Επιστροφή... στο Πάζαρ (Ενιτζέ Βάρνταρ και Γιαννιτσά), Πρώτο μέρος  

Posted by Kokice in , , , , , , ,


Καρτ ποστάλ με Μιναρέ από Γιαννιτσά
Το Ενιτζέ Βάρνταρ ή Πάζαρ (συναντάται και ως Ενιτζεβάρνταρ ή Ιενιτζέ Βάρνταρ), Γιαννιτσά στα Ελληνικά και ως το 1926 Γενιτσά (η πόλη είναι γνωστή, ως συνήθως, με το Βουλγαρικό και το Τουρκικό όνομα και αργότερα με το Ελληνικό), είναι πόλη της Αιγαιακής Μακεδονίας, Ελλάδα, έδρα του Δήμου Πέλλας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Γεωγραφικά βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της πεδιάδας των Γιαννιτσών, η οποία δημιουργήθηκε μετά την αποξήρανση της λίμνης των Γιαννιτσών (Βάλτος) και νότια από τους πρόποδες του βουνού Πάικο (Πάιακ). Σύμφωνα με την απογραφή του 2001 έχει 26296 κατοίκους.

Ιστορία
Κατά την Οθωμανική Αυτοκρατορία

Η πόλη δημιουργήθηκε μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Οθωμανούς, γίνεται έδρα (πρωτεύουσα πόλη) του Εβρενός Μπέη και για μεγάλο διάστημα κατοικείται μόνο από Τούρκους. Τον 16 ο αιώνα η κατάσταση στην πόλη αλλάζει και το 1590 την επισκέφτηκε ο Ιταλός από την Βενετία, Λορέντζο Μπερνάρντο, ο οποίος γράφει :

“...Εδώ ζουν Βούλγαροι και η γέφυρα του Βαρδάρη (Αξιός) είναι τα σύνορα ανάμεσα σε Βουλγαρία και Θεσσαλία. Πολύ κοντά στην γέφυρα έχει ένα σπίτι από όπου βγήκε μια νεαρή Βουλγάρα και μας πρόσφερε άζυμο ψωμί”.
Το 1863 οι Άγγλοι περιηγητές Μακένζι και Έρμπι, λένε ότι εδώ ζουν Βούλγαροι, διψασμένοι για εκπαίδευση και διαφώτιση. Στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν την Βουλγαρική τους γλώσσα και να αποφύγουν τον εξελληνισμό τους, κάποιοι από αυτούς γίνονται Ουνίτες.”

Σε ρεπορτάζ της εφημερίδας “Γκάιντα” από το Ενιτζέ Βάρνταρ για άνοιγμα Βουλγαρικού σχολείου το 1864 αναφέρεται:

Η Καθολική (Ουνιτική) εκκλησία "Άγ. Πέτρου και Παύλου"
 στην αρχική της μορφή.
“... ΕΝΙΤΖΕ-ΒΑΡΝΤΑΡ (Μακεδονία, επαρχία Βοδενών) – Δόξα τω Θεώ άνοιξε στο Ενιτζέ σχολείο για να μπορούμε να διαβάζουμε στα Βουλγαρικά και να γίνεται η λειτουργία στην εκκλησία στην γλώσσα μας...
Ο Επίσκοπος Βοδενών, κυρ Νικόδημος, πολύ βασανίζεται να μην μας αφήνει να διαβάζουμε στα Βουλγαρικά, αλλά μάταια αφού δεν του περνάει το γινάτι, όπως φαίνεται και τόσο μαύρα του φαίνονται τα πράγματα στο Ενιτζέ, που πέρασαν έξι μήνες που δεν έχει έρθει και γράφει στον επίτροπό του, παπά Τσάτκο Σακελλάριο, όποιος θέλει να δώσει τον φόρο για τον επίσκοπο ας δώσει, όποιος δεν θέλει να δώσει ας μείνει για αργότερα και τόσο άσχημα νοιώθει που διαβάζουμε στα Βουλγαρικά. Από το Ενιτζέ καθώς έφυγε, για να μην ακούει τα Βουλγαρικά, καθόταν στην Έδεσσα (Βόντεν) χωρίς πρόβλημα και εκεί άρχισε να γράφει τον αφορισμό, γιατί αφόριζε όποιον διάβαζε στα Βουλγαρικά. Γιατί και εκεί οι Εδεσσαίοι αφού συμφώνησαν και πήγαν στο Άγιο Όρος στην Μονή Χιλανδαρίου, πήραν μαζί τους πίσω έναν Βούλγαρο παπά να είναι ιερωμένος στην Έδεσσα (Βόντεν) και παρακάλεσαν τον κυρ Νικόδημο, να τον αφήνει τον παπά να λειτουργεί στα Βουλγαρικά. Αυτός έβρισκε πολλές δικαιολογίες, αλλά αφού κατάλαβε ότι δεν γίνεται διαφορετικά, του έδωσε άδεια να λειτουργεί στα Βουλγαρικά. Από την αρρώστια που ήθελε να ξεφύγει, του ήρθε αυτή στο κεφάλι και τώρα τρώγεται από μέσα του...”

