Επιστροφή...στο Πάτελε (Αγ. Παντελεήμονας)  

Posted by Kokice in , , , ,

"Ντενέσκα Πέτοκ, Σάμποτα, 
ούτρε σβέτα Νεντέλα 
Μάρκο βοιβόντα πριστίγκνα 
βο οβόι σέλο Πάτελε...."

Παραδοσιακο τραγούδι


Το Πάτελε, στα Ελληνικά Άγ. Παντελεήμων και ως το 1926 Πάτελι ή Πάτελε, είναι χωριό της Ελλάδας, δήμος Αμυνταίου (Σουροβίτσεβο), Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας με 1110 κατοίκους (2001). Βρίσκεται σε απόσταση 39 χμ νοτιοανατολικά της Φλώρινας (Λέριν) και 6 χλ από το Αμύνταιο (Σουροβίτσεβο), το κέντρο του δήμου, στην δυτική όχθη της λίμνης Βεγορίτιδας (Όστροβσκο Έζερο) στους πρόποδες του βουνού Καιμακτσαλάν (Βόρας). Κοντά στο χωριό υπάρχει το μοναστήρι του Άγ. Παντελεήμονα.

Το σχολείο στο Πάτελε
Ιστορία

Αρχαιότητα και Μεσαίωνας

Αρχαιολογικές ανασκαφές που ξεκίνησαν το 1897 από φοιτητές του Ρωσικού αρχαιολογικού ινστιτούτου της Κωνσταντινούπολης με την καθοδήγηση των Φιοντόρ Ουσπένσκι και Πάβελ Μιλιούκοφ ανακαλύπτουν μεγάλο οικισμό της εποχής του Σιδήρου με μεγάλη νεκρόπολη ανάμεσα στις λίμνες Πετρών (Πέταρσκο) και Βεγορίτιδας (Όστροφσκο έζερο). Αργότερα Έλληνες αρχαιολόγοι ανακαλύπτουν και οικισμό απο την νεολιθική εποχή, ενώ τυχαία ευρήματα υποδηλώνουν την ύπαρξη και άλλων αρχαιολογικών χώρων στην περιοχή του Πάτελε - κοντά στην τοποθεσία Ρόσιτσι βρέθηκαν ίχνη απο την πρώιμη εποχή του Χαλκού, ενώ στον βραχώδη λόφο Μέτσκινα Ντούπκα περίπου μισό χιλιόμετρο βορειοανατολικά από το Πάτελε υπάρχουν ίχνη οικισμού απο την εποχή του Σιδήρου.
Πάνω από τον δρόμο για το χωριό Κέλλη (Γκορνίτσεβο) υπάρχουν ερείπια από το αρχαίο φρούριο, τμήμα της αμυντικής ζώνης του αρχαίου Μακεδονικού κράτους. Το κάστρο παίζει σημαντικό ρόλο και κατά τον Μεσαίωνα. Σύμφωνα με τον Βασίλ Ζλατάρσκι, αυτό είναι το κάστρο που αναφέρεται από τον Ιωάννη Σκυλίτση, της πόλης Πετρίσκος, όνομα το οποίο έχει και το διπλανό χωριό Πέτρες (Πέταρσκο) στο οποίο ο Ιοάν Βλαντισλάβ σκοτώνει τον Τσάρ (Βασιλιά) Γαβριήλ Ραντομίρ και ανεβαίνει στον Βουλγαρικό θρόνο.

Επί Τουρκοκρατίας

Κατηφορίζοντας προς την λίμνη
Σε Οθωμανικά φορολογικά μητρώα για τον μη μουσουλμανικό πληθυσμό από το βιλαέτι Φιλόρινε του 1626-1627 το χωριό αναφέρεται με το όνομα Πατελόβιτσε με 10 νοικοκυριά.

Το 1845 ο Ρώσος σλαβιστής Βίκτορ Γκριγκόροβιτς γράφει για το Πάτελε, οτι είναι χωριό που κατοικείται από Βούλγαρους. Ο Α. Σινβέ (“Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Στατιστική και Εθνογραφική μελέτη”), βασιζόμενος σε Ελληνικά στοιχεία, το 1878 γράφει οτι στο Πάτελε, επαρχία Μογλενών ζουν 1200 Έλληνες. Στην “Εθνογραφία των βιλαετίων Ανδριανούπολης, Μοναστηρίου και Σαλονίκης”, που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη που παρουσιάζει στατιστική του ανδρικού πληθυσμού από το 1873, το Πάτελε αναφέρεται ως χωριό με 300 νοικοκυριά και 800 κατοίκους Βούλγαρους.

