Επιστροφή στην... Γκουμέντζε (Γουμένισσα), Μέρος Πρώτο  

Posted by Kokice in , ,


Γκουμέντζε ή Γκιουμέντζε (συναντάται και ως Γκουμέντζα / Γκιουμέντζα) στα Ελληνικά Γουμένισσα, μέχρι το 1926 Γουμένιτσα είναι πόλη της Αιγαιακής Μακεδονίας, Ελλάδα, κέντρο του δήμου Παιονίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Η Γουμένισσα έχει 4073 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 2001. Η πόλη είναι έδρα της Μητρόπολης Γουμενίσσης, Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου. Η Γουμένισσα βρίσκεται στο βόρειο άκρο της πεδιάδας της Θεσσαλονίκης και στους ανατολικούς πρόποδες του όρους Πάικο και είναι κέντρο της ιστορικό-γεωγραφικής περιφέρειας Μποίμια.

Ιστορία
Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία

Τον 19 ο αιώνα η Γουμένισσα είναι μικρή πόλη του καζά των Γιαννιτσών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το 1845 ο Ρώσος σλαβιστής Βίκτορ Γκριγκόροβιτς επισκέπτεται την Γουμένισσα (Ιγκούμεντσο) και την περιγράφει σαν Βουλγαρικό χωριό. Το 1866 – 1867 στο παρεκκλήσι στο μετόχι της Μονής Ζωγράφου στην πόλη ανοίγει το πρώτο Βουλγαρικό ιδιωτικό σχολείο από τον ιερωμένο (από την Μονή Ζωγράφου) Χαραλάμπι Αινταρίνοφ, ενώ την επόμενη χρονιά δάσκαλος είναι ο Ρίστο Ροντόπσκι. Κάτω από την πίεση των Πατριαρχικών Αρχών αυτοί οι δύο δάσκαλοι διώχθηκαν, το σχολείο όμως επιβίωσε και την χρονιά 1872 – 1873. Την περίοδο 1873 -1875 δάσκαλος στο Βουλγαρικό σχολείο είναι ο Νικόλα Μάνοφ από την πόλη Πίροτ (Σερβία), ο οποίος εισάγει την ακουστική μέθοδο διδασκαλίας, ενώ μετά από αυτόν διδάσκει ο Βενιαμίν Ματσούκοβσκι και στην περίοδο 1876 – 1878 ο Χρίστο Μπούτσκοφ από το Κιλκίς. Το Βουλγαρικό σχολείο στην Γουμένισσα καταφέρνει να επιβιώσει κατά τον Ρωσο - Τουρκικό πόλεμο, ενώ αμέσως μετά από αυτόν για την σχολική χρονιά 1878-1879 διορίζεται από την Εξαρχία ο δάσκαλος Χρ. Ουρούμοφ, ο οποίος μένει τρία χρόνια βοηθούμενος από τον δάσκαλο του δήμου Γκόνο Πέικοφ. Οι Αρχές όμως στέλνουν στην εξορία και τους δύο και δάσκαλοι γίνονται οι Χρίστο Μπαντούλοφ (1881 – 1883) και Νάνο Πάντοφ (1883 – 1885) από το Κιλκίς. Μετατρέπεται σε σχολείο τάξεων το 1885 με δασκάλους τους Ιβάν Ποπστάβρεφ και Ντιμίταρ Σάλντεφ. 


Η εκκλησία της "Παναγίας"

Τον Μάιο του 1885 ο Βουλγαρικός δήμος της Γουμένισσας, στον οποίον μπαίνουν οι Ντίμο Σ. Ρουμελίεφ, Χρίστο Χατζιστοιάνοφ, Χρίστο Ι. Καντίεφ, ζητάει από την Εξαρχία την στήριξη έτσι ώστε να αναγνωριστεί επίσημα από τις τοπικές αρχές, και οι αποφάσεις που λαμβάνει ακόμα και για εκκλησιαστικά θέματα να ισχύουν δεσμευτικά. Ο δήμος αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες στον αγώνα ενάντια στον Ελληνικό (Γραικομάνικο) δήμο και ενάντια στην Ουνιατική προπαγάνδα έτσι και οι δύο Βούλγαροι ιερωμένοι Ιβάν Μπαταντζίεφ και Ιβάν Σρεμπρίνοφ αντιμετωπίζουν μεγάλες υλικές ανάγκες. Ο Γραικομάνικος δήμος με την υποστήριξη του Έλληνα Επισκόπου, “πάντοτε συνέτριβε τους Βούλγαρους ενώπιον των αρχών, έπαιρνε ακίνητα και εισοδήματα και λοιπά” η Εξαρχία συμβουλεύει τους Βούλγαρους της Γουμένισσας οτι πρέπει να προσπαθήσουν να πείσουν τους Γραικομάνους συναδέλφους τους να σχηματίσουν έναν Βουλγαρικό δήμο.

Α. Σινβέ (“ Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στατιστική Μελέτη και Εθνογραφία¨) βασιζόμενος σε Ελληνικά δεδομένα, το 1878 γράφει οτι στην Γουμένισσα (Γκουμέντζια), επαρχία Έδεσσας, ζουν 3800 Έλληνες. Το 1900 σύμφωνα με την στατιστική του Βασίλ Κάντσοφ (“Μακεδονία, Εθνογραφία και στατιστική”) η Γουμένισσα είναι μικρή πόλη του καζά των Γιαννιτσών και αριθμεί 3150 κατοίκους Βούλγαρους.