Το ανακαινισμένο πάρκο με τον πύργο του ρολογιού
Ο παπά Δήμος ηγείται της κίνησης για την Βουλγαρική αναγέννηση στην πόλη, αλλά λόγω των διώξεων του από τον Μητροπολίτη Νικόδημο, είναι αναγκασμένος να γίνει Ουνίτης. Η Ουνιτική κίνηση  στην πόλη αρχικά ήταν σε ανάπτυξη, αλλά σε μικρό χρονικό διάστημα ατονεί και τα οι πιο πολλές Βουλγαρικές οικογένειες επιστρέφουν στην Ορθοδοξία. Νέο χτύπημα στο Βουλγαρικό κίνημα είναι η φυλάκιση και ο επακόλουθος θάνατος του Βούλγαρου ηγέτη Χατζή Τόντε, που συκοφαντήθηκε στις Αρχές από τον Μητροπολίτη Νικόδημο. Αργότερα δημιουργήθηκε ο Βουλγαρικός εκκλησιαστικός δήμος του Ενιτζέ Βάρνταρ (Γιαννιτσών).

Η καθολική εκκλησία “Αγ. Αγ. Πέτρου και Παύλου σήμερα.
Σε ρεπορτάζ της εφημερίδας “Μακεδονία” από το Ενιτζέ Βάρνταρ το 1867 με θέμα την Ουνία αναφέρεται:

“... Οι παρακάτω υπογράφοντες ενωμένοι Βούλγαροι κάτοικοι της περιφέρειας του Βαρδαρίου ή στη παλιά Μακεδονική πρωτεύουσα “Μπέλα” (Πέλλα θα εννοεί), στα Τούρκικα σήμερα “Ενιτζέ Βάρνταρ” σύμφωνα με την εκκλησιαστική διαίρεση, τμήμα της επαρχίας Βοδενών...Η τόσο μακρόχρονη αγραμματοσύνη και η απλοικότητα τόσο πολύ έριξε το πνεύμα των Μακεδόνων Βουλγάρων καθώς σαν μαγεμένοι απόφευγαν να υπενθυμίζουν πατριωτικέ σκέψεις, ακόμα πιο πολύ να θελήσουν να φτάσουν στην πατριωτική πηγή. Όσο όμως και να είχαν πεσμένο ηθικό...ίδρυσαν άλλη Βουλγαρική εκκλησία, Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, όπου για πρώτη φορά έγινε λειτουργία στην μητρική μας γλώσσα, καθώς και Βουλγαρικό σχολείο, όπου πάλι άρχισε να διδάσκεται η διάλεκτος των Κύριλλου και Μεθόδιου...”

Ο Α. Σινβέ (“Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στατιστική και Εθνογραφική Μελέτη”), βασισμένος σε Ελληνικά στοιχεία γράφει ότι στο Ιενιτζέ (Γιαννιτσά), επαρχία Βοδενών, ζουν 2400 Έλληνες. Το 1889 ο Στέφαν Βέρκοβιτς (“Τοπογραφικό-Εθνογραφική περιγραφή Μακεδονίας”) γράφει για το Ενιτζέ Βάρνταρ :

“... Το Πάζαρ (στα Τούρκικα Ενιτζέ), κεντρική πόλη του καζά Λούκα, βρίσκεται σε πολύ εύφορη περιοχή. Στην πόλη ζουν και Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί, οι πιο πολλοί από τους κατοίκους έχουν Βουλγαρική εθνική συνείδηση”.

