Πύργοι του Αιγαίου στο πέρασμα των χρόνων (Μέρος 2ο)  

Posted by Kokice in , , , , , , ,

Ο παλιός πύργος ρολογιού στα Γιαννιτσά, κοντά στο
Τζαμί που σήμερα δεν υπάρχει

Στο βιβλίο “Γάλλοι περιηγητές των XV-XVIII αιώνων στην περιοχή της Ροδόπης και στα γειτονικά παράλια του Αιγαίου”, τα πρώτα στοιχεία για την ύπαρξη πύργου ρολογιού στην Αιγαιακή Μακεδονία βρίσκουμε για την πόλη των Σερρών. Για αυτόν ο Ρόμπερ Νταό Ντρό το 1665 γράφει :

“ Όμως αυτό που θεωρώ ότι είναι αξιομνημόνευτο από αυτή την πόλη, τις Σέρρες, ήταν ότι στην πόλη μέσα είχε ένα τεράστιο παρατηρητήριο, σαν τετράγωνο πύργο με μεγάλη καμπάνα. Αυτή χτυπά τις ώρες όπως στην Γαλλία, κάτι παράξενο, αφού σε ολόκληρη την Τουρκία δεν υπάρχει κανένα δημόσιο ρολόι και έτσι οι Τούρκοι δεν μετρούν τις ώρες σαν εμάς, ξεκινώντας από τα μεσάνυχτα, αλλά όπως οι Ιταλοί, οι οποίοι αρχίζουν να μετρούν από την πρώτη ώρα μετά την δύση του ήλιου... Έμαθα ότι κάποιος Σουλτάνος απαγόρευσε την χρήση δημοσίων ρολογιών και όταν κάποιοι κάτοικοι των κατακτημένων πόλεων τον παρακάλεσαν υπάκουα να τους αφήσει τουλάχιστον ένα ρολόι, αυτός τους ρώτησε για πιο λόγο τους χρειαζόταν. Αυτοί απάντησαν ότι το ήθελαν για να ξέρουν καλύτερα πότε είναι καιρός για προσευχή, να πιουν, να φάνε, να κοιμηθούν και να ξυπνήσουν. Αυτός τους είπε ότι πρέπει να προσεύχονται στον Θεό κάθε στιγμή, η μέρα μας ειδοποιεί να ξυπνήσουμε ενώ η νύχτα για να ξαπλώσουμε, η πείνα και δίψα – να πιούμε και να φάμε, χωρίς να χρειαζόμαστε κάποιο ρολόι να μας προειδοποιήσει. Η απαγόρευση για τις καμπάνες και τα δημόσια ρολόγια τηρούνταν με ακρίβεια σε ολόκληρη την Τουρκία, έτσι που στα τέσσερα χρόνια που πέρασα εκεί και σε όλα τα ταξίδια που έκανα διασχίζοντας ως 300 λεύγες την χώρα, ποτέ δεν είδα άλλα ρολόγια, όπως αυτό στις Σέρρες. Αυτό τόσο πολύ με χαροποίησε, που μόλις άκουσα αυτό το ρολόι, τόσο μεγάλο που ακούγεται σε όλη την πόλη, ζήτησα να μάθω από πού ήρθε αυτό, αλλά το μόνο που κατάφερα να μάθω ήταν ότι προ αμνημονεύτων ετών αυτό το ρολόι χτυπά με τον ίδιο τρόπο”.
Πλάκα με Αραβική επιγραφή, που υπάρχει στο κάτω
τμήμα του πύργου στα Γιαννιτσά

Την ίδια χρονιά ο Γάλλος περιηγητής εντυπωσιάστηκε και από την πόλη της Δράμας. Για την ύπαρξη πύργου ρολογιού εκεί, σε μας φτάνει το παρακάτω φτωχό στοιχείο : “ Κάθε Κυριακή εδώ γίνεται μεγάλο παζάρι, όπου πωλούνται κάθε είδους προιόντα. Τέλος, υπάρχει ένα ρολόι, το οποίο χτυπάει τις ώρες όπως στην Φιλιππούπολη. Από αυτή την περιγραφή μπορούμε να συμπεράνουμε οτι η Δράμα είναι μια, από τις πιο συμπαθητικές και πιο καλά εξοπλισμένες με κάθε είδους πράγματα, πόλη”.

Ο πύργος της Δράμας, ομοίως με άλλους αρχαίους πύργους, ουσιαστικά παρουσιάζεται ως προσαρμοσμένο τμήμα, από ακόμα πιο παλιό μεσαιωνικό φρούριο. Στα τέλη του 19 ου αιώνα στην πόλη κατασκευάζεται νέος πύργος ρολογιού.
Ο πύργος του ρολογιού σήμερα
Ο πύργος στα Γιαννιτσά πριν
την αναπαλαίωση


Υπάρχει διατηρημένος μέχρι και τις μέρες μας ο παλιός πύργος του ρολογιού στο Ενιτζέ Βάρνταρ, σήμερα Γιαννιτσά. Κτήτορας του πύργου είναι ο Σερίφ Αχμέτ, απόγονος του Εβρενός Μπέη. Χτίστηκε κατά το 1667/1668 με αναγκαστική εργασία του τοπικού Βουλγαρικού πληθυσμού από τα γύρω χωριά, Βέτκι Πάζαρ (Αξός), Βάντριστα (Π. Μυλότοπος) και άλλων, πολύ κοντά σε, την παλιά εκκλησία “Άγιος Γεώργιος” που δεν υπάρχει σήμερα, ένα από τα υπάρχοντα Τζαμιά όπως και το κατεστραμένο Τουρκικό στρατόπεδο. Ο πύργος έχει ύψος 19 μέτρα. (Και πάλι για τους πύργους των ρολογιών, καθ. Αρχιτεκτ. Ν. Τουλέσκοφ, περιοδικό “Θέματα Τέχνης”)

Το 2011 τελείωσε η αποκατάσταση του πύργου στην αρχική του μορφή, όπως ήταν στις αρχές του 20ου αιώνα, καθώς στο πάνω τμήμα του τοποθετήθηκε νέο ρολόι με ψηφία.


