110 години от смъртта на Дине Абдураманов  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,

Дине Абдураманов, Абдурамана или Обдурмано (неясно дали е собствено име или прякор) е един от най-ярките примери за саможертва в македонското освободително движение. Дине се присъединява към Вътрешната македоно-одринска революционна организация през 1896 година, когато тя едва прохожда в района, и оглавява местния революционен комитет. Способностите му и отдадеността на революционното движение са безспорни. Заедно със Стефан Настев от Церово, Пандил Шишков от Екши Су и Лазар Бицанов от Зелениче организира мрежа за закупуване и пренос на оръжие за целите на Организацията. Оръжието се натоварвало на кола с двойно дъно, а ръководителя на битолския революционен окръг Георги Попхристов свидетелства, че Дине Абдураманов самоотвержено е карал товарите сам до Битоля. През 1900 година Дине минава в нелегалност и става подвойвода в четата на Марко Лерински, като в продължение на 2 години го следва неотлъчно. Неотлъчно ще го последва и в смъртта, когато на 13 юни 1902 година четата е предадена в родното му село Пътеле. Марко Лерински загива от куршум на турски войник, a за да не бъде обкръжена четата се разпръсква и бяга от селото. Дине Абдураманов остава до мъртвия си войвода и се барикадира в собствената си къща. Честата му стрелба не оставя турците да се приближат близо до къщата, но аскерите се възплзват от това, че пленяват роднините на Дине. Турците ги пращат пред себе си, с надеждата, че Дине Абдураманов няма да стреля по своите, което обаче той прави. Скоро след това, когато привършва патроните, Дине Абдураманов излиза на улицата, въоръжен само с ятаган и напада стъписаните аскери. На улицата, също като войводата си, Дине намира смъртта многократно прострелян от пушките на враговете. Самоотвержените действия на Дине Абдураманов бързо се разчуват и в печата в Свободна България по това време той е даван за един от най-ярките примери за борбеността на населението в Македония. Христо Силянов пише за битката на Дине Абдураманов с аскера като „един от най-редките подвизи в македонската освободителна борба и изобщо в историята на революциите.“

Επιστροφή...στο Πάτελε (Αγ. Παντελεήμονας)  

Posted by Kokice in , , , ,

"Ντενέσκα Πέτοκ, Σάμποτα, 
ούτρε σβέτα Νεντέλα 
Μάρκο βοιβόντα πριστίγκνα 
βο οβόι σέλο Πάτελε...."

Παραδοσιακο τραγούδι


Το Πάτελε, στα Ελληνικά Άγ. Παντελεήμων και ως το 1926 Πάτελι ή Πάτελε, είναι χωριό της Ελλάδας, δήμος Αμυνταίου (Σουροβίτσεβο), Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας με 1110 κατοίκους (2001). Βρίσκεται σε απόσταση 39 χμ νοτιοανατολικά της Φλώρινας (Λέριν) και 6 χλ από το Αμύνταιο (Σουροβίτσεβο), το κέντρο του δήμου, στην δυτική όχθη της λίμνης Βεγορίτιδας (Όστροβσκο Έζερο) στους πρόποδες του βουνού Καιμακτσαλάν (Βόρας). Κοντά στο χωριό υπάρχει το μοναστήρι του Άγ. Παντελεήμονα.

Το σχολείο στο Πάτελε
Ιστορία

Αρχαιότητα και Μεσαίωνας

Αρχαιολογικές ανασκαφές που ξεκίνησαν το 1897 από φοιτητές του Ρωσικού αρχαιολογικού ινστιτούτου της Κωνσταντινούπολης με την καθοδήγηση των Φιοντόρ Ουσπένσκι και Πάβελ Μιλιούκοφ ανακαλύπτουν μεγάλο οικισμό της εποχής του Σιδήρου με μεγάλη νεκρόπολη ανάμεσα στις λίμνες Πετρών (Πέταρσκο) και Βεγορίτιδας (Όστροφσκο έζερο). Αργότερα Έλληνες αρχαιολόγοι ανακαλύπτουν και οικισμό απο την νεολιθική εποχή, ενώ τυχαία ευρήματα υποδηλώνουν την ύπαρξη και άλλων αρχαιολογικών χώρων στην περιοχή του Πάτελε - κοντά στην τοποθεσία Ρόσιτσι βρέθηκαν ίχνη απο την πρώιμη εποχή του Χαλκού, ενώ στον βραχώδη λόφο Μέτσκινα Ντούπκα περίπου μισό χιλιόμετρο βορειοανατολικά από το Πάτελε υπάρχουν ίχνη οικισμού απο την εποχή του Σιδήρου.
Πάνω από τον δρόμο για το χωριό Κέλλη (Γκορνίτσεβο) υπάρχουν ερείπια από το αρχαίο φρούριο, τμήμα της αμυντικής ζώνης του αρχαίου Μακεδονικού κράτους. Το κάστρο παίζει σημαντικό ρόλο και κατά τον Μεσαίωνα. Σύμφωνα με τον Βασίλ Ζλατάρσκι, αυτό είναι το κάστρο που αναφέρεται από τον Ιωάννη Σκυλίτση, της πόλης Πετρίσκος, όνομα το οποίο έχει και το διπλανό χωριό Πέτρες (Πέταρσκο) στο οποίο ο Ιοάν Βλαντισλάβ σκοτώνει τον Τσάρ (Βασιλιά) Γαβριήλ Ραντομίρ και ανεβαίνει στον Βουλγαρικό θρόνο.

Επί Τουρκοκρατίας

Κατηφορίζοντας προς την λίμνη
Σε Οθωμανικά φορολογικά μητρώα για τον μη μουσουλμανικό πληθυσμό από το βιλαέτι Φιλόρινε του 1626-1627 το χωριό αναφέρεται με το όνομα Πατελόβιτσε με 10 νοικοκυριά.

Το 1845 ο Ρώσος σλαβιστής Βίκτορ Γκριγκόροβιτς γράφει για το Πάτελε, οτι είναι χωριό που κατοικείται από Βούλγαρους. Ο Α. Σινβέ (“Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Στατιστική και Εθνογραφική μελέτη”), βασιζόμενος σε Ελληνικά στοιχεία, το 1878 γράφει οτι στο Πάτελε, επαρχία Μογλενών ζουν 1200 Έλληνες. Στην “Εθνογραφία των βιλαετίων Ανδριανούπολης, Μοναστηρίου και Σαλονίκης”, που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη που παρουσιάζει στατιστική του ανδρικού πληθυσμού από το 1873, το Πάτελε αναφέρεται ως χωριό με 300 νοικοκυριά και 800 κατοίκους Βούλγαρους.

Το καλοκαίρι του 1879 το χωριό δέχτηκε επίθεση απο ληστρική ομάδα. Μεταξύ 1896 και 1900 το χωριό περνάει υπό την σκέπη της Βουλγαρικής Εξαρχίας.
Σύμφωνα με την στατιστική του Βασίλ Κάντσοφ (“Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική”) το 1900 το Πάτελε έχει 1750 Βούλγαρους κατοίκους και 60 τσιγγάνους. Η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκη – Μπίτολα (Μοναστήρι) στα τέλη του 19ου αιώνα, που περνάει από το Πάτελε, δίνει ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη του χωριού.

Στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 70 του 19 ου αιώνα στο Πάτελε ανοίγει Βουλγαρικό σχολείο, που λειτούργησε για πολύ μικρό χρονικό διάσημα σύμφωνα με τον Γκιόρτσε Πετρόφ (“Σοιχεία για την εκπαίδευση στην Μακεδονία”). Το 1882 στο Ελληνικό σχολείο του Πάτελε άρχισε να διδάσκεται στα Βουλγαρικά από Βούλγαρο δάσκαλο.

Ατενίζοντας την απέναντι όχθη της λίμνης
Τον Σεπτέμβριο του 1879 το χωριό δέχθηκε επίθεση από τον Έλληνα αντάρτη καπετάνιο Αθανάσιο Καταραχιά – επιτέθηκαν και λήστεψαν προύχοντες του χωριού, ενώ ο Βούλγαρος δάσκαλος Κονσταντίν κατάφερε να κρυφτεί.
Στις αρχές του 20 ου αιώνα οι περισσότεροι από τους κατοίκους του χωριού είναι υπό την σκέπη της Βουλγαρικής Εξαρχίας. Σύμφωνα με στοιχεία του γραμματέα της Εξαρχίας Ντιμίταρ Μίσεφ (“Η Μακεδονία και ο Χριστιανικός πληθυσμός της”) το 1905 στο χωριό έχει 1936 Βούλγαρους Εξαρχικούς και 64 Βούλγαρους Πατριαρχικούς, καθώς λειτουργούν δύο Βουλγαρικά σχολεία – πρωτοβάθμιο και προγυμνάσιο. Σε Ελληνική έκθεση από 16 Μαίου 1906 για το βιλαέτι του Μοναστηρίου αναφέρεται οτι μέχρι την εξέγερση του Ιλίντεν στο Πάτελε έχει 20 Ορθόδοξα (δηλαδή Πατριαρχικά) νοικοκυριά και 170 σχισματικά (δηλαδή Εξαρχικά).

