασμό τις κόψανε τα αυτιά και την μαχαίρωσαν. Το κορίτσι της Σοφία ήταν θεατής της αποτρόπαιας σκληρότητας.
31.Βασίλ Στάικοφ 35 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
32.Νταναίλ Τοντορόφ 22 χρ. πληγώθηκε θανάσιμα
33.Κοτσόβιτσα Στάικοβα 58 χρ. πληγώθηκε θανάσιμα
34.Ντιμίτρ Στόλτσεφ 18 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
35.Τανάς Τράιτσοφ 33 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
36.Μποζίλ Τσότσοφ 66 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
37.Καραμφίλ Τσότσοφ 52 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
38.Πετσάν Τσότσοφ 70 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
39.Βασίλιτσα Τσότσοβα 38 χρ. ήταν έγκυος, αλλά οι απίστευτα άγριοι Τούρκοι της έσχισαν την κοιλιά και αφαίρεσαν το έμβρυο που κυοφορούσε, το οποίο και αυτό έσχισαν. Έτσι την βρήκαν οι συγχωριανοί της όταν γύρισαν.
40.Βελίκα Βασίλτσινα 3 χρ. σκοτώθηκε κοντά στην μητέρα της
41.Μίτρα Πετσάνοβα 40 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
42.Πετσάνιτσα Τσότσοβα 70 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
43.Ντόστα Νεντέλκοβα 12 χρ. σκοτώθηκε με ξιφολόγχη
44.Ιβάν Ντίμοφ 55 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
45.Ρίστε Ιβανόφ 35 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
46.Ιλία Ιβανόφ 35 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
47.Ιλόβιτσα Στανόεβα 32 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
48.Βελίκα Ιλίοβα 14 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
49.Ντιμίτρ Μλάντζοφ 47 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
50.Νεντιάλκο Βασίλεφ 85 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
51.Ιβάν Γκεοργκίεφ 60 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
52.Ιανκούλιτσα Γκεοργκίεβα 33 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
53.Ιλία Ιανκούλεφ 12 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
54.Ιλία Ντάμτσεφ 65 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
55.Ιλιόβιτσα Ντάμτσεβα 65 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
56.Κότε Ιλία Ντάμτσεφ 38 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
57.Ντιμίτρ Βαλκάνοφ 20 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
58.Τρανταφίλιτσα Στοίκοβα 28 χρ. αρχικά βιάστηκε, μετά τρυπήθηκε με ξιφολόγχη και μετά πυροβολήθηκε. Το εννέα μηνών βρέθος της Νικόλα ήταν τεμαχισμένο δίπλα της.
59.Βασίλιτσα Πάβλεβα 65 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
60.Βασίλ Πάβλεφ 65 χρ. πληγώθηκε θανάσιμα
61.Τρανταφίλ Πένεφ 15 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
62.Τανάσιτσα Σερίφοβα 80 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
63.Κότσο Καραιάνι 35 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
64.Τάσε Βασίλεφ 75 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
65.Λέξο Ποστόλεφ 65 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
66.Τάνε Βασίλεφ 58 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
67.Νεντιάλκο Ιάνεφ 18 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
68.Στόιτσο Ιανκούλοφ 47 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
69.Φίλιπ Ντόνεφ 23 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα
70.Μποσίλκα Πέτρεβα 27 χρ. σκοτώθηκε με σφαίρα

Από τα 149 σπίτια που τυλίχτηκαν στις φλόγες τα 149 κάηκαν και μόνο 11 έμειναν γερά. Επικεφαλής της επιχείρησης ήταν ο Κολ Αγκάσι Μουσά-Μπέι. Την ίδια μέρα κάηκαν ακόμα 100 αχυρώνες, στάνες, 250 κάρα με σανό και πολλά δεμάτια. Τα καμένα σώματα των νεκρών δημιούργησαν ένα αποτρόπαιο θέαμα. Εκτός των θανάσιμα πληγωμένων, την μέρα εκείνη τραυματίστηκαν επίσης και οι παρακάτω :