Ο πύργος ρολογιού στην Φλώρινα – Λέριν χτίστηκε κατά τον 18 ο αιώνα. Ξεχωρίζει με την αυστηρή ορθογώνια γραμμή και το επιβλητικό του ύψος. Δυστυχώς σήμερα υπάρχει μόνο η πέτρινη του βάση.


Διδυμότειχο, φωτογραφία  του Άνγκελ Ιορντανόφ
Λίγα στοιχεία για τον πύργο ρολογιού στο Διδυμότειχο από το 1829 δίνει ο Γάλλος εξερευνητής Σ. Σειζέ στην δημοσίευσή του “ Σχετικά με ένα ταξίδι στην Ρωμυλία, Παρίσι, 1834”. “Πήραμε πάλι τον δρόμο στην μία μετά τα μεσάνυχτα και φτάσαμε στο στρατόπεδο, το οποίο βρίσκεται στο ύψωμα πάνω από το Διδυμότειχο την στιγμή που μία καμπάνα από κάποια Ελληνική εκκλησία της πόλης χτύπησε πέντε. Ο ήχος αυτής της καμπάνας μου προκάλεσε ένα παράξενο συναίσθημα, γιατί το Διδυμότειχο είναι η μοναδική πόλη στην Ρωμυλία, αφού εξαιρέσουμε την Σούμλα, που έχει ρολόι με καμπάνες. Ο Βούλγαρος οδηγός μας, κάτοικος χωριού των περιχώρων, με βεβαίωσε με επίφαση, ότι αυτό το ρολόι ήταν δωρεά του έκανε κάποτε ο Βασιλιάς Καρλ στον Ελληνικό καθεδρικό Ναό (Καρλ XII της Σουηδίας 1682—1718). Μετά την ήττα του στην Πολτάβα (1709) από τον Πέτρο τον Μέγα, αυτός βρίσκει καταφύγιο στην Τουρκία.

Беломорските кули на времето (част 2)  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , , , , ,



Старата часовникова кула в Енидже Вардар
до несъществуващата вече джамия
В книгата „Френски пътешественици от XV-XVIII век  за родопската област и прилежащите й беломорски краища“  най-ранните сведения  за съществуване на часовникова кула в Егейска Македония откриваме за града Сяр. За нея Робер Дьо Дро през  1665 г. пише: 

„Но онова, което ми се стори най-забележително в този град Серес, бе, че сред града имаше грамадна наблюдателница като четириъгълна кула с голяма камбана. Тя бие часовете по френски, нещо  учудващо,  защото из цяла Турция няма никакъв обществен часовник и при това турците отброяват часовете не като нас, от полунощ, но като италианците, които започват  да броят първия час от залез слънце....Научих, че един султан е забранил употребата на  обществени часовници и, че когато жителите на някои покорени градове го помолили покорно да им остави поне един часовник, той ги попитал за какво искат да си служат с него. Те казали, че за да разпознават по-добре времето за молитвите си, за пиене, ядене, ставане и лягане.  Той отговорил, че трябва да се молят богу по всяко време; че денят ни предупреждава да станем, а нощта да си легнем, жаждата и гладът-да ядем и пием, без да е необходимо да бъдем предупреждавани от един часовник.  Тази забрана против камбани и обществени часовници се съблюдава толкова точно в цяла Турция, че през четирите години, които прекарах там и при всичките си пътувания, които направих, прекосявайки до 300 левги в страната, никога не видях други часовници, като този в Серес. Това толкова ме възхити, че като чух този часовник, толкова голям, че се чува по целия град, осведомих се откъде произлиза това, но не можах да науча друго, освен това, че от незапомнени времена този часовник бие по същия начин.“

През същата година френския пътешественик  е впечатлен и от град  Драма. За наличието на часовникова кула там до нас достига следното оскъдно сведение:  „ Всяка неделя тук става голям пазар, където се продават всякакъв вид продукти.  Най –сетне има един часовник, който бие часовете също като във Филипополис. От това описание може да се прецени, че Драма е един от най-симпатичните и най-добре снабдените с всички неща градове.“
Драмската кула, подобно на други старинни кули  всъщност е представлявала приспособена част от  още по-стара средновековна крепост. В края на 19 век в града е издигната нова часовникова кула.
Плоча с арабски надпис, вградена в долната част 
на кулата в Енидже Вардар

Оцеляла до наши дни е старата часовникова кула в Пазар  (Енидже Вардар), днес Яница. Заслугата за издигането и е на Шериф  Ахмет, внук на Евренос бей. Построена е през  1667/1668 година с принудителен  труд на българското населението от околните села Ветки Пазар, Въдрища и др., в близост до старата, несъществуваща днес българска църква „Св. Георги“,  една от джамиите и почти нацяло разрушените днес  турски казарми. Кулата е с квадратна форма, построена главно от тухли и каменни блокове, а на върха е поставен дървен купол със звънец, като височината  достига 19 метра. (ОТНОВО ЗА ЧАСОВНИКОВИТЕ КУЛИ, проф. д-р арх. Н.Тулешков, сп. "Проблеми на изкуството")

Кулата в Енидже Вардар
преди реставрацията
Часовниковата кула днес

През 2011 година  кулата е възстановена в първоначалния  си  вид, в който е била до началото на 20 век, а в горната и част е вграден  нов часовник с циферблат. 













Часовниковата кула в Лерин /Флорина/ е изградена през 18 век. Отличава се със строга правоъгълна форма и внушителна височина.  За съжаление днес е останала само каменната и' основа.