Οι κάτοικοι του Πάτελε συμμετέχουν ενεργά στην αντίσταση της ΕΜΑΟ εναντίον της Οθωμανικής Εξουσίας και στην εξέγερση του Ιλίντεν, στην οποίαν η τσέτα του Πάτελε από 213 άτομα με επικεφαλή τον Ατανάς Σίσκοφ, προσχώρησε στην ομάδα του Τάνε Στόιτσεφ.

Σε Ελληνική έκθεση στα τέλη της δεκαετίας γράφει :

...Πάτελι, 125 Ορθόδοξοι Έλληνες και 125 Βουλγαρίζοντες είναι σχισματικοί. Η Ελληνική εκκλησία είναι κλειστή μετά το Σύνταγμα και τις αναταραχές που επακολούθησαν. Οι Βούλγαροι κατέχουν την άλλη Ελληνική εκκλησία από το 1884”.

Η κύρια ασχολία των κατοίκων του Πάτελε αυτή την περίοδο είναι η οινοποιία και η δουλειά στο εξωτερικό. Μετά το 1903 πολλοί κάτοικοι του χωριού μεταναστεύουν στις ΗΠΑ. Το 1911 στο Γκράντ Σίτυ, Ιλινόις οι μετανάστες από το Πάτελε ιδρύουν δική τους φιλανθρωπική αδελφότητα “Ορέλ – Αετός”, το οποίο έχει παραρτήματα και σε Ινδιανάπολη, Ιντιάνα και σε Ντέιτον, Οχάιο.
Με την ανάφλεξη του Βαλκανικού Πολέμου το 1912, 17 άτομα από το Πάτελε είναι εθελοντές του Μακεδονο-Ανδριανουπολίτικου Εθελοντικού Στρατού.

Στην Ελλάδα
Καθ οδόν προς το Πάτελε

Στην διάρκεια του πολέμου το χωριό καταλαμβάνεται από Ελληνικά τμήματα και μένει στην Ελλάδα μετά τον Β' Βαλκανικό Πόλεμο. Οι Ελληνικές Αρχές άρχισαν αγώνα εναντίον του Βουλγαρισμού. Δεκάδες κάτοικοι του χωριού συλλαμβάνονται και φυλακίζονται, χωρίς δίκες, στις φυλακές του Γεντί Κουλέ της Θεσσαλονίκης, επειδή συμμετείχαν ως εθελοντές στον Μακεδο-Ανδριανουπολίτικο Εθελοντικό Στρατό ή απλά επειδή δήλωσαν δημόσια οτι είναι Βούλγαροι. Μόλις στις 15 Φεβρουαρίου 1914, 29 κάτοικοι από το Πάτελε αφέθηκαν ελεύθεροι. Το χωριό προσωρινά απελευθερώθηκε κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο τον Αύγουστο του 1916 από Ταξιαρχία ιππικού της Πρώτης Βουλγαρικής Στρατιάς σε επιχείρηση επίθεσης στην περιοχή της Φλώρινας (Λέριν), αλλά μετά από αντεπίθεση των συμμάχων τον Οκτώβριο του 1916 το Πάτελε περνάει πάλι σε Ελληνικά χέρια. Ο πρώην αντάρτης καπετάνιος Στέφος Γρηγορίου άρχισε την τρομοκρατία στα χωριά γύρω από τις τις λίμνες Πετρών και Βεγορίτιδας. Σκοτώθηκαν όλοι οι ιερείς και οι δάσκαλοι και οι προύχοντες, εξέχοντες Βούλγαροι, στα χωριά Πάτελε (Άγ. Παντελεήμων), Σουροβίτσεβο (Αμύνταιο) και Πέτρες (Πέταρσκο), ανάμεσα στους οποίους και οι παππά Πέτρε, Ντίνε Ντάσκετο, Λάζο Μίσεβ, Μιχάλ Ζούνκοφ, Κόλε Ντάσεφ και άλλοι. Πάνω από 150 κάτοικοι του Πάτελε, οι περισσότερες γυναίκες, σκοτώθηκαν από Ελληνικές παραστρατιωτικές οργανώσεις, ενώ ο ιερέας Ζαρπέοφ, ο δάσκαλος Κονσταντίν Ποπαρασπάνοφ και ακόμα τρεις εξέχοντες Βούλγαροι σκοτώθηκαν με ξιφολόγχες.

Το 1924 43 οικογένειες από το Πάτελε μεταναστεύουν στην Βουλγαρία, ενώ άλλες πέρα από τον Ωκεανό. Στην δεκαετία του 20 Το Πάτελε γίνεται τόπος στήριξης του Ελληνικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Από το Πάτελε είναι ένας από τους πιο σημαντικούς ηγέτες του ο Αντρέι Τσίποφ (Ανδρέας Τσίπας). Στην δεκαετία του 30 σχηματίζεται τμήμα της ΕΜΕΟ (ενωμένης -αριστερής ιδεολογίας). Σε έγγραφο της κεντρικής διοίκησης της Μακεδονίας το 1924 αναφέρεται οτι όλες οι 283 οικογένειες στο Πάτελε είναι σλαβιανομιλούσες και δεν υπάρχει ούτε ένας που να μιλάει Ελληνικά. Το 1926 το χωριό μετονομάζεται σε Άγιο Παντελεήμονα. Σε μυστική έκθεση στις 6 Μαίου 1932 το τμήμα χωροφυλακής της περιοχής Φλώρινας κάνει λίστα με 31 κατοίκους του Πάτελε οι οποίοι, “αποδεδειγμένα είναι Βουλγαροσκεπτόμενοι”.

Αμέσως μετά την ανάφλεξη του Ελληνο-Ιταλικού Πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940 στο Πάτελε συλλαμβάνονται και κρατούνται 21 άτομα. Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από την ναζιστική Γερμανία τον Απρίλιο του 1941 στο Πάτελε αποκαταστάθηκε Βουλγαρική τοπική αυτοδιοίκηση. Το 1942 αντιπροσωπεία από την Φλώρινα μεταφέρει έκθεση-αίτημα στον Μπογκντάν Φίλοφ στην οποία αναφέρει :

“....Από το χωριό Πάτελε είναι φυλακισμένα στην Θεσσαλονίκη τα παρακάτω άτομα : Τομά Ιβ. Καλεντζίεφ, Μπλαγκόι Μπλάγκοφ, Γκεόργκι Ντάφοφ, Ιλία Ζάροφ και Βασίλ Μπέλτσεφ. Οι πιο πολλοί απ αυτούς ξυλοκοπήθηκαν άγρια από τους Έλληνες... Οι χωρικοί του χωριού Πάτελε δεν τολμούν να ασχοληθούν με την αλιεία .... επειδή οι Έλληνες πρόσφυγες από την όχθη της λίμνης τους πυροβολούν”.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Η λίμνη Βεγορίτιδα - Όστροβσκο Έζερο
Ελληνική έκθεση για “Εθνικισμό” στον Νομό Φλώρινας το 1945 αναφέρει :

“...Άγιος Παντελεήμων. Πληθυσμός 1819. Με Ελληνική συνείδηση 50. Με Βουλγαρική 1619. Με απροσδιόριστη 150. Όλοι είναι σλαβόφωνοι”.

Σε αποστολή την 31 Μαρτίου 1945 η Ελληνική εφημεριδά “ΦΩΣ” γράφει :

“...Οι Βούλγαροι και οι κομμουνιστές συνεχίζουν την δράση τους για την αυτονομία της Μακεδονίας. Το κέντρο αυτής της δράσης δεν είναι μόνο το Αμύνταιο (Σουροβίτσεβο) αλλά και τα χωριά Εξί-σου (Ξινό Νερό), Άγιος Παντελεήμων και Βεύη. Κρίνοντας μόνο από τα ονόματα των αρχηγών γίνεται φανερό οτι πρόκειται για συνεργασία ανάμεσα σε κομμουνιστές και Βούλγαρους. Αυτοί είναι πρώην παράγοντες της Βουλγαρικής μυστικής αστυνομίας και ηγέτες του Βουλγαρικού κινήματος σ αυτή την περιοχή”.

Τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς 70 “σλαβόφωνοι” κάτοικοι του Πάτελε συλλαμβάνονται ως “όργανα της Βουλγαρικής αστυνομίας”.

Στον Εμφύλιο πόλεμο οι κάτοικοι του Πάτελε μάχονται στο πλευρό του Δημοκρατικού στρατού και το χωριό υποφέρει σε μεγάλο βαθμό. Πολλοί κάτοικοί του χωριού ακόμα και παιδιά συλλαμβάνονται και βασανίζονται. Έκθεση του ΣΝΟΦ στις 9 Φεβρουαρίου 1946 δείχνει οτι στον Άγιο Παντελεήμονα υπάρχουν 133 μέλη του ΣΝΟΦ και των οργανώσεων Νεολαίας και γυναικών αυτής. Στις 6 Ιανουαρίου 1947 στο Πάτελε γίνεται μάχη του κανονικού στρατού και των κομμουνιστών παρτιζάνων. Το 1947, 90 άτομα από το Πάτελε δικάζονται με τις κατηγορίες “αυτονόμησης” και “ανθελληνικής δράσης”. 79 οικογένειες και 29 άλλα άτομα μεταναστεύουν σε Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία και άλλα σοσιαλιστικά κράτη. Η μείωση του πληθυσμού στην δεκαετία του 60 οφείλεται κυρίως σε μετανάστευση πέρα από τον Ωκεανό.

Στα τέλη της δεκαετίας του 80 οι κάτοικοι του Πάτελε μπαίνουν σε αντιπαράθεση για εδαφικές εκτάσεις με τους κατοίκους του χωριού Βεγόρα (Νοβ Γκράτ), οι οποίοι είναι πρόσφυγες ποντιακής καταγωγής που εγκαταστάθηκαν εκεί την δεκαετία του 20 στην θέση των μουσουλμάνων. Και οι μεν και οι δε ισχυρίζονται οτι έχουν το δικαίωμα κατοχής έκτασης 3000 στρεμμάτων που δημιουργήθηκαν μετά την αποξήρανσης μέρους της λίμνης Βεγορίτιδας. Όταν το 1992 οι κάτοικοι του Πάτελε απευθύνονται προς τον Νομάρχη Φλώρινας κ. Παπαδόπουλο και ζητούν εξηγήσεις για τον λόγο που δεν τους δόθηκε η έκταση, που τους ανήκει, ενώ οι κάτοικοι της Βεγόρας το καλλιεργούν, ο κ. Παπαδόπουλος τους απαντάει :

“....Επειδή αυτοί είναι πόντιοι, ενώ εσείς είστε γυφτοσκοπιανοί”

Σύμφωνα με μελέτη του 1993, το χωριό είναι καθαρά “σλαβόφωνο” και η “Μακεδονική γλώσσα” σ αυτό έχει διατηρηθεί σε μέσο επίπεδο. 


Προσωπικότητες

Αλεξάνταρ Μιτσάροφ, Αντρέι Τσίποφ, Αθανάσιος Παπαθανασίου, Ατανάς Σίσκοφ, Άτσε Ντόρεφ, Βασίλ Καλεντζίεφ, Βασίλ Τσίποφ, Γκεόργκι Βασίλεφ, Γκεόργκι Ντζότεφ, Γκεόργκι Χρίστοφ, Γκριγκόρ Ντούροφ, Ντιμίταρ Ιβανόφ, Ντιμίταρ Νάτσεφ, Ντίνε Αμπντουραμάνοφ, Ντίνο Ατανάσοφ, Εβγκένι Μισάικοφ, Ιβάν Ντόρεφ, Ιβάν Ν. Ζερίντσεφ, Ιβάν Τόλεφ Αλιλόμοφ, Ιλία Λαζαρίδη Τσαρνάκοφ, Ιωάννης Φορτομάρης, Κ. Γκεοργκίεφ, Κονσταντίν (Ντίνε) Ντόκοφ, Κονσταντίν Μισάικοφ, Κόστα Αμπντερμάνοφ, Κονσταντίν Μποζίλοφ, Λάζαρ Ντόρεφ, Λάμπο Βασίλεφ, Μετόντι Τοντόρτσε Μπόρεα, Μιχαίλ Μισάικοφ, Μιχαίλ Ν. Πάσκοφ, Μιιάλε Κλιάνεφ, Νικόλα Αποστόλοφ, Νικόλα Ιάνεφ, Πανάρετ Πλόβντιβσκι, Παντελής Λιάκος, Παντίλ Γκεοργκίεφ, Πάντο Τ. Σουγκάρεφ, Πανταλέι Νικόλοφ, Πάντσο Ντόρεφ, Σπιρίντον Μπλαγκόεφ, Σταύρος Μιντζούρης, Τάσκο Μπέλτσεφ, Θεοφάνης Λιάκος, Τοντόρ Χρίστοφ, Τομά Ντούροφ, Τομά Ιβανόφ, Φιλίπ Τρίφονοφ, Φίλιπ Τρίφονοφ, Χρίστο Ντίνεφ, Χρίστο Πάσκοφ, Χρήστος Μητσάρης, Μάρκο Λέρινσκι, Ντιμίταρ η Πέταρ η Ρόμαν Μισάικοφ.

Για περισσότερες πληροφορίες για τα ανωτέρω ονόματα δείτε εδώ.

110 Χρόνια απο τον θάνατο του ήρωα Μάρκο Λέρινσκι  

Posted by Kokice in , , , , , ,


Γκέοργκι Ιβανόφ Γκιούροφ, πιο γνωστός ως Μάρκο Λέρινσκι επίσης και ως Γκεόργκι Γκερόισκι, είναι ο πρώτος βοεβόδας της Εσωτερικής Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικης Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΑΕΟ) στην επαναστατική περιοχή της Μπίτολα (Μοναστήρι). Γεννήθηκε στην μικρή Θρακική πόλη Κότελ της Βουλγαρίας το 1862 και αργότερα εντάσσεται στο Μακεδονικό απελευθερωτικό κίνημα. Πριν την άφιξή του στην περιοχή της Φλώρινας (Λέριν) στην περιφέρεια περιφέρονταν μόνο τσέτες παρανόμων και κλεφτών. Αυτές εμφανίστηκαν μερικές δεκαετίες πριν την δημιουργία της επαναστατικής οργάνωσης (ΕΜΑΕΟ), αλλά λόγω του ελλειπούς οπλισμού τους, της ανεπαρκούς τακτικής και στρατιωτικής εκπαίδευσης, αλλά κυρίως από το έλλειμα πειθαρχίας – μονιμότητας, τις λεηλασίες του χριστιανικού πληθυσμού, τις κατεστραμμένες ζωές τους και τον εθισμό στο ποτό των μελών τους, αυτές οι τσέτες ήταν καταδικασμένες να διαλυθούν. Τον Μάρκο Λέρινσκι έστειλε στην περιοχή αυτή, προσωπικά ο Γκότσε Ντέλτσεφ, το 1900. Οι δυό τους, δεδομένου ότι έχουν στρατιωτική εκπαίδευση σε στρατιωτικές σχολές της Βουλγαρίας, επιβάλλουν νέους κανόνες για τις τσέτες στην δυτική Μακεδονία, αυστηρή πειθαρχία στην τσέτα και υπακοή στις διαταγές των νόμιμων ηγετών της επαναστατικής επιτροπής της περιοχής. Οι αλλαγές αυτές δεν αρέσουν σε μερικούς από τους παλιούς αρχηγούς στις τσέτες, όπως ο Κώττας Χρήστου από τη Ρούλια (Κώττας), ο οποίος αρνείται να συμμορφωθεί με αυτούς τους κανόνες και επιστρέφει στην γενέτειρά του ως κοινός κλέφτης. Οι περισσότεροι όμως επιλέγουν τον δρόμο του οργανωμένου επαναστατικού κινήματος. Η τσέτα του Μάρκο Λέρινσκι μετατρέπεται σε σχολή τρόπον τινά εκπαίδευσης για βοεβόδες, καθώς μέλη της τσέτας όπως οι Μίτρε Βλάχα από το Κονομλάντι (Μακροχώρι), Ντίνε Κλιούσοφ από το Εξί-σου (Ξινό νερό), Ντίνε Αμπντουραμάνοφ από το Πάτελε (Αγ. Παντελεήμων), Ατανάς Καρσάκοφ από το Κόσινετς (Ιεροπηγή), Νικόλα Αντρέεφ από την Μόκρενι (Βαρικό), Στέφαν Ρόλεφ από την Βάρμπενι (Ιτέα), Ντέντο Κόλιο από το Ντομπροβένι και πολλοί άλλοι. Τα ονόματα που αναφέρθηκαν είναι επαρκής απόδειξη για το καρποφόρο έργο του Μάρκο Λέρινσκι, ο οποίος πεθαίνει το 1902 στο Πάτελε (Αγ. Παντελεήμων), αλλά το πνεύμα του ζιί μέσα από τα επιτεύγματα των μαθητών του.

