Αναμνήσεις, Φολκλόρ και διάλεκτος απο την Γκουμέντζε (Γουμένισσα)  

Posted by Kokice in , ,


Από τα απομνημονεύματα του Χρίστο Σάλντεφ.

Ο Χρίστο Σάλντεφ ο οποίος επίσης κατάγεται από την Γκουμέντζε (Γουμένισσα) περιγράφει τα παρακάτω για την γενέτειρά του στα απομνημονεύματα που δεν εκδόθηκαν:


Πάνω απο την κεντρική είσοδο στην εκκλησία "Αγ. Γεώργιος"
"Η γραφική πόλη Γκουμέντζε βρίσκεται σε μια όμορφη και εύφορη κοιλάδα στους ανατολικούς πρόποδες του όρους Πάικο και περιβάλλεται από όλες τις πλευρές με αμπέλια και μπαχτσέδες με μουριές ανάμεσα στις οποίες μεγαλώνουν και άλλα οπωροφόρα μεσογειακά δένδρα : συκιές, καλίνκι (ροδιές), σίρκι, ροδακινιές, βερικοκιές, αχλαδιές, μηλιές καρυδιές και άλλα.. Οι κάτοικοι της μικρής πόλης είναι Βούλγαροι στην εθνικότητα και ασχολούνται αποκλειστικά με την αμπελουργία και την σηροτροφία καθώς τα σιτηρά για ψωμί, τα λαχανικά και τα καυσόξυλα προέρχονται από τα γύρω πεδινά και ορεινά χωριά. Στην απότομη όχθη προς το μεγάλο ποτάμι Μποχέμιτσα υπάρχουν 18 νερόμυλοι, ένας από τους οποίους στην δεκαετία του 90 του περασμένου αιώνα μετατράπηκε σε σύγχρονο μύλο, κινούμενο με την ενέργεια του νερού, όπως και οι άλλοι. Μέχρι την δεκαετία του 60 του περασμένου αιώνα στην μικρή πόλη υπήρχε εργοστάσιο μεταξιού, που ανήκε σε Εβραίο έμπορο της Θεσσαλονίκης, το οποίο εργοστάσιο οι κάτοικοι εξαγόρασαν και το μετέτρεψαν σε Βουλγαρικό σχολείο και έτσι μαζί με αυτό στο μετόχι της Μονής Ζωγράφου η πόλη είχε δύο Βουλγαρικά σχολεία.


"Там край Гюменджа,долу край реката..." Автентична мелодия на песента, записана от Йордан Стоянов през 1925 г. в Асеновград от бежанеца Захаринчев, родом от Гюменджа.

 "Εκεί κοντά στην Γκιουμέντζα, κάτω δίπλα στο ποτάμι..."Αυθεντική μελωδία του τραγουδιού, ηχογραφήθηκε από τον Ιορντάν Στοιάνοφ το 1925 στο Ασένοβγκραντ, γραμμένη από τον πρόσφυγα Ζαχαρίντσεφ, με καταγωγή από την Γκιουμέντζα.





Αργότερα στην δεκαετία του 80, οι κάτοικοι μετά το χτίσιμο της καινούργιας εκκλησίας στο κέντρο της πόλης, έχτισαν τεράστιο διόροφο σχολικό κτίριο, το οποίο θα χρησιμοποιούσαν ως σχολείο και τα παιδιά των Βουλγάρων και των Γραικομάνων, όμως επειδή η άδεια για το χτίσιμο ήταν στο όνομα του Έλληνα Μητροπολίτη Βοδενών, το κτίριο έμεινε μόνο ως Ελληνικό σχολείο.
Καθ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας ο πληθυσμός της πόλης και σε ακόμα τρία χωριά – Κρίβα (Γρίβα), Μποζόβιτσα (πιθανόν Μπαρόβιτσα- Καστανερή) και Τσέρνα Ρέκα (Κάρπη) απολάμβανε το προνόμιο της πλήρους δημοτικής αυτοδιοίκησης, καθώς απαγορεύονταν στους Τούρκους να εγκαθίστανται σ αυτούς τους “τέσσερις βακούφικους οικισμούς”. Αυτοί ήταν υποχρεωμένοι να ετοιμάζουν μάλλινα υφάσματα για τον στρατό του Μπεγκλερμπέι του Βαρδαρίου, ο οποίος ήταν υποχρεωμένος από τον Σουλτάνο να έχει διαθέσιμους 1500, καλά εξοπλισμένους ιππείς.

Στην μικρή πόλη είχε δύο εκκλησίες - παλιά στην οποίαν εκκλησιάζονταν οι Βούλγαροι και νέα όπου εκκλησιάζονταν οι Γραικομάνοι, καθώς και ακόμα τρία μετόχια των Μονών Ζωγράφου, Ιβήρων και Αγίου Τάφου που κατείχαν κτίσματα και μοναστηριακά κτήματα. Στα μέσα του περασμένου αιώνα οι κάτοικοι της μικρής πόλης, πρώτοι από την περιφέρεια των Γιαννιτσών συνειδητοποιούν και αναλαμβάνουν τον αγώνα ενάντια του Έλληνα Δεσπότη....Οι κάτοικοι της μικρής πόλης ήταν θεοσεβούμενοι και φιλομαθείς...."