Димотика, снимка: Ангел Йорданов
Кратко сведение за часовниковата кула в Димотика от 1829 година дава френския изследовател С. Сеиже в публикацията си "Relation d’un voyage en Roumélie. Paris, 1834." : „Поехме отново пътя в един часа след полунощ и пристигнахме в лагера, разположен на височината над Демотика в момента, когато камбаната на една гръцка черква от града биеше пет часа. Звънът на тази камбана в Турция ме накара да получа едно необикновено усещане поради това, че Демотика е единственият град в Румелия, като изключим Шумла, който притежава часовник с камбани. Нашият български водач, жител на едно село в околности те, ме увери с важност, че този часовник е бил подарък, който крал Карл направил някога на гръцката катедрала ( Карл XII Шведски (1682—1718). След поражението му при Полтава (1709) от Петър Велики той намира убежище в Турция.




Πύργοι του Αιγαίου στο πέρασμα των χρόνων (Μέρος 1ο)  

Posted by Kokice in , , , , , , ,


Με την δουλειά των χωρικών χτίστηκε αυτός ο στύλος ως καμπάνα, της ικεσίας των ευσεβών προς τον Θεό, 10 Ιουνίου 1872”

Γκάμπροβο, Βουλγαρία
Η τελική επικράτηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Βαλκανική χερσόνησο κατά τον 15 ο αιώνα, συνέπεσε με την έναρξη της Αναγέννησης στις πόλεις της σημερινής Ιταλίας. Η μετατόπιση των συνόρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προς την κεντρική Ευρώπη, επιφέρει την πλήρη και απρόσκοπτη εξουσία του Σουλτάνου στα νέα εδάφη, που οδηγεί σταδιακά στην σχετική αποκατάσταση της καθημερινής ζωής του Χριστιανικού πληθυσμού της Αυτοκρατορίας. Οι οικονομικές συνθήκες αλλάζουν σημαντικά, παλιά εμπορικά κέντρα (πόλεις) χάνουν την αίγλη τους και στην θέση τους αναπτύσσονται νέα κέντρα, έτσι στις πόλεις αυτές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γίνονται αρχιτεκτονικές αλλαγές και βιώνουν νέα οικονομική ζωή. Επέρχονται πλήρεις αρχιτεκτονικές αλλαγές σ αυτές. Οι ταξιδιώτες από την Δυτική Ευρώπη των XV-XVIII αιώνων στην Τουρκία, παρατηρούν σε γενικές γραμμές τις παρακάτω αλλαγές : λόγω της ασφάλειας που παρέχουν οι Οθωμανικές Αρχές, τα μεσαιωνικά φρούρια και οι οχυρώσεις χάνουν την σημασία τους και σταδιακά εξαφανίζονται από την εικόνα των οθωμανικών πόλεων, ενώ το εμπόριο επικεντρώνεται σε κεντρικά σημεία των πόλεων, τα λεγόμενα παζάρια, προσδίδει χαρακτηριστικά άγνωστα στις δυτικές κοινωνίες : μπεζεστένια, κονάκια, μικρά μαγαζάκια και το πιο σημαντικό, επικρατούν στις δομές των πόλεων οι Μιναρέδες των νεόκτιστων Τζαμιών, καθώς και οι πρόσθετοι που χτίζονται στις παλιές Χριστιανικές εκκλησίες και έτσι μετατρέπονται σε τζαμιά.

Μπίτολα - Μοναστήρι, Φύρομ
Υπάρχει όμως κάτι σημαντικό, στο βασικό τμήμα της αρχιτεκτονικής των πόλεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, που δανείζονται από τον Δυτικό κόσμο και αυτό είναι οι πύργοι των ρολογιών (Σαάτ κουλέ, στα Τούρκικα). Κατά τον 16 ο αιώνα περίπου, μεγάλα εμπορικά κέντρα όπως η Γενεύη και η Βενετία διατηρούν ακόμα ισχυρή επιρροή στην Μεσόγειο και σημαντική στα Βαλκάνια. Διαμέσου της θάλασσας και ελεύθερων εμπορικών πόλεων, όπως η Ραγκούζα (Ντουμπρόβνικ), εκτός από το εμπόριο πραγματοποιούνται και σημαντικές πολιτιστικές ανταλλαγές και χαρακτηριστικό δείγμα αυτών , είναι όσα αρχιτεκτονικά στοιχεία δανείζονται από την Δύση. Η μέτρηση του χρόνου γίνεται όλο και πιο σημαντική, με την ανάπτυξη του εμπορίου καθώς επίσης και σε σχέση με την τήρηση των θρησκευτικών τελετών – Μουσουλμανικών και Χριστιανικών στα Μοναστήρια, αλλά οι πρωτόγονες τεχνικά συνθήκες δεν επιτρέπουν την ευρεία χρήση των ρολογιών. Τέτοιοι πύργοι υπάρχουν ήδη στα Μοναστήρια σε Ρίλα, Μπάτσκοβο και Ζωγράφου.