Δρόμος απο το χωριό Πάτελε (Αγ. Παντελεήμων)
Με αφορμή τον θάνατό του η εφημερίδα της ΕΜΑΕΟ “Επαναστατικό Φύλλο”, που διανέμονταν στα μέλη στις τσέτες της Μακεδονίας κυκλοφόρησε με το παρακάτω άρθρο:

Του έλαχε η περιοχή του Λέριν (Φλώρινα). Αυτή η περιοχή, όπως και ολόκληρο το βιλαέτι της Μπίτολα (Μοναστήρι) αυτό τον καιρό ήταν παρθένο, μη μελετημένο έδαφος. Όπως ανέφερα και παραπάνω, Ο Μάρκο δεν είχε ιδιαίτερα ταλέντα. Οργανωτικές ικανότητες δεν είχε δείξει μέχρι τότε, ούτε και είχε κάποιο πρότυπο να του χρησιμεύσει ως παράδειγμα στην αρχή. Ωστόσο αυτός κατάφερε μετά από μερικούς μήνες να ξεπεράσει όλα τα ανυπέρβλητα εμπόδια στην περιοχή του και η τσέτα του ήταν υποδειγματική. Η περιοχή του ήταν πρότυπο οργανωμένης περιοχής, ενώ η τσέτα του μετατράπηκε σε “σχολή για τσέτες”, που έδωσε οργανωτές και βοεβόδες σχεδόν σε όλες τις περιοχές της Μπίτολα. Το Μακεδονο-Ανδριανουπολίτικο απελευθερωτικό κίνημα μπορεί να μετρήσει στις τάξεις του μόνο λίγους που φτάνουν στο ύψος του Μάρκο. Το όνομα του μεταφέρεται σαν μύθος απο στόμα σε στόμα, αυτός ήταν κάποιο πνεύμα – Μεσσίας, τον οποίον ο εξεγερμένος υπόδουλος λαός λάτρευε και πίστευε στα κηρύγματά του, όπως πίστευε στον Χριστό.
Μετά από δύο χρόνια συνεχούς και υπεράνθρωπης προσπάθειας αυτός έβλεπε πίσω του ένα οικοδόμημα (το έργο του) απρόσβλητο από κάθε τι. Από που άραγε άντλησε την απίστευτη αυτή δύναμη ο απλός αυτός σεμνός υπαξιωματικός? Φαινομενικά υπολείπονταν πολύ στο να αναδειχθεί τόσο πάνω από τους συντρόφους και συνεργάτες του στην ιδέα. Στην πραγματικότητα όμως αυτός διέθετε όλα αυτά που δημιουργούν ήρωες μεγάλων έργων, δημιουργούς εποχών, ηγέτες και ήρωες των λαικών μαζών. Αυτός δεν διέθετε την μεταδοτική αστείρευτη διάθεση του Ντέλτσεφ, αλλά είχε την πίστη του Ντέλτσεφ στον εαυτό του και στους ανθρώπους. Ο Μάρκο δεν διέθετε την δική του φιλοσοφική ματιά για τα πράγματα, αλλά είχε την δική του επιμονή, την δική του ατσαλένια θέληση και το αστείρευτο πάθος να μάχεται και ξεπερνά και τα πιο ανυπέρβλητα εμπόδια. Στον Μάρκο δεν υπήρχε ο εξστασιακός λυρισμός του τρομοκράτη, που έδινε φτερά στον Κράστιο Ασένοφ, αλλά είχε την υπερφυσική δύναμη του Κράστιο και δεν ήταν λιγότερο από εκείνον αιμοσταγής και αδίστακτος, όταν επιβάλλονταν. Ο Μάρκο έχασε την ζωή του στο χωριό Πάτελε (Άγ. Παντελεήμων) της περιοχής Φλώρινας, όχι όπως αυτός θα το ονειρευόταν – χωρίς να περιμένει το τέλος. Ίσως και να ήταν καλύτερα έτσι...Ο υπόδουλος Μακεδόνας από το Πέλιστερ ως το Βόντεν (Έδεσσα) και από τα βουνά του Μοριχόβου ως την Καστοριά (Κόστουρ) δεν θα ξεχάσει τον άνθρωπο – Γίγαντα, που πρώτος αυτός ανέστησε μέσα του την πίστη, για να μπορεί να κάνει θαύματα – αυτός δεν θα ξεχάσει ποτέ τον Μάρκο βοεβόδα.

Εξίσου αποκαλυπτικά είναι τα λόγια του Γκεόργκι Ποπχρίστοφ από το Καρστοάρ (Φύρομ) της περιοχής Μπίτολα, ο οποίος είναι ο νόμιμος ηγέτης της περιφέρειας της Μπίτολα τον 20 ο αιώνα. Αυτός γράφει για τον βοεβόδα :

Ο Μάρκο Λέρινσκι έμεινε με την τσέτα του τον χειμώνα στις περιοχές Καστοριάς και Φλώρινας. Σ αυτές τις περιοχές, ειδικά στη τελευταία, είχε καλύτερες συνθήκες και ο Μάρκο βρήκε καλύτερη υποδοχή και έμεινε για μεγαλύτερο διάστημα. Εργάστηκε εκεί πιστά ως το τέλος της ζωής του και άφησε πολύτιμες και αξέχαστες αναμνήσεις στον λαό.


110 години от смъртта на героят Марко Лерински  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , ,

Георги Иванов Гюров, по-добре познат като Марко Лерински, а също и Георги Геройски, е първият войвода на Вътрешната македоно-одринска революционна организация в Битолския революционен окръг. Роден е в тракийското градче Котел, България,  през 1862 година, като по-късно се включва в Македонското освободително движение. Преди пристигането му в Леринско областта се обикаля само от хайдушки (харамийски или клефтски) чети. Те се появяват десетилетия преди създаването на революционната организация, но заради лошо въоръжение, не доброто тактическо и военно обучение и преди всичко заради слабата си дисциплина - непостоянство, ограбване на християнското население, разгулен живот и пиянство, тези чети са обречени на изчезване. Марко Лерински е изпратен лично от Гоце Делчев в района през 1900 година. Тъй като и двамата имат военно образование, получено в офицерски школи в България, те определят новите правила за четите в Западна Македония: строга дисциплина в четата и приемане на заповедите от легалните ръководители на окръжния революционен комитет. Но промените не се харесват на някои от старите харамии като Коте Христов от Руля, който отказва да спазва разписаните правила и се завръща в родния си край като обикновен разбойник. Мнозинството обаче избират пътя на организираното революционно движение. Четата на Марко Лерински се превръща в своеобразна школа за войводи, като неговите четници са Митре Влаха от Кономлади, Дине Клюсов от Екши Су, Дине Абдураманов от Пътеле, Атанас Кършаков от Косинец, Никола Андреев от Мокрени, Стефан Ролев от Върбени, Дедо Кольо Добровенски и много други. Изброените имена сами по себе си са достатъчно доказателство за плодотворната работа на Марко Лерински, който умира през 1902 година в Пътеле, но духом продължава да живее с подвизите на своите ученици.