Το σχολείο στην αυλή της εκκλησίας "Αγ. Γεώργιος"

Ο πληθυσμός της μικρής πόλης είναι διαμοιρασμένος σε σχέση με την θρησκευτική του συμπεριφορά. Σύμφωνα με στοιχεία του γραμματέα της Βουλγαρικής Εξαρχίας Ντιμίταρ Μίσεφ (“Η Μακεδονία και ο Χριστιανικός πληθυσμός”) το 1905 στην Γουμένισσα έχει 2560 Βούλγαρους Εξαρχικούς και 2440 Βούλγαρους Πατριαρχικούς Γραικομάνους και λειτουργούν Βουλγαρικό και Ελληνικό σχολείο.

Τον Σεπτέμβριο του 1910 η μικρή πόλη υποφέρει την περίοδο του αφοπλισμού που επέβαλλαν οι Νεότουρκοι. Συνελήφθησαν μερικές δεκάδες Βούλγαροι , ανάμεσα στους οποίους και ο πρόεδρος του Βουλγαρικού δήμου και επικεφαλής δάσκαλος Ζέκοφ.

Σύμφωνα με στοιχεία της Εξαρχίας το 1910 στην Γουμένισσα έχει 881 σπίτια με 981 οικογένειες, 4946 κατοίκους Βούλγαρους και δύο εκκλησίες.


Το ίδιο σχολείο σήμερα, όπου στεγάζεται ο Ερυθρός Σταυρός 

Στην πόλη το 1912 ανοίγει Βουλγαρικό νοσοκομείο. Με την ανάφλεξη του Βαλκανικού Πολέμου το 1912 21 άτομα από την Γουμένισσα συμμετέχουν στον Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικο Εθελοντικό στρατό. Η μικρή πόλη απελευθερώνεται απο την τσέτα του Ντιμίταρ Ρόμπκοφ στις 20-21 Οκτωβρίου, ενώ η τσέτα του Κονσταντίν Ντζέκοφ έφτασε στις 23 Οκτωβρίου του 1912. Εκεί εγκαθίστανται Ελληνικά και Βουλγαρικά στρατιωτικά τμήματα. Τον Δεκέμβριο του 1912 οι Έλληνες προσπάθησαν να καταλάβουν το δημαρχείο και το αστυνομικό τμήμα αλλά αποκρούονται από Βούλγαρους στρατιώτες και μέλη τσέτας. Το 1913 ο Βούλγαρος δήμαρχος στην Γουμένισσα Χατζί Τ. Ζαχαρίνοφ, ο βοηθός του Ι. Σταμενίτοφ και ο ιατρός της πόλης Ιβάν Άλεφ αναγκάζονται να διαφύγουν στο Κιλκίς λόγω επιδρομών Ελληνικών τμημάτων, ο Βούλγαρος ανώτερος υπάλληλος Στ. Βοιβόντοφ διαπομπεύεται δημόσια στο κέντρο της πόλης. Ο Αρχιερατικός εφημέριος της Εξαρχίας Γκ. Ντάτσοφ συνελήφθει, ενώ 176 πιο επιφανείς πολίτες εκδιώχθηκαν από την πόλη. 

Στην Ελλάδα
Οι δάσκαλοι του Βουλγαρικού σχολείου στην Γουμένισσα
το έτος 1910 - 1911. Όρθιοι - Μπορίς Ιανισλίεφ,
Χρίστο Ντίνεφ, Σοφία Καραιάνοβα, Βενέρα Πονσάεβα,
Κίριλ Ποπιβανόφ, Αργκίρ Μανασίεφ; Καθήμενοι -
Βικτώρια Μίζεβα, Χριστόντουλ Λέβοφ, Χρίστο Στοιάνοφ,
Ολυμπία Μπαταντζίεβα.

Μετά τον Β' Βαλκανικό Πόλεμο η Γουμένισσα ανήκει στην Ελλάδα. Τμήμα από τους Βούλγαρους κατοίκους της μεταναστεύει στην Βουλγαρία. Στην δεκαετία του 20 στην θέση τους εγκαθίστανται Έλληνες πρόσφυγες. Το 1928 η Γουμένισσα είναι μικτό τοπικό-προσφυγικό χωριουδάκι με 427 προσφυγικές οικογένειες και 1676 κατοίκους. Το 1926 η μικρή πόλη μετονομάζεται σε Γουμένισσα. Κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η μικρή πόλη ήταν στην Γερμανική κατοχική ζώνη και εκεί δημιουργήθηκε τμήμα της Κεντρικής Βουλγαρομακεδονικής Επιτροπής. Τον Μάιο του 1944 οι Γερμανικές Αρχές συλλαμβάνουν εκατοντάδες άτομα από την Γουμένισσα και τα γύρω χωριά και εκτελούν 52 από αυτούς κοντά στο ποτάμι Τσικαρτσίιτσα. Ο πληθυσμός σύμφωνα με τις απογραφές είναι, 4163 (1991) και 4073 (2001).

Προσωπικότητες

Από την Γουμένισσα κατάγονται οι μεγάλοι Βούλγαροι επαναστάτες της ΕΜΑΕΟ Ίτσκο Μπόιτσεφ, Χρίστο Μπαταντζίεφ, Κονσταντίν Ντζέκοφ και Χρίστο Σάλντεφ.




Αυθεντικό τραγούδι γάμου, ηχογραφημένο το 1925 από πρόσφυγες της Γουμένισσας, που εγκαταστάθηκαν στο Ασένοβγκραντ, Βουλγαρία. 
                                                                             "Ένκα μάικα τζάναμ
                                                                             Ένκα μάικα τζάναμ ια πλέτεσε,
                                                                             Ένκε, μίλο , μπρε τσέντο να μάμα..." 


  

This entry was posted on сряда, март 14, 2012 at сряда, март 14, 2012 and is filed under , , . You can follow any responses to this entry through the comments feed .

0 коментара

Публикуване на коментар

Публикуване на коментар

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...