Αρχικά στήθηκαν σε οδικούς σταθμούς, στην συνέχεια όμως οι πύργοι των ρολογιών γίνονται κυρίαρχο κομμάτι της πόλης στο παζάρι των μεγαλύτερων πόλεων της Αυτοκρατορίας, καθώς και σε κάποια από πιο μεγάλα χωριά. Σε σχέση με την αρχιτεκτονική τους μορφή, χαρακτηρίζονται από την αυστηρή τους γραμμή, που συχνά μοιάζει με οχύρωμα, ενώ σε κάποια μέρη ανακατασκευάζονται διατηρημένοι οχυρωματικοί πύργοι. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή τους, είναι κυρίως συνδυασμός πέτρας και ξύλου. Όλοι χαρακτηρίζονται από το μεγάλο τους ύψος, ορατοί από μεγάλη απόσταση, ύψος όμως που δεν έπρεπε να ξεπερνά αυτό των Μιναρέδων. Στην μελέτη σε βάθος του θέματος, από τον καθηγητή αρχιτεκτονικής Ν. Τουλέσκοφ, διαβάζουμε : “ Η Βουλγαρική Εθνική επικράτεια της περιόδου, χαρακτηρίζεται σε γενικές γραμμές από δύο αρχιτεκτονικές μορφές – η κυρίαρχη ως συνέχεια αυτής που δημιουργήθηκε την περίοδο των ХVІІ – ХVІІІ αιώνων (Βέλες, Ρακίτοβο, Στρούγκα, Μπάνσκο, Λέριν-Φλώρινα, Σλίβεν, Γκόρνο Μπρόντι-Άνω Βροντού, Οχρίδα, Κάρλοβο), συμπεριλαμβανομένων και κάποιων πύργων που χρονολογούνται στα τέλη του ХІХ – αρχές του ХХ αιώνα (Βόντεν-Έδεσσα/ το 1899)”.
Χάσκοβο, Βουλγαρία
Κατά την διάρκεια 18-19 ου αιώνα οι πύργοι των ρολογιών είναι κάτι συνηθισμένο πλέον, καθώς πολλοί από αυτούς χτίστηκαν πάνω στα θεμέλια παλαιοτέρων, οι οποίοι καταστράφηκαν στο πέρασμα των χρόνων. “ Τέτοιοι που διατηρούνται από τον 17ο αιώνα είναι 13, καθώς σε αυτούς μπορούν να προστεθούν ακόμα περίπου δέκα – Μπίτολα/Μοναστήρι (πριν το 1630), Ενιτζέ Βάρνταρ/Γιαννιτσά (1667/1668), Γκόστιβαρ (1683), Κουμάνοβο (ХVІІ αιώνα), Τέτοβο (ХVІІ αιώνα) και άλλοι”. (σημ. Καθ. Τουλέσκοφ).

Ενιτζέ Βάρνταρ - Γιαννιτσά, Ελλάδα
Μετά τα μέσα του 18 ου αιώνα στου πύργους των ρολογιών ενσωματώνονται τέτοια με ψηφία, κάτι που πριν σπάνιζε. Ξακουστοί τεχνίτες στους μηχανισμούς των ρολογιών ήταν τα αδέλφια Ντίμκοβι, από το ενεργό Βουλγαρικό χωριό Γκόρνο Μπρόντι (Άνω Βροντού) της περιοχής των Σερρών. Επίσης την περίοδο αυτή επιτελείται αλλαγή και στην αρχιτεκτονική μορφή των πύργων των ρολογιών. Προς τα τέλη του 19 ου αρχές του 20 ου αιώνα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ξεκίνησε μετατόπιση της κατασκευής των πύργων των ρολογιών, ακόμα και στις Ασιατικές περιοχές, όπου μέχρι τότε δεν υφίσταντο.

Πάλι σύμφωνα με την μελέτη του καθηγητή Τουλέσκοφ “ Νέοι πύργοι ρολογιών κατασκευάζονται και στα μη απελευθερωμένα εδάφη – Βόντεν (Έδεσσα, 1899), Νέγκους (Νάουσα, 1895), Όντριν (Αδριανούπολη, 1894), Δράμα (Τέλη του ХІХ αιώνα), Γκιουμιουρτζίνα (Κομοτηνή, 1884) κλπ. Πάνω από οχυρωματικούς πύργους κατασκευάζονται πύργοι ρολογιών στην Δράμα, την Αδριανούπολη κ αλλού”. Η επίδραση του χρόνου, οι πόλεμοι και οι φυσικές καταστροφές επέφεραν την ερείπωση σε μεγάλο τμήμα της κληρονομιάς αυτής, αλλά παρόλα αυτά στις αρχές του 21 ου αιώνα στη Βουλγαρία υπάρχουν περίπου 30 πύργοι ρολογιών, στην Φύρομ διατηρήθηκαν γύρω στους 10. Σε μερικές δημοσιεύσεις θα προσπαθήσουμε να συγκεντρώσουμε τους πέτρινους φρουρούς του χρόνου στο Αιγαίο.

Μέρος πρώτο, θα υπάρχει συνέχεια

Επιστροφή... στο Πάζαρ (Ενιτζέ Βάρνταρ και Γιαννιτσά), Πρώτο μέρος  

Posted by Kokice in , , , , , , ,


Καρτ ποστάλ με Μιναρέ από Γιαννιτσά
Το Ενιτζέ Βάρνταρ ή Πάζαρ (συναντάται και ως Ενιτζεβάρνταρ ή Ιενιτζέ Βάρνταρ), Γιαννιτσά στα Ελληνικά και ως το 1926 Γενιτσά (η πόλη είναι γνωστή, ως συνήθως, με το Βουλγαρικό και το Τουρκικό όνομα και αργότερα με το Ελληνικό), είναι πόλη της Αιγαιακής Μακεδονίας, Ελλάδα, έδρα του Δήμου Πέλλας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Γεωγραφικά βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της πεδιάδας των Γιαννιτσών, η οποία δημιουργήθηκε μετά την αποξήρανση της λίμνης των Γιαννιτσών (Βάλτος) και νότια από τους πρόποδες του βουνού Πάικο (Πάιακ). Σύμφωνα με την απογραφή του 2001 έχει 26296 κατοίκους.