Ημέρα παζαριού (Πέμπτη) στην πόλη, λειτουργεί και
σήμερα στον ίδιο χώρο με την ίδιο έντονη δράση
Το 1900 σύμφωνα με την στατιστική του Βασίλ Κάντσοφ (“Μακεδονία. Εθνογραφία και Στατιστική”) το Ενιτζέ Βάρνταρ αριθμεί 9599 κατοίκους από τους οποίους 4000 Βούλγαροι, 5100 Τούρκοι, 25 Έλληνες, 24 Βλάχοι, 90 Εβραίοι, 300 Τσιγγάνοι και 60 διάφοροι. Ο Βουλγαρικός πληθυσμός είναι διαμοιρασμένος σε σχέση με την θρησκεία. Σύμφωνα με στοιχεία του γραμματέα της Βουλγαρικής Εξαρχίας Ντιμίταρ Μίσεφ (“Η Μακεδονία και ο Χριστιανικός πληθυσμός”) το 1905 στο Ενιτζέ Βάρνταρ έχει 2800 Βούλγαρους Εξαρχικούς, 2800 Βούλγαρους Πατριαρχικούς Γραικομάνους, 240 Βούλγαρους Πατριαρχικούς Σερβομάνους, 320 Βούλγαρους Ουνιτικούς, 80 Βούλγαρους Προτεστάντες και 5 Έλληνες. Στην πόλη λειτουργούν πρωτοβάθμιο και προγυμνασιακό Βουλγαρικά σχολεία, τέσσερα πρωτοβάθμια και ένα προγυμνασιακό Ελληνικά, πρωτοβάθμιο Σέρβικο και πρωτοβάθμιο και προγυμνασιακό Βουλγαρικό Προτεσταντικό σχολεία.

Η παλιά Μητρόπολη, σήμερα
Οι Βούλγαροι έμποροι στο Ενιτζέ Βάρνταρ οργανώνονται σε συντεχνίες : ράφτες, σαμαρτζήδες, γουναράδες, παπλωματάδες, βαφείς, υφασματάδες και οι πιο πολλοί οι μπακάληδες που είναι 13 άτομα. Ανάμεσα στους πιο γνωστούς εμπόρους της πόλης είναι οι Βασίλ και Γκόσε Σομουρέντσεβι, Νικόλα Κουντουρτζίεφ, Ατανάς Γκαόρτσεφ, Νάκο Ντουβαντζίεφ, Νάκο Τσουπαρίνοφ, Ντίμο Μέντοφ, Ντιονίς, Μίτσο Ποπστάβρεφ και άλλοι. Αντιπροσωπευτικά είναι δύο μαγαζιά, ένα για υφάσματα και ένα για υαλικά, στο οποίο υπάρχουν τέσσερα μεγάλα κτίρια για τζάμια. Ο Κότσο Λούσεβ έχει εστιατόριο και δίπλα του ξενοδοχείο, ενώ ο Βάσο Κουσικόλτσεφ έχει χάνι.

Τον Ιούλιο του 1908 ο Κεμάλ Μουσταφά Πασά ανακηρύσσει την επανάσταση των Νεότουρκων. Στις 22 Νοεμβρίου ο Έλληνας αντάρτης Γκώνος Γιώτας με δήλωσή του περιγράφει την δουλειά που επιτέλεσε ο ίδιος στην περιοχή του Ενιτζεβάρνταρ (Γιαννιτσών) :

“...Τελευταία και πιο σημαντική από όλες τις ενέργειές μου είναι ότι άρχισα την δράση μου στα Γιαννιτσά με 50 Ελληνικές οικογένειες αρχικά εναντίον 800 Βουλγαρικών και άλλων, που δεν έλλειπαν από τα Γιαννιτσά, καθώς και ενάντια σε αντιδράσεις από κάποιους από τους δικούς μας (Έλληνες). Παρότι είχε αντίδραση από τους δικούς μας, κατάφερα να αυξήσω τις οικογένειες σε 230 σε βάρος των Βουλγαρικών...Αυτή η δουλειά ήταν η πιο σημαντική, γιατί είχα να αγωνιστώ όχι μόνο εναντίον των Βουλγάρων, αλλά και εναντίον όλων των άλλων εθνικοτήτων στην Μακεδονία, οι οποίες δεν έλλειπαν από τα Γιαννιτσά, αλλά και εναντίον των δικών μας, οι οποίοι δεν ήθελαν την ελευθερία λόγω προσωπικών συμφερόντων, που κατά την γνώμη μου ήταν και οι πιο επικίνδυνοι”.