Το καλοκαίρι του 1879 το χωριό δέχτηκε επίθεση απο ληστρική ομάδα. Μεταξύ 1896 και 1900 το χωριό περνάει υπό την σκέπη της Βουλγαρικής Εξαρχίας.
Σύμφωνα με την στατιστική του Βασίλ Κάντσοφ (“Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική”) το 1900 το Πάτελε έχει 1750 Βούλγαρους κατοίκους και 60 τσιγγάνους. Η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκη – Μπίτολα (Μοναστήρι) στα τέλη του 19ου αιώνα, που περνάει από το Πάτελε, δίνει ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη του χωριού.

Στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 70 του 19 ου αιώνα στο Πάτελε ανοίγει Βουλγαρικό σχολείο, που λειτούργησε για πολύ μικρό χρονικό διάσημα σύμφωνα με τον Γκιόρτσε Πετρόφ (“Σοιχεία για την εκπαίδευση στην Μακεδονία”). Το 1882 στο Ελληνικό σχολείο του Πάτελε άρχισε να διδάσκεται στα Βουλγαρικά από Βούλγαρο δάσκαλο.

Ατενίζοντας την απέναντι όχθη της λίμνης
Τον Σεπτέμβριο του 1879 το χωριό δέχθηκε επίθεση από τον Έλληνα αντάρτη καπετάνιο Αθανάσιο Καταραχιά – επιτέθηκαν και λήστεψαν προύχοντες του χωριού, ενώ ο Βούλγαρος δάσκαλος Κονσταντίν κατάφερε να κρυφτεί.
Στις αρχές του 20 ου αιώνα οι περισσότεροι από τους κατοίκους του χωριού είναι υπό την σκέπη της Βουλγαρικής Εξαρχίας. Σύμφωνα με στοιχεία του γραμματέα της Εξαρχίας Ντιμίταρ Μίσεφ (“Η Μακεδονία και ο Χριστιανικός πληθυσμός της”) το 1905 στο χωριό έχει 1936 Βούλγαρους Εξαρχικούς και 64 Βούλγαρους Πατριαρχικούς, καθώς λειτουργούν δύο Βουλγαρικά σχολεία – πρωτοβάθμιο και προγυμνάσιο. Σε Ελληνική έκθεση από 16 Μαίου 1906 για το βιλαέτι του Μοναστηρίου αναφέρεται οτι μέχρι την εξέγερση του Ιλίντεν στο Πάτελε έχει 20 Ορθόδοξα (δηλαδή Πατριαρχικά) νοικοκυριά και 170 σχισματικά (δηλαδή Εξαρχικά).

Οι κάτοικοι του Πάτελε συμμετέχουν ενεργά στην αντίσταση της ΕΜΑΟ εναντίον της Οθωμανικής Εξουσίας και στην εξέγερση του Ιλίντεν, στην οποίαν η τσέτα του Πάτελε από 213 άτομα με επικεφαλή τον Ατανάς Σίσκοφ, προσχώρησε στην ομάδα του Τάνε Στόιτσεφ.

Σε Ελληνική έκθεση στα τέλη της δεκαετίας γράφει :

...Πάτελι, 125 Ορθόδοξοι Έλληνες και 125 Βουλγαρίζοντες είναι σχισματικοί. Η Ελληνική εκκλησία είναι κλειστή μετά το Σύνταγμα και τις αναταραχές που επακολούθησαν. Οι Βούλγαροι κατέχουν την άλλη Ελληνική εκκλησία από το 1884”.