Ιστορία
Κατά την Οθωμανική Αυτοκρατορία

Η πόλη δημιουργήθηκε μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Οθωμανούς, γίνεται έδρα (πρωτεύουσα πόλη) του Εβρενός Μπέη και για μεγάλο διάστημα κατοικείται μόνο από Τούρκους. Τον 16 ο αιώνα η κατάσταση στην πόλη αλλάζει και το 1590 την επισκέφτηκε ο Ιταλός από την Βενετία, Λορέντζο Μπερνάρντο, ο οποίος γράφει :

“...Εδώ ζουν Βούλγαροι και η γέφυρα του Βαρδάρη (Αξιός) είναι τα σύνορα ανάμεσα σε Βουλγαρία και Θεσσαλία. Πολύ κοντά στην γέφυρα έχει ένα σπίτι από όπου βγήκε μια νεαρή Βουλγάρα και μας πρόσφερε άζυμο ψωμί”.
Το 1863 οι Άγγλοι περιηγητές Μακένζι και Έρμπι, λένε ότι εδώ ζουν Βούλγαροι, διψασμένοι για εκπαίδευση και διαφώτιση. Στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν την Βουλγαρική τους γλώσσα και να αποφύγουν τον εξελληνισμό τους, κάποιοι από αυτούς γίνονται Ουνίτες.”

Σε ρεπορτάζ της εφημερίδας “Γκάιντα” από το Ενιτζέ Βάρνταρ για άνοιγμα Βουλγαρικού σχολείου το 1864 αναφέρεται:

Η Καθολική (Ουνιτική) εκκλησία "Άγ. Πέτρου και Παύλου"
 στην αρχική της μορφή.
“... ΕΝΙΤΖΕ-ΒΑΡΝΤΑΡ (Μακεδονία, επαρχία Βοδενών) – Δόξα τω Θεώ άνοιξε στο Ενιτζέ σχολείο για να μπορούμε να διαβάζουμε στα Βουλγαρικά και να γίνεται η λειτουργία στην εκκλησία στην γλώσσα μας...
Ο Επίσκοπος Βοδενών, κυρ Νικόδημος, πολύ βασανίζεται να μην μας αφήνει να διαβάζουμε στα Βουλγαρικά, αλλά μάταια αφού δεν του περνάει το γινάτι, όπως φαίνεται και τόσο μαύρα του φαίνονται τα πράγματα στο Ενιτζέ, που πέρασαν έξι μήνες που δεν έχει έρθει και γράφει στον επίτροπό του, παπά Τσάτκο Σακελλάριο, όποιος θέλει να δώσει τον φόρο για τον επίσκοπο ας δώσει, όποιος δεν θέλει να δώσει ας μείνει για αργότερα και τόσο άσχημα νοιώθει που διαβάζουμε στα Βουλγαρικά. Από το Ενιτζέ καθώς έφυγε, για να μην ακούει τα Βουλγαρικά, καθόταν στην Έδεσσα (Βόντεν) χωρίς πρόβλημα και εκεί άρχισε να γράφει τον αφορισμό, γιατί αφόριζε όποιον διάβαζε στα Βουλγαρικά. Γιατί και εκεί οι Εδεσσαίοι αφού συμφώνησαν και πήγαν στο Άγιο Όρος στην Μονή Χιλανδαρίου, πήραν μαζί τους πίσω έναν Βούλγαρο παπά να είναι ιερωμένος στην Έδεσσα (Βόντεν) και παρακάλεσαν τον κυρ Νικόδημο, να τον αφήνει τον παπά να λειτουργεί στα Βουλγαρικά. Αυτός έβρισκε πολλές δικαιολογίες, αλλά αφού κατάλαβε ότι δεν γίνεται διαφορετικά, του έδωσε άδεια να λειτουργεί στα Βουλγαρικά. Από την αρρώστια που ήθελε να ξεφύγει, του ήρθε αυτή στο κεφάλι και τώρα τρώγεται από μέσα του...”

Το ανακαινισμένο πάρκο με τον πύργο του ρολογιού
Ο παπά Δήμος ηγείται της κίνησης για την Βουλγαρική αναγέννηση στην πόλη, αλλά λόγω των διώξεων του από τον Μητροπολίτη Νικόδημο, είναι αναγκασμένος να γίνει Ουνίτης. Η Ουνιτική κίνηση  στην πόλη αρχικά ήταν σε ανάπτυξη, αλλά σε μικρό χρονικό διάστημα ατονεί και τα οι πιο πολλές Βουλγαρικές οικογένειες επιστρέφουν στην Ορθοδοξία. Νέο χτύπημα στο Βουλγαρικό κίνημα είναι η φυλάκιση και ο επακόλουθος θάνατος του Βούλγαρου ηγέτη Χατζή Τόντε, που συκοφαντήθηκε στις Αρχές από τον Μητροπολίτη Νικόδημο. Αργότερα δημιουργήθηκε ο Βουλγαρικός εκκλησιαστικός δήμος του Ενιτζέ Βάρνταρ (Γιαννιτσών).

Η καθολική εκκλησία “Αγ. Αγ. Πέτρου και Παύλου σήμερα.
Σε ρεπορτάζ της εφημερίδας “Μακεδονία” από το Ενιτζέ Βάρνταρ το 1867 με θέμα την Ουνία αναφέρεται:

“... Οι παρακάτω υπογράφοντες ενωμένοι Βούλγαροι κάτοικοι της περιφέρειας του Βαρδαρίου ή στη παλιά Μακεδονική πρωτεύουσα “Μπέλα” (Πέλλα θα εννοεί), στα Τούρκικα σήμερα “Ενιτζέ Βάρνταρ” σύμφωνα με την εκκλησιαστική διαίρεση, τμήμα της επαρχίας Βοδενών...Η τόσο μακρόχρονη αγραμματοσύνη και η απλοικότητα τόσο πολύ έριξε το πνεύμα των Μακεδόνων Βουλγάρων καθώς σαν μαγεμένοι απόφευγαν να υπενθυμίζουν πατριωτικέ σκέψεις, ακόμα πιο πολύ να θελήσουν να φτάσουν στην πατριωτική πηγή. Όσο όμως και να είχαν πεσμένο ηθικό...ίδρυσαν άλλη Βουλγαρική εκκλησία, Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, όπου για πρώτη φορά έγινε λειτουργία στην μητρική μας γλώσσα, καθώς και Βουλγαρικό σχολείο, όπου πάλι άρχισε να διδάσκεται η διάλεκτος των Κύριλλου και Μεθόδιου...”