Улица в село Пътеле

По повод смъртта му вестникът на ВМОРО „Революционен лист“, раздаван между четниците в Македония, излиза със следната статия:
Жребието му се падна на Леринско. Тоя край, както и целият Битолски вилает по това време представляваше девствена, още неначета, почва. Както и по-горе казах, Марко немаше особени таланти. Организаторски способности дотогава не бе проявявал, нито пък имаше пред себе си образци, които му биха послужили като ръководно начало. При все това подир неколко месеца той бе успел да надвие всички непреодолими спънки, и повереният му район, както и неговата чета представляваха нещо образцово. Районът му се посочваше като прототип на организиран район, а четата му се обърна в „четна школа”, която е дала организатори и войводи почти на всички битолски райони. Макед[оно]-одринското освободително дело брои само неколцина дейци в своите редове, които са достигнали пред очите на масата висотата на Марко. Името му се разнасяше като легенда от уста на уста, сам той бе некакъв дух - месия, когото прогледналият поробен народ боготвореше и в чиито проповеди верваше, тъй както верваше в Христа.
След две години непрекъснати, свърхчовешки просто усилия той вече виждаше след себе си една сграда от нищо несъкрушима. Отде се зе тази невероятна сила у тоя прост, тъмен унтерофицер? Наглед у него липсваше много, за да се повдигне толкова над своите другари и съратници по идея. В същност обаче у него имаше всичко, което създава херои на велики дела, създатели на епохи, водители и кумири на народните маси. У него немаше онази заразителна и постоянна веселост на Делчева, но имаше Делчевата вера в себе си и в народа. Марко не обладаваше своеобразния философски поглед на Попето върху нещата, но имаше неговото упорство, неговата челичена воля и стихийната страст да се бори и да побеждава и най-непреодолимите препятствия. У Марко немаше възторжения лиризм на терорист, който окриляваше Кръстю Асенова, но имаше Кръстювата нечовешка физическа сила и не беше по-малко от него кръвник и безпощаден, когато това му се налагаше.
Марко загина в с. Пътеле (Леринско) съвсем не тъй както той мечтаеше - без да дочака края. И може-би по-добре... Македонският роб от Пелистер до Воден и от Мориховските планини до Костур нема да забрави човека-великан, който пръв възкреси в него верата, за да може да прави чудеса - той никога нема да забрави Марко войвода.

Не по-малко показателни са думите на Георги Попхристов от Кърстоар, Битолско, който е легалният ръководител на Битолския окръг в началото на 20 век. Той пише за войводата:

Марко Лерински остана с четата през зимата в Костурско и Леринско. В тези околии, особено в последната, имаше по-добри условия и Марко намери там по-добър прием и се задържа дълго време. Той там работи предано до края на живота си и остави скъпи и незабравими спомени между населението.


Λάβαρα του Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικου Εθελοντικού Στρατού  

Posted by Kokice in , , ,

Ο Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικος Εθελοντικός Στρατός, είναι ειδικό Βουλγαρικό στρατιωτικό τμήμα, που έδρασε στον Α' (1912 – 1913) και τον Β' (1913) Βαλκανικό Πόλεμο. Δημιουργήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1912 παραμονή του Βαλκανικού Πολέμου. Συστάθηκε κυρίως από εθελοντές των περιοχών Μακεδονίας και Αδριανουπολίτικης Θράκης (14670 άτομα), που λόγω του γεγονότος ότι πρόσφατα αποκόπηκαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δεν προσμετρώνται στον κανονικό στρατό. Στο άρθρο αυτό σας παρουσιάζουμε τμηματικά τις σημαίες (Λάβαρα) που έχουν διατηρηθεί.

Πρώτο Σύνταγμα από το Ντέμπαρ


 Το Λάβαρο του 1 ου Συντάγματος από το Ντέμπαρ φτιάχτηκε τις μέρες του σχηματισμού του. Είναι από διπλό μεταξένιο ύφασμα διαστάσεων 105χ84 εκατοστά. Η μπροστινή όψη του είναι στα χρώματα της Βουλγαρικής Σημαίας (Λευκό, Πράσινο και Κόκκινο), σε οριζόντια διάταξη. Στο κέντρο με χάλκινο χρώμα είναι ζωγραφισμένος σταυρός με έξι άκρα πάνω σε ημισέληνο. Πάνω του σε ημικύκλιο γράφει “1ο από το Ντέμπαρ Εθελοντικό – 1βα Ντέμπαρσκα Οπαλτσένσκα”, και κάτω από τον σταυρό - “Σύνταγμα - Ντρουζινά”.
Στη πίσω όψη είναι όλο πράσινο. Στο κέντρο είναι κεντημένο με κλωστή λεοντάρι όρθιο με κορώνα στο κεφάλι, που πατάει πάνω σε δύο κλάδους. Από πάνω με χρυσοχάλκινο χρώμα είναι γραμμένο το σύνθημα “Ο Θεός μαζί μας – Σ Νάμι Μπογκ”, ενώ κάτω από το λεοντάρι - “1912”.
Το Λάβαρο έχει ραμμένα κρόσσια με κίτρινη κλωστή, που καταλήγουν σε φούντες στις 2 εξωτερικές γωνίες. Το ξύλινο κοντάρι στο πάνω άκρο του έχει μεταλλικό λεονταράκι με κορώνα στο κεφάλι. Στο ύφασμα που καλύπτει το κοντάρι έχει στερεωμένο μεταλλικό δακτύλιο με την επιγραφή “ 1ο από το Ντέμπαρ Εθελοντικό Σύνταγμα – 1βα Ντέμπαρσκα Οπαλτσένσκα Ντρουζινά”.

Δεύτερο Σύνταγμα από τα Σκόπια

Το Λάβαρο του 2 ου συντάγματος από τα Σκόπια φτιάχτηκε στην Λομ το 1905 για την τοπική Μακεδονική αδελφότητα. Μετά τη κήρυξη του πολέμου οι εθελοντές από την Λομ ορκίζονται στο Λάβαρο αυτό στους τοπικούς στρατώνες. Ορίστηκε να κρατάει το Λάβαρο ο Άνγκελ Γκένεφ. Στην πρωτεύουσα οι εθελοντές από την Λομ προσχώρησαν στο 7ο σύνταγμα από το Κουμάνοβο. Το ύφασμα είναι διπλό μεταξένιο κόκκινο, διαστάσεων 65χ58 εκατοστά, κεντημένο με κίτρινη κλωστή. Στο κέντρο της μπροστινής όψης είναι κεντημένος σταυρός οκτώ άκρων, πάνω από τον σταυρό σε ημικύκλιο επιγραφή “Θεέ φύλαγε – Μπόζε Πάζι”, ενώ από κάτω του “Μακεδονία “. Στο κέντρο της πίσω όψης υπάρχει απελευθερωμένο όρθιο λεοντάρι με κορώνα στο κεφάλι. Πάνω από το λεοντάρι - το σύνθημα “Ελευθερία ή Θάνατος – Σβομπόντα ίλι Σμάρτ”, ενώ κάτω από το λεοντάρι “1η Μαρτίου 1905 από κατοίκους της Λομ – 1η Μάρτ 1905 οτ Λόμσκιτε γκράζντανκι”. Οι τρεις εξωτερικές πλευρές είναι διακοσμημένες με κίτρινη νημάτινη δαντέλα, ενώ στις δύο εξωτερικές γωνίες είναι ραμμένη από μια φούντα.

Στο Λάβαρο είναι δεμένες δύο τρίχρωμες κορδέλες στα χρώματα της κρατικής Σημαίας σε οριζόντια διάταξη. Το κοντάρι είναι ξύλινο και στην πάνω άκρη καταλήγει σε σταυρό με οκτώ άκρα τοποθετημένο πάνω σε σφαίρα. Κάτω από το ύφασμα στο κοντάρι υπάρχει μεταλλικός δακτύλιος με επιγραφή “2 ο Σύνταγμα από τα Σκόπια – 2 ρα Σκόπσκα Ντρουζινά”.


Τρίτο Σύνταγμα από την Θεσσαλονίκη


 Το Λάβαρο του 3 ου συντάγματος από την Θεσσαλονίκη είναι από διπλό μεταξένιο κόκκινο ύφασμα διαστάσεων 87χ88 εκατοστά. Είναι κεντημένο με χρυσή κλωστή και πολύχρωμες μεταξωτές κλωστές. Στο κέντρο της μπροστινής όψης είναι κεντημένες οι μορφές των Αγ. Αγ. Κυρίλλου και Μεθοδίου ολόσωμες. Πάνω από αυτές με κίτρινη κλωστή είναι κεντημένη επιγραφή "Αγ. Κυρ. Αγ. Μεθ.- Σβ. Κιρ. Σβ. Μετ". Οι μορφές των Αγίων περιβάλλονται με διάκοσμο από κίτρινη κλωστή που σχηματίζει εικόνα σε ορθογώνιο σχήμα. Στο πάνω τμήμα του υφάσματος σαν τόξο υπάρχει επιγραφή "Αυτός που πέσει στην μάχη - Τόζ κόιτο πάντνε β Μπόι", ενώ στο κάτω τμήμα  "Αυτός δεν πεθαίνει - Τόι νε Ουμίρα". Στην πίσω όψη στο κέντρο είναι κεντημένο "Πρώτο//Θεσσαλονίκης//Εθελοντικού Στρατού//Σύνταγμα//1912 - Πάρβα//Σόλουνσκα//Οπαλτσένσκα//Ντρουζινά//1912"(Τελικά το σύνταγμα αριθμήθηκε ως τρίτο). Οι τρεις εξωτερικές πλευρές είναι διακοσμημένες με κίτρινη νημάτινη δαντέλα.