Η κύρια ασχολία των κατοίκων του Πάτελε αυτή την περίοδο είναι η οινοποιία και η δουλειά στο εξωτερικό. Μετά το 1903 πολλοί κάτοικοι του χωριού μεταναστεύουν στις ΗΠΑ. Το 1911 στο Γκράντ Σίτυ, Ιλινόις οι μετανάστες από το Πάτελε ιδρύουν δική τους φιλανθρωπική αδελφότητα “Ορέλ – Αετός”, το οποίο έχει παραρτήματα και σε Ινδιανάπολη, Ιντιάνα και σε Ντέιτον, Οχάιο.
Με την ανάφλεξη του Βαλκανικού Πολέμου το 1912, 17 άτομα από το Πάτελε είναι εθελοντές του Μακεδονο-Ανδριανουπολίτικου Εθελοντικού Στρατού.

Στην Ελλάδα
Καθ οδόν προς το Πάτελε

Στην διάρκεια του πολέμου το χωριό καταλαμβάνεται από Ελληνικά τμήματα και μένει στην Ελλάδα μετά τον Β' Βαλκανικό Πόλεμο. Οι Ελληνικές Αρχές άρχισαν αγώνα εναντίον του Βουλγαρισμού. Δεκάδες κάτοικοι του χωριού συλλαμβάνονται και φυλακίζονται, χωρίς δίκες, στις φυλακές του Γεντί Κουλέ της Θεσσαλονίκης, επειδή συμμετείχαν ως εθελοντές στον Μακεδο-Ανδριανουπολίτικο Εθελοντικό Στρατό ή απλά επειδή δήλωσαν δημόσια οτι είναι Βούλγαροι. Μόλις στις 15 Φεβρουαρίου 1914, 29 κάτοικοι από το Πάτελε αφέθηκαν ελεύθεροι. Το χωριό προσωρινά απελευθερώθηκε κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο τον Αύγουστο του 1916 από Ταξιαρχία ιππικού της Πρώτης Βουλγαρικής Στρατιάς σε επιχείρηση επίθεσης στην περιοχή της Φλώρινας (Λέριν), αλλά μετά από αντεπίθεση των συμμάχων τον Οκτώβριο του 1916 το Πάτελε περνάει πάλι σε Ελληνικά χέρια. Ο πρώην αντάρτης καπετάνιος Στέφος Γρηγορίου άρχισε την τρομοκρατία στα χωριά γύρω από τις τις λίμνες Πετρών και Βεγορίτιδας. Σκοτώθηκαν όλοι οι ιερείς και οι δάσκαλοι και οι προύχοντες, εξέχοντες Βούλγαροι, στα χωριά Πάτελε (Άγ. Παντελεήμων), Σουροβίτσεβο (Αμύνταιο) και Πέτρες (Πέταρσκο), ανάμεσα στους οποίους και οι παππά Πέτρε, Ντίνε Ντάσκετο, Λάζο Μίσεβ, Μιχάλ Ζούνκοφ, Κόλε Ντάσεφ και άλλοι. Πάνω από 150 κάτοικοι του Πάτελε, οι περισσότερες γυναίκες, σκοτώθηκαν από Ελληνικές παραστρατιωτικές οργανώσεις, ενώ ο ιερέας Ζαρπέοφ, ο δάσκαλος Κονσταντίν Ποπαρασπάνοφ και ακόμα τρεις εξέχοντες Βούλγαροι σκοτώθηκαν με ξιφολόγχες.

Το 1924 43 οικογένειες από το Πάτελε μεταναστεύουν στην Βουλγαρία, ενώ άλλες πέρα από τον Ωκεανό. Στην δεκαετία του 20 Το Πάτελε γίνεται τόπος στήριξης του Ελληνικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Από το Πάτελε είναι ένας από τους πιο σημαντικούς ηγέτες του ο Αντρέι Τσίποφ (Ανδρέας Τσίπας). Στην δεκαετία του 30 σχηματίζεται τμήμα της ΕΜΕΟ (ενωμένης -αριστερής ιδεολογίας). Σε έγγραφο της κεντρικής διοίκησης της Μακεδονίας το 1924 αναφέρεται οτι όλες οι 283 οικογένειες στο Πάτελε είναι σλαβιανομιλούσες και δεν υπάρχει ούτε ένας που να μιλάει Ελληνικά. Το 1926 το χωριό μετονομάζεται σε Άγιο Παντελεήμονα. Σε μυστική έκθεση στις 6 Μαίου 1932 το τμήμα χωροφυλακής της περιοχής Φλώρινας κάνει λίστα με 31 κατοίκους του Πάτελε οι οποίοι, “αποδεδειγμένα είναι Βουλγαροσκεπτόμενοι”.