Ο Α. Σινβέ (“Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στατιστική και Εθνογραφική Μελέτη”), βασισμένος σε Ελληνικά στοιχεία γράφει ότι στο Ιενιτζέ (Γιαννιτσά), επαρχία Βοδενών, ζουν 2400 Έλληνες. Το 1889 ο Στέφαν Βέρκοβιτς (“Τοπογραφικό-Εθνογραφική περιγραφή Μακεδονίας”) γράφει για το Ενιτζέ Βάρνταρ :

“... Το Πάζαρ (στα Τούρκικα Ενιτζέ), κεντρική πόλη του καζά Λούκα, βρίσκεται σε πολύ εύφορη περιοχή. Στην πόλη ζουν και Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί, οι πιο πολλοί από τους κατοίκους έχουν Βουλγαρική εθνική συνείδηση”.

Ημέρα παζαριού (Πέμπτη) στην πόλη, λειτουργεί και
σήμερα στον ίδιο χώρο με την ίδιο έντονη δράση
Το 1900 σύμφωνα με την στατιστική του Βασίλ Κάντσοφ (“Μακεδονία. Εθνογραφία και Στατιστική”) το Ενιτζέ Βάρνταρ αριθμεί 9599 κατοίκους από τους οποίους 4000 Βούλγαροι, 5100 Τούρκοι, 25 Έλληνες, 24 Βλάχοι, 90 Εβραίοι, 300 Τσιγγάνοι και 60 διάφοροι. Ο Βουλγαρικός πληθυσμός είναι διαμοιρασμένος σε σχέση με την θρησκεία. Σύμφωνα με στοιχεία του γραμματέα της Βουλγαρικής Εξαρχίας Ντιμίταρ Μίσεφ (“Η Μακεδονία και ο Χριστιανικός πληθυσμός”) το 1905 στο Ενιτζέ Βάρνταρ έχει 2800 Βούλγαρους Εξαρχικούς, 2800 Βούλγαρους Πατριαρχικούς Γραικομάνους, 240 Βούλγαρους Πατριαρχικούς Σερβομάνους, 320 Βούλγαρους Ουνιτικούς, 80 Βούλγαρους Προτεστάντες και 5 Έλληνες. Στην πόλη λειτουργούν πρωτοβάθμιο και προγυμνασιακό Βουλγαρικά σχολεία, τέσσερα πρωτοβάθμια και ένα προγυμνασιακό Ελληνικά, πρωτοβάθμιο Σέρβικο και πρωτοβάθμιο και προγυμνασιακό Βουλγαρικό Προτεσταντικό σχολεία.

Η παλιά Μητρόπολη, σήμερα
Οι Βούλγαροι έμποροι στο Ενιτζέ Βάρνταρ οργανώνονται σε συντεχνίες : ράφτες, σαμαρτζήδες, γουναράδες, παπλωματάδες, βαφείς, υφασματάδες και οι πιο πολλοί οι μπακάληδες που είναι 13 άτομα. Ανάμεσα στους πιο γνωστούς εμπόρους της πόλης είναι οι Βασίλ και Γκόσε Σομουρέντσεβι, Νικόλα Κουντουρτζίεφ, Ατανάς Γκαόρτσεφ, Νάκο Ντουβαντζίεφ, Νάκο Τσουπαρίνοφ, Ντίμο Μέντοφ, Ντιονίς, Μίτσο Ποπστάβρεφ και άλλοι. Αντιπροσωπευτικά είναι δύο μαγαζιά, ένα για υφάσματα και ένα για υαλικά, στο οποίο υπάρχουν τέσσερα μεγάλα κτίρια για τζάμια. Ο Κότσο Λούσεβ έχει εστιατόριο και δίπλα του ξενοδοχείο, ενώ ο Βάσο Κουσικόλτσεφ έχει χάνι.

Τον Ιούλιο του 1908 ο Κεμάλ Μουσταφά Πασά ανακηρύσσει την επανάσταση των Νεότουρκων. Στις 22 Νοεμβρίου ο Έλληνας αντάρτης Γκώνος Γιώτας με δήλωσή του περιγράφει την δουλειά που επιτέλεσε ο ίδιος στην περιοχή του Ενιτζεβάρνταρ (Γιαννιτσών) :

“...Τελευταία και πιο σημαντική από όλες τις ενέργειές μου είναι ότι άρχισα την δράση μου στα Γιαννιτσά με 50 Ελληνικές οικογένειες αρχικά εναντίον 800 Βουλγαρικών και άλλων, που δεν έλλειπαν από τα Γιαννιτσά, καθώς και ενάντια σε αντιδράσεις από κάποιους από τους δικούς μας (Έλληνες). Παρότι είχε αντίδραση από τους δικούς μας, κατάφερα να αυξήσω τις οικογένειες σε 230 σε βάρος των Βουλγαρικών...Αυτή η δουλειά ήταν η πιο σημαντική, γιατί είχα να αγωνιστώ όχι μόνο εναντίον των Βουλγάρων, αλλά και εναντίον όλων των άλλων εθνικοτήτων στην Μακεδονία, οι οποίες δεν έλλειπαν από τα Γιαννιτσά, αλλά και εναντίον των δικών μας, οι οποίοι δεν ήθελαν την ελευθερία λόγω προσωπικών συμφερόντων, που κατά την γνώμη μου ήταν και οι πιο επικίνδυνοι”.