Το κοντάρι του είναι ξύλινο. Σ αυτό είναι στερεωμένος μεταλλικός δακτύλιος με την επιγραφή  "1 ο Σύνταγμα Εθελοντικού Στρατού από Θεσσαλονίκη - 1 βα Σόλουσκα Οπαλτσένσκα Ντρουζινά". Το Λάβαρο φτιάχτηκε με πρωτοβουλία του Διοικητή του Συντάγματος Θεσσαλονίκης, Λοχαγό Ντιμίταρ Ατανάσοφ Ντουμπαλάκοφ, από την αδερφή του Ζλάτα Ντουμπαλάκοβα-Ντόντοβα.


Τέταρτο Σύνταγμα από την Μπίτολα (Μοναστήρι)


Το Λάβαρο του 4ου συντάγματος από την Μπίτολα φτιάχτηκε τον καιρό της δημιουργίας του εθελοντικού στρατού. Δεν είναι γνωστοί οι δημιουργοί του.
Αποτελείται από διπλό μεταξένιο ύφασμα διαστάσεων 102χ100 εκατοστά. Η μπροστινή του όψη είναι όπως η Βουλγαρική Σημαία, ενώ η πίσω όψη είναι γυρισμένη όπως σε πόλεμο. Στο κέντρο με κίτρινη κλωστή κεντημένη με μηχανή η επιγραφή " Εθελοντικός Στρατός Μπίτολας//1912//Σύνταγμα - Μπίτολσκα Οπαλτσένσκα//1912//Ντρουζινά", καθώς τα γράμματα είναι με αρχαία καλλιγραφία. Στο κέντρο της πίσω όψης είναι κεντημένο με πολύχρωμες κλωστές όρθιο λεοντάρι με κορώνα στο κεφάλι, γυρισμένο προς την εξωτερική πλευρά του Λαβάρου, πατάει πάνω σε τεμαχισμένη ημισέληνο. Στις τρεις του πλευρές έχει κρόσσια από κίτρινη κλωστή. Στις δύο εξωτερικές γωνίες έχουν ραφτεί φούντες. Το κοντάρι είναι ξύλινο. Στο πάνω άκρο καταλήγει σε μεταλλικό σταυρό με έξι άκρα με επιγραφή "5 Οκτωβρίου//1912 - 5 Οκτόμβρι//1912", συγκολλημένο σε μεταλλική σφαίρα. Κάτω από το ύφασμα είναι στερεωμένος δακτύλιος με επιγραφή "4ο Σύνταγμα Μπίτολας - 4τα Μπίτολσκα Ντρουζινά".




Πέμπτο Σύνταγμα από την Αδριανούπολη


Το Λάβαρο του 5 ου συντάγματος από την Αδριανούπολη είναι φτιαγμένο τον καιρό της δημιουργίας του συντάγματος και είναι από διπλό κόκκινο ύφασμα διαστάσεων 98χ77 εκατοστά.

Στο κέντρο της μπροστινής όψης είναι κεντημένη με κίτρινη κλωστή επιγραφή "Αδριανούπολης//Εθελοντικού Στρατού Σύνταγμα - Όντρινσκα//Οπαλτσένσκα Ντρουζινά". Η δεύτερη σειρά της επιγραφής είναι σε ημικύκλιο. Στις πάνω γωνίες του υφάσματος απεικονίζονται διακοσμήσεις με φυτά, ενώ κάτω στην μέση "1912". Στην πίσω όψη στο κέντρο με λαδομπογιές είναι ζωγραφισμένο λεοντάρι  όρθιο με κορώνα στο κεφάλι, πατάει πάνω σε ημισέληνο και αστέρι κεντημένα με κλωστή. Γύρω από το λεοντάρι με κίτρινη κλωστή είναι κεντημένα ονόματα των πόλεων : πάνω - "Ράζλογκ", κάτω - "Σέρρες-Σέρ", δεξιά "Τζουμαγιά - Νεβροκόπ", καθώς οι λέξεις είναι η μία πάνω στην άλλη διαγωνίως, αριστερά - "Αδριανούπολη-Όντριν, Μέλνικ" τοποθετημένες με τον ίδιο τρόπο. Οι τρεις εξωτερικές πλευρές είναι διακοσμημένες με κρόσσια. Το κοντάρι είναι ξύλινο και το πάνω άκρο καταλήγει σε μεταλλικό λεονταράκι,τοποθετημένο πάνω σε μεταλλική σφαίρα. Κάτω από το ύφασμα είναι στερεωμένος μεταλλικός δακτύλιος με επιγραφή "5 ο Σύνταγμα Αδριανούπολης - 5 τα Όντρινσκα Ντρουζινά. Δεν υπάρχουν στοιχεία για αυτόν που έφτιαξε το λάβαρο.



                                                         Έκτο Σύνταγμα από την Οχρίδα



 Το Λάβαρο του 6 ου συντάγματος από την Οχρίδα είναι από μεταξένιο ύφασμα διαστάσεων 170χ158 εκατοστά. Είναι κεντημένο με πολύχρωμες μεταξωτές κλωστές και είναι μίας όψης. Τρίχρωμο – άσπρη, πράσινη και κόκκινη λωρίδα σε οριζόντια διάταξη. Στο πάνω αριστερό τμήμα της άσπρης λωρίδας, είναι ραμμένο ύφασμα στο οποίο με πολύχρωμες κλωστές είναι κεντημένη η φιγούρα γυναίκας, που στο ένα της χέρι κρατάει σημαία, πάνω από την οποία με κόκκινα γράμματα, με κίτρινο περίγραμμα, είναι κεντημένη επιγραφή “Μακεδονία”. Δίπλα στην γυναίκα στέκεται λεοντάρι με κόκκινη σημαία, από πάνω του με άσπρα γράμματα είναι κεντημένη επιγραφή “Ελευθερία//'Η//Θάνατος – Σβομπόντα//Ίλι//Σμάρτ”. Κάτω από το λεοντάρι με κόκκινα γράμματα είναι γραμμένο “1902//1903”. κάτω από την γυναίκα επίσης έχει επιγραφή κεντημένη με κόκκινη κλωστή “Η Ένωση//Κάνει την Δύναμη – Σαεντινένιετο//Πράβι Σίλατα”. Το ύφασμα στο οποίο είναι κεντημένα όλα αυτά είναι διαστάσεων 56χ77 εκατοστά.

Στο δεξιό τμήμα επίσης στην άσπρη λωρίδα με κίτρινα γράμματα με μπλε περίγραμμα είναι κεντημένα “Μ.Ο.Β.Ν.Ο./GARY, IND. USA”. Στις τρεις του πλευρές είναι διακοσμημένο με κίτρινα μεταξωτά κρόσσια. Το κοντάρι είναι ξύλινο με στερεωμένο πάνω του μεταλλικό δακτύλιο με επιγραφή “6 ο Σύνταγμα Εθελοντικού Στρατού Οχρίδας – 6τα Όχριτσκα Οπαλτσένσκα Ντρουζινά”.
Ο πλούτος των συμβόλων και των επιγραφών του Λαβάρου δείχνει την ασυνήθιστη προέλευση και ιστορία του. Φτιάχτηκε στις ΗΠΑ στην πόλη Γκέρι της Ιντιάνα και κάνει μακρύ ταξίδι μέχρι να φτάσει στην αίθουσα του НВИМ (Εθνικό Στρατιωτικό Ιστορικό Μουσείο). Είναι δημιούργημα Βούλγαρων που συμμετείχαν στην εξέγερση του Ιλίντεν που μετά την αποτυχία του μετανάστευσαν στις ΗΠΑ. Παρότι βρίσκονται πολύ μακριά από την γενέτειρα, παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις στα Βαλκάνια. Όταν μαθαίνουν ότι η Βουλγαρία κήρυξε πόλεμο στην Τουρκία αποφασίζουν ότι έχουν καθήκον να μετέχουν προσωπικά στην μάχη εναντίον των τυράννων. Από διαφορετικές περιοχές των ΗΠΑ προς την Νέα Υόρκη ξεκινούν ομάδες εθελοντών. Για επτά μέρες διασχίζουν τον ωκεανό και φθάνουν στην Χάβρη (Αγγλία). Με άλλο πλοίο πάνε στο Αμβούργο και από εκεί με τρένο φθάνουν στην Βουλγαρία. Μετά από σύντομη παραμονή στην Σόφια ξεκινούν για τον νότο για να ενωθούν με τον εθελοντικό στρατό. Στο Χάσκοβο εξοπλίζονται και στο Κάρτζαλι εντάσσονται στον Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικο Εθελοντικό Στρατό. Σημαιοφόρος είναι ο Αλέξι Μπατσβάροφ.
Μετά την διάλυση του Εθελοντικού Στρατού το Λάβαρο παραδίδεται μαζί με τα άλλα στο Παλάτι, ενώ αργότερα στην υπηρεσία του НВИМ (Εθνικό Στρατιωτικό Ιστορικό Μουσείο).