Αμέσως μετά την ανάφλεξη του Ελληνο-Ιταλικού Πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940 στο Πάτελε συλλαμβάνονται και κρατούνται 21 άτομα. Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από την ναζιστική Γερμανία τον Απρίλιο του 1941 στο Πάτελε αποκαταστάθηκε Βουλγαρική τοπική αυτοδιοίκηση. Το 1942 αντιπροσωπεία από την Φλώρινα μεταφέρει έκθεση-αίτημα στον Μπογκντάν Φίλοφ στην οποία αναφέρει :

“....Από το χωριό Πάτελε είναι φυλακισμένα στην Θεσσαλονίκη τα παρακάτω άτομα : Τομά Ιβ. Καλεντζίεφ, Μπλαγκόι Μπλάγκοφ, Γκεόργκι Ντάφοφ, Ιλία Ζάροφ και Βασίλ Μπέλτσεφ. Οι πιο πολλοί απ αυτούς ξυλοκοπήθηκαν άγρια από τους Έλληνες... Οι χωρικοί του χωριού Πάτελε δεν τολμούν να ασχοληθούν με την αλιεία .... επειδή οι Έλληνες πρόσφυγες από την όχθη της λίμνης τους πυροβολούν”.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Η λίμνη Βεγορίτιδα - Όστροβσκο Έζερο
Ελληνική έκθεση για “Εθνικισμό” στον Νομό Φλώρινας το 1945 αναφέρει :

“...Άγιος Παντελεήμων. Πληθυσμός 1819. Με Ελληνική συνείδηση 50. Με Βουλγαρική 1619. Με απροσδιόριστη 150. Όλοι είναι σλαβόφωνοι”.

Σε αποστολή την 31 Μαρτίου 1945 η Ελληνική εφημεριδά “ΦΩΣ” γράφει :

“...Οι Βούλγαροι και οι κομμουνιστές συνεχίζουν την δράση τους για την αυτονομία της Μακεδονίας. Το κέντρο αυτής της δράσης δεν είναι μόνο το Αμύνταιο (Σουροβίτσεβο) αλλά και τα χωριά Εξί-σου (Ξινό Νερό), Άγιος Παντελεήμων και Βεύη. Κρίνοντας μόνο από τα ονόματα των αρχηγών γίνεται φανερό οτι πρόκειται για συνεργασία ανάμεσα σε κομμουνιστές και Βούλγαρους. Αυτοί είναι πρώην παράγοντες της Βουλγαρικής μυστικής αστυνομίας και ηγέτες του Βουλγαρικού κινήματος σ αυτή την περιοχή”.

Τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς 70 “σλαβόφωνοι” κάτοικοι του Πάτελε συλλαμβάνονται ως “όργανα της Βουλγαρικής αστυνομίας”.

Στον Εμφύλιο πόλεμο οι κάτοικοι του Πάτελε μάχονται στο πλευρό του Δημοκρατικού στρατού και το χωριό υποφέρει σε μεγάλο βαθμό. Πολλοί κάτοικοί του χωριού ακόμα και παιδιά συλλαμβάνονται και βασανίζονται. Έκθεση του ΣΝΟΦ στις 9 Φεβρουαρίου 1946 δείχνει οτι στον Άγιο Παντελεήμονα υπάρχουν 133 μέλη του ΣΝΟΦ και των οργανώσεων Νεολαίας και γυναικών αυτής. Στις 6 Ιανουαρίου 1947 στο Πάτελε γίνεται μάχη του κανονικού στρατού και των κομμουνιστών παρτιζάνων. Το 1947, 90 άτομα από το Πάτελε δικάζονται με τις κατηγορίες “αυτονόμησης” και “ανθελληνικής δράσης”. 79 οικογένειες και 29 άλλα άτομα μεταναστεύουν σε Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία και άλλα σοσιαλιστικά κράτη. Η μείωση του πληθυσμού στην δεκαετία του 60 οφείλεται κυρίως σε μετανάστευση πέρα από τον Ωκεανό.