Σβίλενγκραντ 2-11-1924. Συγκεντρωμένοι πρόσφυγες
περίπου 2000 απο τις περιοχές απο Ενιτζέ Βάρνταρ
 (Γιαννιτσά) και Γκουμέντζε(Γουμένισσα)
Τον Σεπτέμβριο του 1910 η πόλη υποφέρει από την δράση των Νεότουρκων για αφοπλισμό. Στις 11 Σεπτεμβρίου όλη η πόλη μπλοκάρεται από τον στρατό, για να συγκεντρωθεί ο οπλισμός και να αποκαλυφθεί η τσέτα του Αποστόλ βοεβόδα (Πετκόφ). Κάθε κίνηση στην πόλη απαγορεύεται. Επικεφαλής του στρατού είναι ο Καιμακάμης της Βέροιας, ο Βούλγαρος Ζαγκόροφ. Ο Βούλγαρος εφημέριος Τράικο Καλαιντζίεφ συλλαμβάνεται, καθώς αργότερα πεθαίνει στην φυλακή. Ο Ατανάς Μαντάλτσεφ βασανίζεται βάναυσα. Συνελήφθησαν οι δάσκαλοι Γκριγκόρ Γκαόσεφ, Ατανάς Λιουτνίεφ, Αντόν Ντιμιτρόφ, Γκεόργκι Ιβανόφ, όπως και οι κάτοικοι Ντίμε Τορπάνοφ, Ντιονίς Νεκέζοφ, Οφίλ Σααττσί, Στάμκο Ποπκότσεφ, Μποζίλ Νταμιανλί, Μάμι Τράικοφ, Γκριγκόρ Σαρμπίνοφ και πολλοί άλλοι. Στις 26 Σεπτεμβρίου όλος ο ανδρικός πληθυσμός, άνω των 10 ετών, οδηγείται στον δρόμο όπου κρατείται εκεί ολόκληρη την μέρα. Βασανίστηκαν οι Μποζίν Ντάμιανι, Στέριο Φουτσιλάρ, Χατζί Ντιονίς, Μίτρε Κεχαιά, Πέταρ Καπιντάνοφ, Βανγκέλ Ποζαρλίεφ, Βάνιο Σούρμπουτ και ο Ιβάν Ατανάσοφ.

Στην πόλη το 1912 άνοιξε Βουλγαρικό νοσοκομείο. Με την ανάφλεξη του Βαλκανικού Πολέμου το 1912, 70 άτομα από το Ενιτζέ Βάρνταρ είναι εθελοντές στον Μακεδο-Ανδριανουπολίτικο Εθελοντικό στρατό. Τον Οκτώβριο του 1912 σε μάχη στα Γιαννιτσά οι Έλληνες επιφέρουν το τελικό χτύπημα στις Μουσουλμανικές δυνάμεις στην Αιγαιακή Μακεδονία, που οδηγεί στην κατάληψη της Θεσσαλονίκης. Μετά από καταιγιστικό βομβαρδισμό από το πυροβολικό ο Τουρκικός μαχαλάς και το στρατόπεδο της πόλης κάηκαν. Κατά την επακόλουθη Ελληνική κατοχή κάηκαν όλα τα αντικείμενα του κεντρικού Βουλγαρικού σχολείου στο Ενιτζέ Βάρνταρ (Γιαννιτσά).

Άποψη κεντρικού δρόμου της πόλης
Ο Πίαρς Ο'Μαχόνι μαρτυρεί :

“...Η Μουσουλμανική γειτονιά στην πόλη Ενιτζέ Βάρνταρ είχε σχεδόν ολοκληρωτικά καεί. Αν και αυτή η μικρή πόλη δεν καταλήφθηκε από τακτικά Ελληνικά στρατεύματα”.

Στην Ελλάδα
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους το Ενιτζέ Βάρνταρ ανήκει στην Ελλάδα.
Την δεκαετία του 20 στην πόλη εγκαθίστανται Έλληνες πρόσφυγες. Το 1928 τα Γενιτσά παρουσιάζονται ως μικτός τοπικό-προσφυγικός οικισμός με 1390 προσφυγικές οικογένειες και συνολικά 4877 κατοίκους.

Κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η πόλη είναι υπό Γερμανική κατοχή και εκεί δημιουργήθηκε υποδιοίκηση της Κεντρικής Βουλγαρομακεδονικής Επιτροπής. Ο Γεώργιος Πούλος σε συνεργασία με τον Γερμανό επιλοχία Σούμπερτ και με το ηγούμενο από αυτόν “Τάγμα Ασφαλείας” στις 14 Σεπτεμβρίου στα Γιαννιτσά σκοτώνει 103 άτομα, κυρίως μέλη του Βουλγαρικού Ερυθρού Σταυρού και της Βουλγαρομακεδονικής Επιτροπής.

Εκκλησίες

Η Βουλγαρική εκκλησία χτίστηκε το 1908 και φέρει το όνομα “Άγ. Άγ. Κύριλλος και Μεθόδιος”. Όταν η πόλη πήγε στην Ελλάδα, η εκκλησία μετονομάστηκε σε “Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης” και έχει αυτό το όνομα μέχρι και σήμερα. Οι προσπάθειες της Βουλγαρικής Εξαρχίας να χτίσει αυτή την εκκλησία περιγράφονται από τον Έλληνα Μητροπολιτικό επίτροπο Μελέτιο :

Βούλγαροι δάσκαλοι στο Ενιτζέ Βάρνταρ το 1905
“...Στις 5 Μαρτίου του 1906 οι εντόπιοι Βούλγαροι αγίασαν το μέρος, όπου επιλέχθηκε για το χτίσιμο Βουλγαρικής εκκλησίας. Μετά από δική μου ανάμιξη, ο Καιμακάμης με την βοήθεια της αστυνομίας απαγόρευσε στους Βούλγαρους να τοποθετήσουν εκεί τον θεμέλιο λίθο....”