1. Ιβάν Χρίστοφ με σφαίρα στο χέρι
2. Βασίλιτσα Γκρούεβα από χειροβομβίδα στο χέρι
3. Βασίλ Κουζμάνοφ με σφαίρα στο πόδι
4. Μπογκοσίλιτσα Κούρτεβα με σφαίρα στο στόμα
5. Ριστόβιτσα Κούρτεβα με μαχαίρι και σφαίρα στο χέρι
6. Ιανκούλιτσα Στόικοβα αρχικά με σφαίρα και μετά με μαχαίρι στην πλάτη
7. Ναούμκα Λαζάροβα με σφαίρα στο πόδι
8. Λαζάριτσα Μάρκοβα με σφαίρα στο ιερό οστό
Ο Πατριαρχικός Μητροπολίτης Φλώρινας άσκησε πίεση στους προύχοντες του χωριού, επιμένοντας να τους κάνει να πουν ψέμματα στην επιτροπή που έκανε έρευνα για την σφαγή, ότι τους σκοτωμούς και τους εμπρησμούς τους έκαναν οι τσέτες της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ). Ούτε όμως οι προύχοντες του χωριού αλλά ούτε και οι διασωθέντες κάτοικοι από το Αρμέμσκο υποκύπτουν στις πιέσεις και μαρτυρούν τα πραγματικά γεγονότα. Από τις δικές τους μαρτυρίες αποκαλύπτεται η εικόνα της καταστροφής και μπροστά στην διεθνή κοινότητα. Από εκείνη την στιγμή και μετά η τύχη του χωριού Αρμένσκο άλλαξε ριζικά – ο μισός του πληθυσμός παραμένει στα πάτρια εδάφη και εκτίθεται σε δεκάδες νέες και πιο φοβερές συμφορές, ενώ το υπόλοιπο τμήμα αναχωρεί για το εξωτερικό σε Βουλγαρία, ΗΠΑ και Καναδά, εξακολουθεί όμως να ενδιαφέρεται και να αγωνίζεται για τα δικαιώματα των συγχωριανών και συμπατριωτών τους.

Τέλος του πρώτου μέρους



Завръщане в... Арменско (част 2)  

Posted by IllustrationBeloMore in , , ,

След Балканската война Арменско остава в пределите на Гърция, като по-късно е прекръстено на Алонас. Според гръцка статистика от 1932 година в селото има 198 българофонски семейства, като 157 от тях с изявено българско съзнание. В дописка на гръцкия пехотен лейтенант Димитриос Кабурас от 25 януари 1932 година за Арменско се казва:

„На кратко, крайно антигръцко настроение господства над местните в селата, те мразят всичко гръцко и не пропускат възможност да изразят омразата си. По мое мнение, най-ефикасният начин за постигане на асимилация ще бъде, ако „горещите глави“ бъдат експулсирани като нежелани в друга провинция. “

Така и става, голяма част от населението на селото, искащо за запази българската си народност емигрира в САЩ и Канада. Следният текст е поместен в Македонски Алманахъ, издание на Ц.К. на МПО и на "The Macedonian Tribune", редактор Петър Ацев, 1940, стр.274:

Македонската политическа организация в град Джексон, Мичиган е основана на 1 юни 1934 година. Родолюбивите македонски емигранти в град Джексон произхождат от героичното и чисто българско село Арменско, Леринско... Техният брой не е голем, въпреки това те развиват една похвална родолюбива дейност, която може да служи за пример на някоя от нашите малки колонии в Америка... Организацията ни в Джексон бе назована „Третий август” в памет на голямото сражение, което стана в околностите на село Арменско през Илинденското въстание.

Старата българска църква "Свети Георги" е издигната е през 1873 година с даренията и труда на цялото население върху основите на по-стар храм. Оттогава с панаири, песни и хора, тридневни чествания и литийни шествия населението и до днес отбелязва Гергьовден. Църквата има в много отношения сходство със "Свети Никола" в село Буф, затова се предполага, че са изградени от един и същ майстор, за съжаление останал неизвестен.
Свещеник Димитър Филипов
След разгрома на Гърция от Нацистка Германия през април 1941 година в селото е установена българска общинска власт. В общинския съвет влизат Темелко Костадинов, Танас Вранчев, Атанас Юруков, Кръсте Неданов, Лазар Наков, Пане Вранчев, Павле Вранчев, Новаче Новаков, Илия Кръстев, Васил Иванов. Жителите на Арменско се включват активно в българската паравоенна организация Охрана и през 1945 година 30 жители на селото са съдени за участие в нея. В 1945 в селото има 978 българофони, от които 300 с негръцко национално съзнание, 378 с гръцко и 300 с неясно национално съзнание. По време на Гражданската война Арменско не пострадва силно, но дава известен брой жертви и бежанци към Югославия и социалистическите страни. След войната жителите на селото постоянно намаляват поради силната емиграция отвъд океана.