Σβίλενγκραντ 2-11-1924. Συγκεντρωμένοι πρόσφυγες
περίπου 2000 απο τις περιοχές απο Ενιτζέ Βάρνταρ
 (Γιαννιτσά) και Γκουμέντζε(Γουμένισσα)
Τον Σεπτέμβριο του 1910 η πόλη υποφέρει από την δράση των Νεότουρκων για αφοπλισμό. Στις 11 Σεπτεμβρίου όλη η πόλη μπλοκάρεται από τον στρατό, για να συγκεντρωθεί ο οπλισμός και να αποκαλυφθεί η τσέτα του Αποστόλ βοεβόδα (Πετκόφ). Κάθε κίνηση στην πόλη απαγορεύεται. Επικεφαλής του στρατού είναι ο Καιμακάμης της Βέροιας, ο Βούλγαρος Ζαγκόροφ. Ο Βούλγαρος εφημέριος Τράικο Καλαιντζίεφ συλλαμβάνεται, καθώς αργότερα πεθαίνει στην φυλακή. Ο Ατανάς Μαντάλτσεφ βασανίζεται βάναυσα. Συνελήφθησαν οι δάσκαλοι Γκριγκόρ Γκαόσεφ, Ατανάς Λιουτνίεφ, Αντόν Ντιμιτρόφ, Γκεόργκι Ιβανόφ, όπως και οι κάτοικοι Ντίμε Τορπάνοφ, Ντιονίς Νεκέζοφ, Οφίλ Σααττσί, Στάμκο Ποπκότσεφ, Μποζίλ Νταμιανλί, Μάμι Τράικοφ, Γκριγκόρ Σαρμπίνοφ και πολλοί άλλοι. Στις 26 Σεπτεμβρίου όλος ο ανδρικός πληθυσμός, άνω των 10 ετών, οδηγείται στον δρόμο όπου κρατείται εκεί ολόκληρη την μέρα. Βασανίστηκαν οι Μποζίν Ντάμιανι, Στέριο Φουτσιλάρ, Χατζί Ντιονίς, Μίτρε Κεχαιά, Πέταρ Καπιντάνοφ, Βανγκέλ Ποζαρλίεφ, Βάνιο Σούρμπουτ και ο Ιβάν Ατανάσοφ.

Στην πόλη το 1912 άνοιξε Βουλγαρικό νοσοκομείο. Με την ανάφλεξη του Βαλκανικού Πολέμου το 1912, 70 άτομα από το Ενιτζέ Βάρνταρ είναι εθελοντές στον Μακεδο-Ανδριανουπολίτικο Εθελοντικό στρατό. Τον Οκτώβριο του 1912 σε μάχη στα Γιαννιτσά οι Έλληνες επιφέρουν το τελικό χτύπημα στις Μουσουλμανικές δυνάμεις στην Αιγαιακή Μακεδονία, που οδηγεί στην κατάληψη της Θεσσαλονίκης. Μετά από καταιγιστικό βομβαρδισμό από το πυροβολικό ο Τουρκικός μαχαλάς και το στρατόπεδο της πόλης κάηκαν. Κατά την επακόλουθη Ελληνική κατοχή κάηκαν όλα τα αντικείμενα του κεντρικού Βουλγαρικού σχολείου στο Ενιτζέ Βάρνταρ (Γιαννιτσά).

Άποψη κεντρικού δρόμου της πόλης
Ο Πίαρς Ο'Μαχόνι μαρτυρεί :

“...Η Μουσουλμανική γειτονιά στην πόλη Ενιτζέ Βάρνταρ είχε σχεδόν ολοκληρωτικά καεί. Αν και αυτή η μικρή πόλη δεν καταλήφθηκε από τακτικά Ελληνικά στρατεύματα”.