Το 1862 στο Ενιτζέ Βάρνταρ ανοίγει Καθολική εκκλησία, στην οποίαν η λειτουργία γίνεται στην Βουλγαρική γλώσσα. Η πρώτη Θεία Λειτουργία τελείται το 1865 στον νέο Ναό “Άγιοι Πέτρος και Παύλος”. Ο ιερέας παπά Δήμος παραχώρησε για το χτίσιμο δικό του οικόπεδο, το οποίο βρισκόταν στην Βουλγαρική γειτονιά Βαρόσι. Ο Ναός χτίστηκε με την βοήθεια χρηματικών δωρεών, η μεγαλύτερη απο τις οποίες είναι 3000 χρυσές Τουρκικές λίρες, που δόθηκε από την Βουλγαρική Ουνία της Κωνσταντινούπολης. Ο αγιασμός της εκκλησίας έγινε στις 9 Οκτωβρίου (21 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο) του 1866. Για μεγάλο διάστημα είναι το μέρος όπου διαδίδεται στους κατοίκους η Βουλγαρική λογοτεχνία.

Καπνοβιομηχανία "Ενιτζέ Βάρνταρ" στο Πλέβεν, Βουλγαρία με ιδιοκτήτες τους Ιβάν Μποιατζίεφ και Στέφαν Κερκενέζοφ που κατάγονται απο το Ενιτζέ Βάρνταρ, άρχισε να λειτουργεί το 1921. Από αυτήν ξεκίνησε η τωρινή εταιρεία Πλέβεν-Μπουλγκαρταμπάκ ΑΕ.
Πρώτο μέρος, θα υπάρχει συνέχεια...

Беломорските кули на времето (част 1)  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,



„Със селски труд съзида се този стълб за звънарница, за да зове благочестивите към Бога,
юни 19 1872г.“

Габрово, България
Окончателното завладяване на Балканския полуостров от Османската империя през 15 век съвпада с началото на Ренесанса в градовете на днешна Италия. Изтеглянето на Османската граница към централна Европа осигурява пълната и необезпокоявана власт на Султана в новите земи, което постепенно води до относително възстановяването на  живота на християнското население в империята. Икономическите реалности значително се променят, стари търговски центрове западат, но на тяхно място се развиват нови, а градовете в Османската империя, които са своеобразните икономически центрове заживяват нов живот. Цялостно се променя и архитектурата в тях. Пътешествениците от Западна Европа от XV-XVIII  в Турция констатират най-общо следните промени: заради сигурността на Османските владения средновековните крепости и фортификации губят значение и постепенно изчезват от ландшафта на османските градове, търговията се съсредоточава в градовете като централните им части, така наречените чаршии придобиват особености, непознати на западните общества: безистени, конаци, малки дюкяни, а най-значително преобладават в градската среда минаретата на новопостроените джамии или на достроени такива към старите християнски църкви, също преустроени в джамии.
Битоля, Република Македония
Важна заемка на Османската империя от Западния свят и основна част от градската архитектура обаче стават часовниковите кули (тур. Сахат куле). Към 16 век търговските републики като Генуа и Венеция имат все още силно влияние в Средиземноморието и значително на Балканите. По море и чрез свободни търговски градове като Рагуза (Дубровник) освен търговия се осъщестява и сериозен културен обмен, като едни от най-видимите черти за това са архитектурните заемки от Запада. Отмерването на времето придобива и все по-важно значение, както с развитието на гърговията, така и по отношение на спазването на религиозните практики – мюсюлманската и християнската в манастирите,  но примитивното  техническо положение не позволяват масовото използване на часовници. Такива кули вече съществуват в манастирите Рилски, Бачковски и Зографски.

Издигани първоначално към пътните станции, впоследствие часовниковите кули заемат авторитетно място в градската чаршия на по-големите градове в империята, както и в някои от големите села. По отношение на архитектурния стил, той като цяло се отличава със строга линия, често наподобяваща отбранително съоръжение, на места са преустроени запазени крепостни кули. В материалите за градежа често се съчетава камък и дърво. Всички се отличават с височина, видима от голямо разстояние, която обаче е трябвало да бъде ненадвишаваща височината на минаретата. В задълбочения труд по темата  на проф. д-р арх. Н. Тулешков четем: „За българското етническо землище  периода се характеризира най-общо казано с две архитектурни линии – масовата на продължаване на формообразуванията установили се през ХVІІ - ХVІІІ век (Велес, Ракитово, Струга, Банско, Лерин, Сливен, Горно Броди, Охрид, Карлово), включително и за някои кули датиращи чак от края на ХІХ - началото на ХХ век (Воден /дн. Едеса/, ок 1899).“
Хасково, България
В периода 18-19 век часовниковите кули вече са често явление, като много от тях са построени върху основите на по-стари такива, разрушени във времето. „Такива съществуващи от 17 век са 13, като към тях могат да се добавят още около десет – Битоля (преди 1630), Енидже Вардар (1667/8), Гостивар (1683), Куманово (ХVІІ век), Тетово (ХVІІ век) и др.“(бел. проф. Тулешков).

Енидже Вардар, Гърция
След средата на 18 век в часовниковите кули се вгражда часовников циферблат,  който преди това се е срещал рядко. Прочути майстори на часовникови механизми са били братя Димкови от будното българско село Горно Броди, Серско. Пак през този период настъпва и промяна в архитектурния вид на часовниковите кули. Към края на 19 и началото на 20 век в Османската империя започва повсеместен градеж на часовникови кули, дори и в азиатските територии, където до този момент такива почти не е имало.

Пак според проучванията на проф. Тулешков „Нови Часовникови кули се строят и из неосвободените земи – Воден (дн. Едеса, 1899), Негуш (дн. Науса, 1895), Одрин (дн. Едирне, 1894), Драма (кр. на ХІХ век), Гюмюрджина (дн. Комотини, 1884) и пр. Върху части от средновековни крепостни кули пък стъпват часовниковите в Драма, Одрин и др.“
Повратностите на времето, войните, природните бедствия са унищожили не малка част от това наследство, но въпреки това в началото на 21 век в България днес са налице около 30 часовникови кули, в Република Македония са запазени над 10. В няколко публикации  ще се опитаме да съберем каменните стражи на времето в Беломорието.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...