                                            Έβδομο Σύνταγμα από το Κουμάνοβο



Το Λάβαρο του 7 ου συντάγματος από το Κουμάνοβο φτιάχτηκε στην Λομ από την Μαριέτα Μιλανέζι, σύζυγο του Ιταλό Μιλανέζι – ο οποίος συμμετείχε στην εξέγερση του Ιλίντεν. Προορίζονταν για τσέτα στην Μακεδονία.


Είναι φτιαγμένο από μονό μεταξωτό ύφασμα διαστάσεων 134χ128 εκατοστά και ζωγραφισμένο με λαδομπογιές. Στην μπροστινή όψη στο κέντρο απεικονίζεται γυναίκα αλυσοδεμένη, ενώ πίσω της - δένδρα, πιθανώς δάσος. Η ζωγραφιά πλαισιώνεται με κόκκινου χρώματος περίγραμμα σαν κορνίζα. Στο πάνω τμήμα με άσπρη μπογιά είναι γραμμένο το σύνθημα “Τέκνα της Μακεδονίας//Ελάτε να σπάσουμε τις αλυσίδες – Σίνοβε Μακεντόντσι//Ντόιντετε ντα στρόσιμ Βερίγκιτε”, ενώ στο κάτω τμήμα - “Της Σκλαβιάς – Να Ρόμπστβοτο”. Στην πίσω όψη φαίνονται σημάδια από ζωγραφισμένο λεοντάρι με κορώνα στο κεφάλι, που πατάει πάνω σε Τούρκικη Σημαία. Το κοντάρι είναι ξύλινο με στερεωμένο κάτω από το ύφασμα μεταλλικό δακτύλιο με επιγραφή “7ο Σύνταγμα Εθελοντικού Στρατού - 7-α Οπαλτσένσκα Ντρουζινά”.

Μετά την κήρυξη του πολέμου στην Λομ άρχισαν να εγγράφουν εθελοντές. Αυτοί ζήτησαν το Λάβαρο αλλά η κυρία Μιλανέζι αρνείται να το δώσει μέχρι να πάρει την έγκριση του συζύγου της, ο οποίος έφυγε από την πόλη για να πολεμήσει εναντίον των Τούρκων. Αυτό ανάγκασε τους εθελοντές να αναχωρήσουν με το Λάβαρο της Μακεδονικής Αδελφότητας, ενώ τους ακολουθούσε ο Ντιμίταρ Έντσεφ με το Λάβαρο των Μιλανέζι, που του δόθηκε αργότερα. Στην πρωτεύουσα το το Λάβαρο δόθηκε στο σύνταγμα που σχηματίστηκε στο Κιουστεντίλ με αύξοντα αριθμό επτά.



Όγδοο Σύνταγμα από την Καστοριά 

Το Λάβαρο του 8 ου συντάγματος από την Καστοριά είναι από διπλό μεταξένιο ύφασμα διαστάσεων 134χ132 εκατοστά. Οι δύο όψεις του είναι τρίχρωμες – άσπρες, πράσινες και κόκκινες λωρίδες σε οριζόντια διάταξη, κεντημένο με πολύχρωμες κλωστές.

Στην μπροστινή όψη είναι κεντημένο λεοντάρι με κορώνα στο κεφάλι με προφίλ στα αριστερά, ενώ από κάτω υπάρχει στεφάνι από κλάδους ελιάς. Στην κορώνα του λεονταριού υπάρχουν άσπρες και μπλε πετρούλες. Πάνω στην άσπρη λωρίδα σε ημικύκλιο είναι κεντημένη επιγραφή “Σύνταγμα Καστοριάς//1912 – Κόστουρσκα Ντρουζινά//1912”. Η πίσω όψη είναι ίδια με την μπροστινή. Το κοντάρι είναι ξύλινο και προς τα πάνω καταλήγει σε μεταλλικό σταυρό οκτώ άκρων. Κάτω από το ύφασμα του Λαβάρου είναι στερεωμένος μεταλλικός δακτύλιος με επιγραφή “Σύνταγμα Καστοριάς – Κόστουρσκα Ντρουζινά”. Δεν είναι γνωστό ποιός έφτιαξε το Λάβαρο.

Το Λάβαρο της ενωμένης τσέτας Καστοριάς που δημιουργήθηκε από εθελοντικές τσέτες του Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικου Εθελοντικού Στρατού Νο 4 με βοεβόδα τον Βασίλ Τσεκαλάροφ, Νο 5 του Λοχία Ιβάν Ποπόφ και Νο 6 του Χρίστο Σιλιάνοφ. Το Λάβαρο είναι κεντημένο πάνω σε κόκκινο μεταξένιο ύφασμα με την επιγραφή στο πάνω τμήμα “Ελευθερία Ή Θάνατος – Σβομπόντα Ίλι Σμάρτ”. Σε πιο μικρό πλαίσιο δύο γυναίκες (Μακεδονία και Θράκη) κρατούν την Βουλγαρική Σημαία, ενώ πάνω και κάτω από αυτές είναι κεντημένη επιγραφή “Να Ζει η Μακεδονία – Ντα Ζιβέε Μακεντόνια”


Ένατο Σύνταγμα από το Βέλες


Το Λάβαρο του 9 ου συντάγματος από το Βέλες φτιάχθηκε στο Λόζενγκραντ και είναι δωρεά του Ντιμίταρ Σαλαμπάσεφ. Είναι διπλό κόκκινο μεταξένιο ύφασμα διαστάσεων 114χ91 εκατοστά, κεντημένο σε μηχανή με πολύχρωμες κλωστές. Στο κέντρο της μπροστινής όψης απεικονίζεται όριο λεοντάρι με κορώνα στο κεφάλι με πρόσωπο προς το κοντάρι, πατάει πάνω σε ημισέληνο και αστέρι. Πάνω από το λεοντάρι έχει επιγραφή “Ελευθερία σε Αδριανούπολη και Μακεδονία – Σβομπόντα Να Όντρινσκο ι Μακεντόνια”. Περιμετρικά το Λάβαρο είναι διακοσμημένο με παραστάσεις φυτών, ενώ στις 4 γωνίες υπάρχει το αναγνωριστικό “С.Б.С”. Στην κάτω δεξιά γωνία με μικρά γράμματα υπάρχει επιγραφή της δωρεάς “Δωρεά από τον Ντ. Σαλαμπάσεφ. Λόζενγκραντ – Πονταρένο οτ Ντ. Σαλαμπάσεφ. Λόζενγκραντ”. Στην πίσω όψη στο κέντρο με καλλιγραφικά γράμματα είναι κεντημένη επιγραφή “Κάτω Θράκης//Λεγεώνα//1453-1912 – Ντόλνο Τρακίισκι//Λεγκιον//1453-1912”. Στις τρεις πλευρές το ύφασμα είναι διακοσμημένο με κίτρινα κρόσσια , ενώ στις δύο εξωτερικές γωνίες είναι ραμμένες φούντες. Στην πάνω κατάληξη του κονταριού έχει κορδόνι.
Το κοντάρι είναι ξύλινο με στερεωμένο μεταλλικό δακτύλιο με επιγραφή”9 ο Σύνταγμα από το Βέλες – 9-α Βέλεσκα Ντρουζινά”.