Сред по-известните личности от Арменско се открояват революционерите Димитър Филипов, Иван Кръстев, Иван Курлинов, Илия Божинов, Лазар Христов и Траян Курлинов, докато изявени емигрантски дейци са Анастас Илиев Чочов - член на ЦК на МПО в САЩ и Канада, Анастас Филипов, Андрея Костов и Тома Димитров.

Край на част втора

Завръщане в... Арменско (част 1)  

Posted by IllustrationBeloMore in , , ,


Арменско, автор: Vassilios Trenopoulos
Арменско (диал. Ерменско, гр.: Άλωνα, Алона)  е село в Гърция, в дем Лерин (Флорина), област Централна Македония, с население 237 души (2001 г.).

"Чисто българското село Арменско (над хиляда жители) се намира на запад от град Лерин. То е разположено в седловината, която образува прохода Бигла, свързващ Леринското поле с Костурската котловина. Арменчани са взели живо участие в революционните борби..." Това е кратката информация за селото, поместена в Македонски Алманахъ, издание на Ц.К. на МПО и на "The Macedonian Tribune", редактор Петър Ацев, 1940, стр.58. Селото съществува поне от 15 век, засвидетелствано като християнско селище в турските данъчни регистри (дефтери). През средата на 19 век населението му е изцяло българско, за което свидетелстват руският славист Виктор Григорович и австрийският дипломат и лингвист Йохан фон Хан, в 1888 година арменчани отхвърлят робския хомот от Орхан бей от Костур, собственик на селото до този момент. Оттук насетне селото свързва съдбата си с останалите български села от Южна Македония: борбата за църковна и културно-просветна свобода на българите. До края на столетието Арменско преминава под върховенството на Българската екзархия, отваря се българско училище, създава се местен комитет на ВМОРО под ръководството на Козма Чеков и Митре Търсянчето, който взема активно участие в революционната борба. Всичко това прави впечатление и на българските изследователи - Васил Кънчов, Гьорче Петров, Димитър Мишев засвидетелстват растящия брой на българите-екзархисти, дори след края на Илинденското въстание от 1903 година. В него 24 мъже от Арменско участват като доброволци в българските чети,  заради което турските власти се разправят с беззащитните младежи, жени, деца и старци от селото, чрез което доказват за пореден път на световната общественост ориенталския си реваншизъм.

На 3 август 1903 година, докато обединените костурски и лерински чети отблъскват голямо турско военно формирование в прохода Бигла, около 200 от озверелите войници са отделени от командващия ги турски офицер и са изпратени срещу беззащитното село. В своя поверителен доклад № 670 (Величко Георгиев Стайко Трифонов, Македония тракия в борбата за свобода /Краят на ХІХ – началото на ХХ век/, МНИ, С., 1995, с.259 – 262.) , българският търговски агент в Битоля Андрей Тошев пише:

Когато войската влезла в селото, превърнала го в истинска касапница. Стенанията на жените и сърдцераздирателните писъци на децата заглушавали пушечните гърмежи. Свирепите илявета-арнаути убивали безразборно кого где срещнат - дома, на пътя или при бягание. Убиването ставало за удоволствие или за пари. Ала мнозина са убити, след като са си дали и ризата от гърба. Същевременно ограбвали къщите и ги подпалвали. Тоя ден били избити следните мъже и жени: 
 
