Το χωριό Εξι-σού (Ξινό Νερό) περιοχή Φλώρινας, (2)  

Posted by Kokice in , , , ,

Разрушената църква в 1916 година
Η κατεστραμμένη εκκλησία το 1916
Εξι σού ή Γκόρνο Βάρμπενι (στα Ελληνικά : Ξινό Νερό και ως το 1926 Εξι σού) είναι χωριό της Ελλάδας, δήμος Αμυνταίου, περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας με 1229 κατοίκους (2001).


Γεωγραφία
Το χωριό βρίσκεται 34 χμ νοτιοανατολικά της Φλώρινας και 5 χμ δυτικά από το κέντρο του δήμου Σουροβίτσεβο (Αμύνταιο) σε μικρή κοιλάδα στους πρόποδες του περάσματος Κιλί Ντερβέντ ανάμεσα στα βουνά Μάλα Ρέκα και Μάλκα Νιντζέ (Μικρός Βόρας). Γύρω από το χωριό υπάρχουν πηγές μεταλλικού νερού, στις οποίες οφείλει και το όνομά του Εξι σού (Τούρκικα) ή Ξινό Νερό (Ελληνικά). Το παραδοσιακό Βουλγαρικό όνομα είναι Γκόρνο (Άνω) Βάρμπενι για να ξεχωρίζει από το άλλο χωριό της Φλώρινας Βάρμπενι (Ιτέα).

Ιστορία
Επι Τουρκοκρατίας


Pando Shishkov (1875 - 1929)
Πάντο Σίσκοφ (1875 - 1929)
Το 1669 ο Άγγλος ταξιδιώτης Έντουαρτ Μπράουν περνά απο
“ Εκισό Βέρμπενι, της οποίας τα λεμόνια εκτιμώνται πολύ και έχει μεγάλες και πολυάριθμες πηγές. “
Στο τέλος του 19 ου αρχές του 20 ου αιώνα το Εξι σού είναι μεγάλο καθαρά Βουλγαρικό χωριό. Το 1845 ο Ρώσος μελετητής της σλαβικής Βίκτορ Γκριγκόροβιτς περιγράφει την Βέρμπενι ως Βουλγαρικό χωριό. Ο Α. Σινβέ (“Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στατιστική και εθνογραφική μελέτη”), βασιζόμενος σε Ελληνικά στοιχεία, το 1878 γράφει ότι στο Εξι-σού, επαρχία Μογλενών ζουν 1200 Έλληνες. Σύμφωνα με την “ Εθνογραφία των Βιλαετίων Ανδριανούπολης, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης” εκδοθείσα στην Κωνσταντινούπολη το 1878 που αντανακλά στατιστική του ανδρικού πληθυσμού από το 1873, η Βάρμπενι, Εξι σού έχει 360 οικογένειες με 1050 κατοίκους Βούλγαρους.
Το 1889 ο Στέφαν Βέρκοβιτς γράφει για το Εξι σού :
"Το χωριό Εξι σού (Ξινό νερό) με 25 Μουσουλμανικά και 174 Βουλγαρικά σπίτια. Οι φόροι των Μουσουλμάνων είναι 2180 γρόσια, ενώ των Χριστιανών – 19900 γρόσια και χωριστά πίστη - στρατιωτικό 7260 γρόσια. Οι κάτοικοι ασχολούνται με αγροτικές εργασίες και παραγωγή κρασιού σε σημαντικές ποσότητες. Έχει μερικά χάνια.”

Σύμφωνα με τον Βασίλ Κάντσοφ (“Μακεδονία, Εθνογραφία και στατιστική”) στο Εξι σού (Βάρμπενι Γκόρνο, Βάρμπενι Μόλσκο) το 1900 ζουν 1900 Βούλγαροι Χριστιανοί και 65 τσιγγάνοι. Το Εξι σού είναι
“Το πιο όμορφο και το πιο πλούσιο χωριό της περιοχής Φλώρινας” γράφει ο Χρίστο Σιλιάνοφ το 1902 στο “Επιστολές και Μαρτυρίες ενός μέλους τσέτας”.
Το 1877 η πλειονότητα των κατοίκων του Εξι σού αποδέχεται την Βουλγαρική Εξαρχία. Σύμφωνα με στοιχεία του γραμματέα της Εξαρχίας Ντιμίταρ Μίσεφ (“Η Μακεδονία και ο Χριστιανικός της πληθυσμός”) το 1905 το χωριό έχει 2200 Βούλγαρους Εξαρχικούς, 136 Πατριαρχικούς και 96 τσιγγάνους. Στο χωριό λειτουργεί Βουλγαρικό σχολείο.