Στην Ελλάδα
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους το Ενιτζέ Βάρνταρ ανήκει στην Ελλάδα.
Την δεκαετία του 20 στην πόλη εγκαθίστανται Έλληνες πρόσφυγες. Το 1928 τα Γενιτσά παρουσιάζονται ως μικτός τοπικό-προσφυγικός οικισμός με 1390 προσφυγικές οικογένειες και συνολικά 4877 κατοίκους.

Κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η πόλη είναι υπό Γερμανική κατοχή και εκεί δημιουργήθηκε υποδιοίκηση της Κεντρικής Βουλγαρομακεδονικής Επιτροπής. Ο Γεώργιος Πούλος σε συνεργασία με τον Γερμανό επιλοχία Σούμπερτ και με το ηγούμενο από αυτόν “Τάγμα Ασφαλείας” στις 14 Σεπτεμβρίου στα Γιαννιτσά σκοτώνει 103 άτομα, κυρίως μέλη του Βουλγαρικού Ερυθρού Σταυρού και της Βουλγαρομακεδονικής Επιτροπής.

Εκκλησίες

Η Βουλγαρική εκκλησία χτίστηκε το 1908 και φέρει το όνομα “Άγ. Άγ. Κύριλλος και Μεθόδιος”. Όταν η πόλη πήγε στην Ελλάδα, η εκκλησία μετονομάστηκε σε “Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης” και έχει αυτό το όνομα μέχρι και σήμερα. Οι προσπάθειες της Βουλγαρικής Εξαρχίας να χτίσει αυτή την εκκλησία περιγράφονται από τον Έλληνα Μητροπολιτικό επίτροπο Μελέτιο :

Βούλγαροι δάσκαλοι στο Ενιτζέ Βάρνταρ το 1905
“...Στις 5 Μαρτίου του 1906 οι εντόπιοι Βούλγαροι αγίασαν το μέρος, όπου επιλέχθηκε για το χτίσιμο Βουλγαρικής εκκλησίας. Μετά από δική μου ανάμιξη, ο Καιμακάμης με την βοήθεια της αστυνομίας απαγόρευσε στους Βούλγαρους να τοποθετήσουν εκεί τον θεμέλιο λίθο....”

Το 1862 στο Ενιτζέ Βάρνταρ ανοίγει Καθολική εκκλησία, στην οποίαν η λειτουργία γίνεται στην Βουλγαρική γλώσσα. Η πρώτη Θεία Λειτουργία τελείται το 1865 στον νέο Ναό “Άγιοι Πέτρος και Παύλος”. Ο ιερέας παπά Δήμος παραχώρησε για το χτίσιμο δικό του οικόπεδο, το οποίο βρισκόταν στην Βουλγαρική γειτονιά Βαρόσι. Ο Ναός χτίστηκε με την βοήθεια χρηματικών δωρεών, η μεγαλύτερη απο τις οποίες είναι 3000 χρυσές Τουρκικές λίρες, που δόθηκε από την Βουλγαρική Ουνία της Κωνσταντινούπολης. Ο αγιασμός της εκκλησίας έγινε στις 9 Οκτωβρίου (21 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο) του 1866. Για μεγάλο διάστημα είναι το μέρος όπου διαδίδεται στους κατοίκους η Βουλγαρική λογοτεχνία.

Καπνοβιομηχανία "Ενιτζέ Βάρνταρ" στο Πλέβεν, Βουλγαρία με ιδιοκτήτες τους Ιβάν Μποιατζίεφ και Στέφαν Κερκενέζοφ που κατάγονται απο το Ενιτζέ Βάρνταρ, άρχισε να λειτουργεί το 1921. Από αυτήν ξεκίνησε η τωρινή εταιρεία Πλέβεν-Μπουλγκαρταμπάκ ΑΕ.
Πρώτο μέρος, θα υπάρχει συνέχεια...

This entry was posted on петък, октомври 19, 2012 at петък, октомври 19, 2012 and is filed under , , , , , , , . You can follow any responses to this entry through the comments feed .

1 коментара

Γαμώ την Βουλγαρία σας, γαμώ τις μάνες σας, γαμώ τους κώλους που σας γέννησαν.

1 август 2015 г., 7:34

Публикуване на коментар

Публикуване на коментар

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...