1. Свещеник Лазар 35 год. убит с щик
2.Ева Цветкова 15 г. убита с куршум
3. Илия Цветков 13 г. смъртно ранен
4. Лазар Мишев 70 г. убит с куршум
5. Димо Шумбов 50 г.    „    „    „
6. Маса Стойчева 18 г. смъртно ранена
7. Стоян Танчев 45 г.  убит с куршум
8. Симе Ташев 28      „    „    „
9. Петре Танев 13       „    „    „
10. Танас Алексов 55    „    „    „
11. Филип Алексов 15     „    „    „
12. Спасе Иванов 6 месечно дете смазано
13. Георги Стоянов 37 г. с куршум
14. Трайче Помпев 75    „    „    „
15. Грую Куфев 55          „    „    „
16. Доне Куфев 38            „    „    „
17. Мара Василева 32    „    изгорена
18. Траян Куфев 32         „    с куршум
19. Недялко Петров 45     „    „    „
20. Митре Иванов 60        „    „    „
21. Георги Митрев 24        „    „    „
22. Коле Иванов 70            „    „    „
23. Стойно Димов 35          „    „    „
24. Георги Богоев 27           „    „    „
25. Трайче Василев 80         „    „    „
26. Ордана Андреева 14       „    „    „
27. Илия Иванив 28      „    „    „
28. Коте Вранчев 40      „    „    „
29. Кузман Янев 50        „    „    „
30. Кръстевица Вранчева 40 г.като се защищавала от изнасилване прерязали и ушите и я промушили. Момичето й София, било зрителка на тая безподобна жестокост
31. Васил Стайков 35   г. убит с куршум
32. Данаил Тодоров 22  г. смъртно ранен
33. Кочовица Стайкова 58 г. смъртно ранена
34. Димитр Столчев 18  г. убит с куршум
35.Танас Трайчов 33    „    „    „  
36. Божил Чочов 66     „    „    „
37. Карамфил Чочов 52     „    „    „
38. Пецан Чочов 70    „    „    „
39. Василица Чочова  38 била трудна, но невероятно свирепите турци я разпрали, извадили рожбата и, която тоже разпрали. Така са я намерили мнозина селени, кога се завърнали.
 40.Велика Василчина 3 год. посечена около майка си
41.Митра Пецанова 40   „   с куршум
42.Пецаница Чочова 70    „    „    „
43.Доста Неделкова 12      „    „   щик
44.Иван Димов 55         „    „    „ и куршум
45.Ристе Иванов 35           „    „    „   „
46.Илия Иванов 35            „    „    „   „
47.Илиовица Станоева 32    „    „    „   „
48.Велика Илиова 14         „    „    „   „
49.Димитр Младжов 47     „    с куршум
50.Недялко Василев 85          „    „    „
51.Иван Георгиев 60              „    „    „
52.Янкулица Георгиева 33   „    „    „
53.Илия Янкулев 12 год. с куршум
54.Илия Дамчев 65           „    „    „
55.Илиовица Дамчева 65 „    „    „
56.Коте Илия Дамчев 38 „    „    „
57.Димитр Вълканов 20 „    „    „
58.Трандафилица Стойкова 28 г. първо била изнасилена, после промушена с щик и пронизана с куршум. Девет месечното и пеленаче Никола било разсечено на късове до нея.
59.Василица Павлева  65 г. с куршум
60.Васил Павлев          65 год. смъртно ранен
61.Трандафил Пенев 15 г. с куршум
62.Танасица Шерифова 80 г. с куршум
63.Кочо Караяни 35     „   „    „
64.Таше Василев  75  „   „    „
65.Лексо Постолев 65  „   „    „
66.Тане Василев  58  „   „    „
67.Недялко Янев 18  „   „    „
68.Стойчо Янкулов 47 „   „    „
69.Филип Донев 23 „   „    „
70.Босилка Петрева 27  „   „    „
От подпалените къщи 149 изгорели, а 11 само останали здрави. Началникът на илавето е бил Кол агаси Муса-бей. Съшия ден изгорили 100 плевни, търла, 250 кола сено и много спопе. Изгорелите трупове на убитите, представлявали ужасно зрелище. Освен смъртно ранените, тоя ден били ранени още:
1. Иван Христов с куршум в ръката,
2. Василица Груева с част от граната в ръката,
3. Васил Кузманов с куршум в краката
4. Богосилица Куртева - ранена с куршум в устата
5. Ристовица Куртева, с нож и куршум в ръката
6. Янкулица Стойкова - по-напред ранена с куршум, а после с нож и изрезали плешката
7. Наумка Лазарова, с куршум в крака.
8. Лазарица Маркова, с куршум в седалищната кост.

Леринският патриаршистки владика оказва натиск над първенците на селото, настоявайки те да излъжат пред разследващата клането комисия, че убийствата и палежите са извършени от чети на ВМОРО. Нито селските първенци обаче, нито оцелелите жители на Арменско се подават на това и свидетелстват за истината. От показанията им се разкрива ужасната картина на погрома и пред международната общественост. От този момент насетне съдбата на село Арменско коренно се променя - половината население остава в родния край и бива изложено на десетки нови и по-страшни беди, а останалата част заминава в странство в България, САЩ и Канада, но продължава да се интересува и бори за правата на своите съселяни и сънародници.

Край на част първа

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...