Οι κάτοικοι του Εξι σού συμμετέχουν ενεργά στον αγώνα της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) ενάντια στην Τουρκική εξουσία. Μερικοί από αυτούς μπαίνουν στην τσέτα του βοεβόδα Μάρκο Λέρινσκι. Τον Σεπτέμβριο του 1902, 15 κάτοικοι του χωριού με επικεφαλή τον ιερέα Βάντσε (Ιβάν) Στείροφ καταδικάζονται σε φυλάκιση από 3 ως 15 χρόνια, ως Βούλγαροι αντάρτες λόγω της συμμετοχής τους στο Βουλγαρικό κομιτάτο. Κατά την εξέγερση του Ιλίντεν στις 2 Αυγούστου 1903, 2000 επαναστάτες επιτίθενται στον σιδηροδρομικό σταθμό του Εξι σού και τον καταστρέφουν. Μετά την εξέγερση οι κάτοικοι του χωριού πεισματικά αντιστέκονται στον Ελληνικό ένοπλο Μακεδονικό αγώνα και για αυτό τον λόγο οι Έλληνες αντάρτες ονομάζουν το χωριό Μικρή Σόφια. Μετά την σφαγή της Ζαγορίτσανης το 1905 και οι τελευταίοι Γραικομάνοι του Εξι σού απαρνούνται την Πατριαρχία της Κωνσταντινούπολης και αποδέχονται την Βουλγαρική Εξαρχία. Σύμφωνα με τηλεγράφημα, που στάλθηκε από τους κατοίκους προς το Οθωμανικό Κοινοβούλιο το 1909, το χωριό δεν έχει πια Πατριαρχικούς.

Το 1910 η εφημερίδα “Ντέμπαρσκι Γκλάς (φωνή του Ντέμπαρ) “ γράφει :
 “ Ο Βουλγαρικός πληθυσμός στις Οθωμανικές επαρχίες έχει εγκατελειφθεί και παραμεληθεί από την κυβέρνηση...αφού πείσθηκαν σε μερικά χωριά του καζά της Φλώρινας ότι δεν υπάρχει κάποιος να φροντίσει για την ησυχία και την ανάπτυξή τους, έκαναν μόνοι την δουλειά, συγκροτώντας επιτροπές για τα κοινά του χωριού. Πρώτη θέση ανάμεσα σ αυτά τα χωριά έχει το Εξι σού (Βάρμπενι). Αυτό το χωριό όπως αναδείχθηκε πρώτο στους Εθνικούς αγώνες,, στον επαναστατικό και απελευθερωτικό αγώνα, όπως πρώτο ανάμεσα στα άλλα σήκωσε θαυμάσιο σχολείο μετά την ανακήρυξη του Συντάγματος και έκανε όλους αυτούς που περνούν από το χωριό να αναρωτιούνται, έτσι ακριβώς και τώρα στα κοντά, πριν μερικές εβδομάδες φρόντισε να βάλλει σε μία σειρά εκκλησιαστικό-σχολικές υποθέσεις και επιτροπή για τα κοινά του χωριού. Αυτό πρώτο έκανε δημόσιες και υποδειγματικές εκλογές για εκκλησιαστικό-σχολική επιτροπή και για Προεδρείο (κοινοτικό συμβούλιο).


Mihail Chekov (1873 - 1957)
Μιχαίλ Τσέκοφ (1873 - 1957)
Με την έκρηξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου το 1912 23 άτομα από το Εξι σού είναι εθελοντές στον Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικο Εθελοντκό Στρατό.

Στην Ελλάδα
Κατά τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο κοντά στο Εξι σού διεξάγεται μεγάλη μάχη στην οποίαν οι Οθωμανοί εξοντώνουν Ελληνικά τμήματα που κατέφθασαν. Τελικά το χωριό καταλαμβάνεται από τον Ελληνικό στρατό και μετά την ατυχή για την Βουλγαρία κατάληξη του Β' Βαλκανικού Πολέμου το Εξι σού με όλη την περιοχή της Φλώρινας πέφτει στα Ελληνικά χέρια. Οι Ελληνικές αρχές ξεκινούν συστηματικό εκφοβισμό στους ανθρώπους με δηλωμένη Βουλγαρική συνείδηση, πολλοί από τους οποίους αναγκάζονται να μεταναστεύσουν. Για τον λόγο ότι δεν απαρνείται την ταυτοποίησή του με το Βουλγαρικό Έθνος ο Πέταρ Σουντάκοφ καταγόμενος από το Εξι σού χωρίς δίκη εκτελείται παραδειγματικά μπροστά στη φυλακή της Θεσσαλονίκης Γεντί Κουλέ.