Δέκατο Σύνταγμα από το Πρίλεπ


Το δέκατο σύνταγμα από το Πρίλεπ έχει δύο Λάβαρα, το πρώτο από αυτά είναι από διπλό μεταξένιο ύφασμα μίας όψης διαστάσεων 104χ73 εκατοστά. Τρίχρωμο, με λωρίδες σε οριζόντια διάταξη. Στο κέντρο με κίτρινη κλωστή κεντημένη στην μηχανή επιγραφή “Πλέβεν Περιφέρεια Χτίστες-Ξυλουργοί Σύλλογος //Ενότητα- Πλεβ.Οκολ.Ζιντάρο-Νταρβόντ. Σντρουζένιε//Εντίνστβο”, καθώς η πρώτη σειρά είναι σε μορφή ημικύκλιου. Κάτω από την επιγραφή έχουν ραφτεί δύο ελλειψοειδείς ζωγραφιές με λαδομπογιές. Αριστερά απεικονίζεται ο Αγ. Θωμάς, προτομή, ο οποίος στο ένα του χέρι κρατάει τυλιγμένο χαρτί. Δεξιά – σύνθεση με πολλά στοιχεία. Στο κέντρο και με χρυσοχάλκινο χρώμα είναι ζωγραφισμένος σταυρός τοποθετημένος πάνω σε εραλδική ασπίδα που έχει τρεις οριζόντιες λωρίδες (άσπρη, πράσινη και κόκκινη) και σε διάταξη σταυρού υπάρχουν διαβήτης και τρίγωνο. Εκατέρωθεν του σταυρού υπάρχουν όρθια λεοντάρια με κορώνα στο κεφάλι τους , οι οποίοι κρατούν την Βουλγαρική Σημαία. Τα λεοντάρια και ο σταυρός βρίσκονται πάνω από δύο χέρια σε χειραψία. Και οι δύο ζωγραφιές περιβάλλονται από πλαίσιο με χρυσοχάλκινη μπογιά.

Το δεύτερο λάβαρο είναι από διπλό μεταξένιο ύφασμα διαστάσεων 114χ101 εκατοστά. Η μπροστινή όψη αποτελείται από 4 όμοια τρίγωνα – δύο κόκκινα πάνω και κάτω και δύο πράσινα – αριστερά και δεξιά, τα οποία σχηματίζουν σταυρό. Κεντημένο με κλωστές. Στο κέντρο είναι κεντημένο λεοντάρι όρθιο με κορώνα στο κεφάλι με προφίλ προς αριστερά, ενώ γύρω του - στεφάνι με λουλούδια και στάχια σταριού. Στις γωνίες υπάρχουν από δύο μαχαίρια σταυρωτά, με στεφάνι από λουλούδια γύρω τους, ενώ πάνω από το στεφάνι – κορώνα. Στο πάνω τμήμα γράφει “Εμπρός, Αδέρφια//Ελευθερία Ή Θάνατος – Ναπρέντ, Μπράτια//Σβομπόντα Ίλι Σμάρτ”, ενώ κάτω από την επιγραφή – κορώνα. Στο κάτω τμήμα του υφάσματος είναι κεντημένο ”Στην Μακεδονική Αδελφότητα της Βάρνας – Να Βάρνενσκατα Μακεντόνσκα Ντρούζ”. Στα αριστερά παράλληλα με το κοντάρι - “Δωρεά Αρτοποιών Βάρνας//κλάδος – Ζαβεστάνα οτ Βάρνεσκοτο Χλεμπάρσκο//Σασλόβιε”, ενώ στα δεξιά – 1η Σεπτεμβρίου 1901 – 1ι Σεπτέμβριι 1901”. Η πίσω όψη είναι ίδια με την μπροστινή.

Από όλες τις πλευρές το ύφασμα περιβάλλεται από τρίχρωμο κορδόνι, ενώ στις δύο εξωτερικές του γωνίες είναι ραμμένες φούντες.

Ενδέκατο Σύνταγμα από τις Σέρρες 

Το κύριο Λάβαρο του Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικου Εθελοντικού Στρατού είναι αυτό του 11 ου συντάγματος από τις Σέρρες, το οποίο είναι δώρο από την Τσαρίτσα (Βασίλισσα) της Βουλγαρίας Ελεονόρα και φτιάχτηκε σε σχέδιο του διάσημου ζωγράφου Ιβάν Μαρκβίτσκα. Ο Πρόεδρος της εκτελεστικής Επιτροπής των Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικων αδελφοτήτων Δρ. Πολιχρόν Νέιτσεφ προτείνει στην Τσαρίτσα να βάλλει την δική της στάμπα πάνω σ αυτό το Λάβαρο. Προσωπικά αυτή στις 28 Οκτωβρίου 1912 παραδίδει στο Πλόβντιβ το Λάβαρο στον Διοικητή της 3 ης Ταξιαρχίας, Συνταγματάρχη Αλεξάντερ Προτογκέροφ. Μπροστά στο αγιασμένο λάβαρο ορκίζονται οι εθελοντές.

Το Λάβαρο είναι διπλό μεταξένιο ύφασμα δύο όψεων διαστάσεων 139 χ139 εκατοστά. Στην μία όψη στο κέντρο έχει εικόνα των Αγίων Αδελφών Κυρίλλου και Μεθόδιου. Από εκεί προς τις τέσσερεις γωνίες προχωρούν ως αυλακώσεις που σχηματίζουν το σχήμα σταυρού που μοιάζει με αυτό που έχει το μετάλλιο “Ανδρείας”. Στις τέσσερις γωνίες του Λαβάρου υπάρχουν κόκκινα και άσπρα κομμάτια ύφασμα. Επίσης έχουν τοποθετηθεί και κυκλικά κομμάτια ύφασμα, τα οποία είναι κεντημένα όπως περιγράφεται παρακάτω : πάνω αριστερά είναι η στάμπα της Τσαρίτσα Ελεονόρα “Ε”, δεξιά – σταυρός οκτώ άκρων, κάτω αριστερά – μονόγραμμα του Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικου Εθελοντικού στρατού, δεξιά κάτω – όρθιο λεοντάρι με κορώνα στο κεφάλι.

Στα αριστερά του Λαβάρου και παράλληλα με το κοντάρι είναι κεντημένο “5.Х.1912” - ημερομηνία δημοσίευσης του μανιφέστου κήρυξης του πολέμου εναντίον της Τουρκίας. Στα δεξιά της εικόνας γράφει “Αγ. Κύριλλος -Σ.Τ.Ι Κιριλ”, ενώ αριστερά - “Αγ. Μεθόδιος – Σ.Τ.Ι Μετόντιι”.

Το Λάβαρο του 11 ου συντάγματος από τις Σέρρες είναι το μοναδικό που κυμάτιζε κατά την διάρκεια των μαχών. Στις 15 Νοεμβρίου 1912 με σκυμμένο κεφάλι περνούν μπροστά από το Λάβαρο οι αιχμάλωτοι Αξιωματικοί και στρατιώτες από το σώμα του Μεχμέτ Ιαβέρ Πασά. Μπροστά στο Λάβαρο αυτό ορκίστηκαν και τα νεοσχηματισμένα Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικα συντάγματα 13 ο, 14 ο και 15 ο.

Δέκατο Πέμπτο Σύνταγμα από το Στίπ 

Το Λάβαρο του 15 ου συντάγματος από το Στιπ είναι διπλό κόκκινο μεταξένιο ύφασμα διαστάσεων 120χ99 εκατοστά. Στο κέντρο την μπροστινής όψης με μηχανή είναι κεντημένο λεοντάρι όρθιο με κορώνα στο κεφάλι γυρισμένο προς το κοντάρι.

Γύρω από το λεοντάρι είναι κεντημένο στεφάνι από κλαδιά δάφνης. Στις γωνίες υπάρχει στάμπα που μοιάζει με το γράμμα “Φ” (Του Τσαρ-Βασιλιά Φέρντιναντ Ι). Στα αριστερά παράλληλα με το κοντάρι είναι κεντημένη επιγραφή “Μαζί μας ο Θεός – Σ Νάμι Μπογκ”. Η πίσω όψη είναι όπως η μπροστινή με την εξής διαφορά, γύρω από το λεοντάρι σχηματίζεται το περίγραμμα του μεταλλίου “Ανδρείας”. Στις τρεις πλευρές το Λάβαρο περιβάλλεται με διάκοσμο από κίτρινη νημάτινη δαντέλα και από λωρίδα με ισοσκελή τρίγωνα σε άσπρο, πράσινο και κόκκινο χρώμα. Στις δύο εξωτερικές γωνίες υπάρχουν φούντες. Στο ξύλινο κοντάρι έχει στερεωμένο μεταλλικό δακτύλιο με επιγραφή “Σύνταγμα από το Στιπ – Στίπσκα Ντρουζινά”.

Χαμένα Λάβαρα

Χαμένα είναι για τώρα για την Βουλγαρική στρατιωτική ιστορία τα Λάβαρα των 12 ο από το Λόζενγκραντ, 13 ο από το Κιλκίς και 14 ο από την Έδεσσα συντάγματα, καθώς και από το Πρώτο τάγμα “Αρμενίων” του 12 ου συντάγματος του Λόζενγκραντ. 


 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...