Στα τέλη της δεκαετίας του 80 οι κάτοικοι του Πάτελε μπαίνουν σε αντιπαράθεση για εδαφικές εκτάσεις με τους κατοίκους του χωριού Βεγόρα (Νοβ Γκράτ), οι οποίοι είναι πρόσφυγες ποντιακής καταγωγής που εγκαταστάθηκαν εκεί την δεκαετία του 20 στην θέση των μουσουλμάνων. Και οι μεν και οι δε ισχυρίζονται οτι έχουν το δικαίωμα κατοχής έκτασης 3000 στρεμμάτων που δημιουργήθηκαν μετά την αποξήρανσης μέρους της λίμνης Βεγορίτιδας. Όταν το 1992 οι κάτοικοι του Πάτελε απευθύνονται προς τον Νομάρχη Φλώρινας κ. Παπαδόπουλο και ζητούν εξηγήσεις για τον λόγο που δεν τους δόθηκε η έκταση, που τους ανήκει, ενώ οι κάτοικοι της Βεγόρας το καλλιεργούν, ο κ. Παπαδόπουλος τους απαντάει :

“....Επειδή αυτοί είναι πόντιοι, ενώ εσείς είστε γυφτοσκοπιανοί”

Σύμφωνα με μελέτη του 1993, το χωριό είναι καθαρά “σλαβόφωνο” και η “Μακεδονική γλώσσα” σ αυτό έχει διατηρηθεί σε μέσο επίπεδο. 


Προσωπικότητες

Αλεξάνταρ Μιτσάροφ, Αντρέι Τσίποφ, Αθανάσιος Παπαθανασίου, Ατανάς Σίσκοφ, Άτσε Ντόρεφ, Βασίλ Καλεντζίεφ, Βασίλ Τσίποφ, Γκεόργκι Βασίλεφ, Γκεόργκι Ντζότεφ, Γκεόργκι Χρίστοφ, Γκριγκόρ Ντούροφ, Ντιμίταρ Ιβανόφ, Ντιμίταρ Νάτσεφ, Ντίνε Αμπντουραμάνοφ, Ντίνο Ατανάσοφ, Εβγκένι Μισάικοφ, Ιβάν Ντόρεφ, Ιβάν Ν. Ζερίντσεφ, Ιβάν Τόλεφ Αλιλόμοφ, Ιλία Λαζαρίδη Τσαρνάκοφ, Ιωάννης Φορτομάρης, Κ. Γκεοργκίεφ, Κονσταντίν (Ντίνε) Ντόκοφ, Κονσταντίν Μισάικοφ, Κόστα Αμπντερμάνοφ, Κονσταντίν Μποζίλοφ, Λάζαρ Ντόρεφ, Λάμπο Βασίλεφ, Μετόντι Τοντόρτσε Μπόρεα, Μιχαίλ Μισάικοφ, Μιχαίλ Ν. Πάσκοφ, Μιιάλε Κλιάνεφ, Νικόλα Αποστόλοφ, Νικόλα Ιάνεφ, Πανάρετ Πλόβντιβσκι, Παντελής Λιάκος, Παντίλ Γκεοργκίεφ, Πάντο Τ. Σουγκάρεφ, Πανταλέι Νικόλοφ, Πάντσο Ντόρεφ, Σπιρίντον Μπλαγκόεφ, Σταύρος Μιντζούρης, Τάσκο Μπέλτσεφ, Θεοφάνης Λιάκος, Τοντόρ Χρίστοφ, Τομά Ντούροφ, Τομά Ιβανόφ, Φιλίπ Τρίφονοφ, Φίλιπ Τρίφονοφ, Χρίστο Ντίνεφ, Χρίστο Πάσκοφ, Χρήστος Μητσάρης, Μάρκο Λέρινσκι, Ντιμίταρ η Πέταρ η Ρόμαν Μισάικοφ.

Για περισσότερες πληροφορίες για τα ανωτέρω ονόματα δείτε εδώ.

This entry was posted on петък, септември 28, 2012 at петък, септември 28, 2012 and is filed under , , , , . You can follow any responses to this entry through the comments feed .

0 коментара

Публикуване на коментар

Публикуване на коментар

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...