Στην διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου τον Αύγουστο του 1916 το χωριό απελευθερώθηκε για λίγο από την 1 η Βουλγαρική Στρατιά κατά την επιχείρηση της Φλώρινας. Στην διάρκεια της μάχης καταστράφηκε η εκκλησία του χωριού. Μετά την Συνθήκη του Νειγύ το χωριό επιστρέφει και πάλι στην Ελλάδα, ενώ μεγάλο τμήμα των κατοίκων του μεταναστεύουν στην Βουλγαρία. Ο Αντρέ Μαζόν χαρακτηρίζει το Εξι σού ως στήριγμα του Βουλγαρισμού στην νοτιοδυτική Μακεδονία. Κατά το 1926 το χωριό μετονομάζεται σε Ξινό Νερό. Σε έκθεση του Αντιστράτηγου Γ. Σακελαρόπουλου στις 25 Νοεμβρίου 1932 προς το 2 ο Σώμα Στρατού στην Λάρισα αναφέρεται :
“ Στο Βουλγαρικό χωριό Εξι σού ένας από τους ηγέτες του κόμματος του Παπαναστάση χαρακτήρισε τα μέλη της Εθνικιστικής οργάνωσης ΕΕΕ τέρατα και περιττώματα .“


Srebren Popetrov (1869 - 1950)
Σρέμπρεν Ποππέτροφ (1869 - 1950)
Σύμφωνα με έγγραφο της Ελληνικής Χωροφυλακής του 1932, στο Ξινό Νερό ζουν 2026 άτομα – 3 Εβραίοι, 1 Σέρβος και 2022 Έλληνες , από τους οποίους 1945 “Βουλγαρόφωνοι” (318 οικογένειες), χωρισμένοι σε 3 ομάδες – 1717 (298 οικογένειες) “προσκείμενοι στην Βουλγαρία με δηλωμένη Βουλγαρική συνείδηση”, 22 “ με Ελληνική Εθνική συνείδηση” και 208 “χωρίς καθορισμένη Εθνική συνείδηση”.

Κατά την δεκαετία του 30 στο Εξι σού ιδρύονται 2 ομάδες της πολιτικής οργάνωσης ΕΜΕΟ (Ενωμένης) με 15 άτομα. Σε έγγραφο της υπηρεσίας “Αλλοδαποί” προσκείμενη στην διοίκηση της κρατικής ασφάλειας στην Θεσσαλονίκη το 1939 αναφέρεται ότι, στην περιοχή του Εξι σού σχηματίστηκε επιτροπή, η οποία προετοίμασε έκθεση προς τον Ιταλό Πρόξενο όπου διαμαρτύρονται για την απαγόρευση που επιβλήθηκε στους Βούλγαρους να μιλούν την μητρική τους γλώσσα.

Μυστική έκθεση του διοικητή της Χωροφυλακής Φλώρινας τον Απρίλιο του 1940 αναφέρει το Εξι σού μαζί με τα χωριά Ζαγορίτσανη (Βασιλειάδα), Μόκρενι (Βαρικό) και Μπουφ (Ακρίτας) ως ένα από τα χωριά της περιοχής με τον μεγαλύτερο αριθμό “προσκείμενων στην Βουλγαρία”. Μεταξύ του Α' και Β' Παγκοσμίου Πολέμου 40 Βουλγαρικές οικογένειες από το Εξι σού μεταναστεύουν στην Βουλγαρία, ενώ 6-7 υπερατλαντικά.