Κορίτσια με την τυπική φορεσιά της Γουμένισσας
 αρχές του 20ου αιώνα, σε κάποιο τοπικό έθιμο
Πο ντρούμ μινάχα, ντιμ ζαντιγκνάχα
ι-νε βιντέχα στο ζαμινάχα.
Ι-νε βιντέχα στο ζαμινάχα
τρι σιντζίρι πάλνι σας ρόμπι.
Πάρβιουτ σιντζίρ σε μλάντι μόμτσι,
σε μλάντι μόμτσι, σε Μακεντόντσι.
Φτόριουτ σιντζίρ σε τσιβίλνι χόρα,
σε τσιβίλνι χόρα, Σόλουνσκα κάζα.
Τρέτιουτ σιντζίρ σε στάρι βουινίτσι,
σε στάρι βουινίτσι, στάρι Μπούλγκαρι.
Στο γκι νουσίχα ντόλου βαβ Πιρέια,
Ντόλου βαβ Πιρέια, ταμ βαβ Τρίκιλι.
-Στο τούκα ι-νόσιτε, νάζα ι βαρνάιτε,
γκλάβιτε σιτσέιτε, βαφ μόρτο ι φαρλέιτε.


Τα κτίρια του εργοστασίου μεταξιού, σε ένα από τα οποία
 για λίγο λειτούργησε Βουλγαρικό σχολείο
Κινίσαλ ε Ιβάν βουιβόντα οτ-σέλο να-σέλο,
οτ-σέλο να-σέλο Ιβάν, σπιόινε ντα-πάλα.
Κάζι, κάζι οφτσάρ Τόλε, σπιόιν Πένο ντέκα σέντε.
Κάζι, κάζι οφτσάρ Τόλε, σπιόιν Πένο ντέκα σέντε.
-Σπιόιν Πένο σέντε, βουιβόντο, να-σέλο, να-Ίζβορ.
-Χάιντε, χάιντε οφτσάρ Τόλε, πάτουτ ντα-νι-κάζες,
Πάτουτ ντα-νι-κάζες Τόλε, ζα-σέλο, ζα-Ίζβορ.
Το παρατημένο εργοστάσιο μεταξιού σήμερα
-Ντεκ-ντα-γκο οστάβαμ βουιβόντο, μόιτο σίβο στάντο?
-Τσέτνικ κι-τι-ουστάβαμ Τόλε, στάντο ντα-τι-τσούβα.
Τσουκνάλ, τροπνάλ Ιβάν βουιβόντα να-Πένουβι (τέσκι) πόρτι.
-Κόι-στε βίια, όι-μπρε, λιούντε, πο-όβο νόκνο βρέμε.
-Τουκ-σμε νίε, Πένο, άμπρε, ντουρντό τρίστα ασκέρ,
Νίια-σμε, νίια, Πένο, άμπρε, τέμπε στο-τε τσούβατ.
Τέμπε στο-τε τσούβατ Πένο, οτ-Ιβάν βουιβόντα.
-Μπουιρούμ, μπουιρούμ Ιβάν βουιβόντα, πο-εντνό ζέσκο καβέ.
Νε-σμε ντόσλι, σπιόιν Πένο, καβέ ντα-σι-πίεμ.
Νίια-σμε-ντόσλι, σπιόιν Πένο, τέμπε ντα-τε-ζέμεμ.
Χάιντε, χάιντε, σπιόιν Πένο πάτουτ ντα-νι-κάζες,
πάτουτ ντα-νι-κάζες, Πένο, ζα-Πάιακ πλανίνα,
ζα-Πάιακ πλανίνα, Πένο, μιγκιού ντβάτα γκρόμπα,
μιγκιού-ντβάτα γκρόμπα, Πένο, Αλάνοβτε μπράτια.


Ζα-Αλάνουβτε μπράτια το μπίλ σπιόιν. Ουφ-Πάιακ πλανίνα, ταμ ι-ουμπίλι αντάρτου να-μπράτιατα. Πένο μπίλ σπιόινουτ.
 ~
[Βιντέλ λι σι κουμίτι Μπούγκαρσκι?] - Σο-ντα κάζουμ, μαλ μπέχ. Ζαμπραβίχ, μαλ μπέχ τόγκαι, κόγκα κουμίτου Μπουγκάρτσκι ίντεια. Πουστόλι βουιβόντα γκου-πόμνουμ. Σέντουμ ταμ να-μπουντζάκουτ. Να-μπουντζάκουτ τάμκα σέντε, λέζε Πουστόλι. Ι-σέγκα Πουστόλι βουιβόντα ζέβα πούσκατα τακά, ντρέμε, ντρέμε τακά σου-πούσκατα ουφ-ράτσι. Ιάς κι-μου-κάζαμ : “Γκουσπουντίνε, όσταβια πούσκατα, λέγκνι να-πέρνιτσατα, λέγκνι μάλτσα, πότσινι”. -Ιάς, άκο σάκαχ ντα-σπίαμ, νέμσε ντα-ντόινταμ τούκα να-μπαλκάνουτ. Ιάς, άκο σάκαχ ντα-σπίαμ, κε-σέντεχ ντόμα, νέμσε ντα-όντουμ κουμίτιν.

Шклифов, Благой. Български диалектни текстове от Егейска Македония, София, 2003, стр.205-209 





This entry was posted on неделя, април 01, 2012 at неделя, април 01, 2012 and is filed under , , . You can follow any responses to this entry through the comments feed .

0 коментара

Публикуване на коментар

Публикуване на коментар

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...