Μετά την καταστροφή της Ελλάδας από την Ναζιστική Γερμανία τον Απρίλιο του 1941 στο Εξι σού σχηματίζεται Βουλγαρικός πολιτιστικός όμιλος. Στο σχολείο ξεκίνησαν να παραδίδονται μαθήματα στην Βουλγαρική από τον πρώην Εξαρχικό δάσκαλο Ντιμίταρ Γκούλαοφ, γιαυτό τον λόγο μετά το τέλος του πολέμου συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στο Γεντί Κουλέ της Θεσσαλονίκης.Οι κάτοικοι του Εξι σού, μετά από 30 χρόνια διακοπής, γιορτάζουν και πάλι πανηγυρικά την 24η Μαίου, ημέρα των Αγίων αδελφών Κυρίλλου και Μεθόδιου με λειτουργία στα Βουλγαρικά. Τον Μάιο του 1941 η Ελληνική διοίκηση στο Εξι σού αντικαταστάθηκε με Βουλγαρική, σε συγκέντρωση των κατοίκων επιλέχθηκε για Πρόεδρος Βούλγαρος. Στο Κοινοτικό συμβούλιο μπαίνουν οι : Κίριλ Λιάπτσεφ, Μπορίς Ποπόφ, Σίμο Σίσκοφ, Πάβελ Ντράγκνεφ, Γκεόργκι Ράικοφ, Μίρο Γκερμάνοφ, Μιχαίλ Χαντζικίροφ, Μπλαγκόι Τουραντζόφ, Τάσο Βελάσκοφ, Κίριλ Πάντσεφ.


Σε διάσκεψη στις 23 Οκτωβρίου 1941 ο Γερμανός διοικητής, της στρατιωτικής περιφέρειας θεσσαλονίκης-Αιγαίου, Στρατηγός Κουρτ Φον Κρέντσκι με αφορμή το συμβάν που έγινε στο Εξι σού δηλώνει οτι
“ οι κάτοικοί του είναι 100% Μακεδόνες, οι οποίοι παραδέχονται ότι ανήκουν στο Βουλγαρικό Έθνος.”

Οι κάτοικοι του Εξι σού συμμετέχουν ενεργά στις ένοπλες ομάδες της Οχράνα, που σχηματίζονται από την Κεντρική Μακεδονοβουλγαρική Επιτροπή, οι οποίες αποκρούουν τις επιθέσεις των Ελληνικών παραστρατιωτικών οργανώσεων στο δυτικό τμήμα της Αιγαιακής Μακεδονίας. Κατά το 1942 αντιπροσωπεία της περιοχής Φλώρινας μεταφέρει έκθεση, αίτημα προς τον Μπογκντάν Φίλοφ, όπου αναφέρει :
“Από το χωριό Εξι σού συνελήφθησαν (από τους Έλληνες) εδάρησαν και φυλακίστηκαν οι: Πάβελ Βελιάσκοφ και Πάντο Μαρκούζοφ.”
Στις 2 Αυγούστου 1944 στο Εξι σού γιορτάζεται, για τελευταία φορά, πανηγυρικά η επέτειος της εξέγερσης του Ιλίντεν.

Το 1945 στο Ξινό Νερό έχει 2039 Βουλγαρόφωνους, 1900 απο αυτούς “χωρίς Ελληνική συνείδηση” και 139 “χωρίς καθορισμένη Εθνική συνείδηση”. Η απογραφή του 1951 δείχνει 2608 κατοίκους.
Σε άρθρο την 31 Μαρτίου 1945 η Ελληνική εφημερίδα “ Φως ” γράφει :
Οι Βούλγαροι και οι Κομμουνιστές συνεχίζουν την δράση τους για την αυτονομία της Μακεδονίας. Κέντρο αυτής της δράσης δεν είναι μόνο το Σουροβίτσεβο (Αμύνταιο), αλλά και τα χωριά Εξι σού, Άγιος Παντελεήμονας και Βεύη. Από τα ονόματα και μόνο των ηγετών φαίνεται καθαρά η συνεργασία ανάμεσα σε κομμουνιστές και Βουλγάρους. Αυτοί είναι οι πρώην παράγοντες της Βουλγαρικής μυστικής αστυνομίας και ηγέτες της Βουλγαρικής κίνησης στην περιοχή αυτή.

Στον Εμφύλιο πόλεμο οι κάτοικοι του Εξι σού μάχονται στο πλευρό του Δημοκρατικού στρατού της Ελλάδας, ως χωριό έχουν πάνω από 300 νεκρούς. Η ήττα των κομμουνιστικών δυνάμεων οδηγεί σε νέο μεταναστευτικό κύμα προς Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία (60 οικογένειες) και υπερατλαντικά σε ΗΠΑ, Καναδά και Αυστραλία. Η απογραφή του 1951 δείχνει 2608 άτομα, όμως ως κάτοικοι του Εξι σού προσμετρώνται και πολλοί κάτοικοι από τα γύρω χωριά που αναζήτησαν άσυλο από τον πόλεμο, στο μεγάλο χωριό Εξι σού.
Simo Shishkov
Σίμο Σίσκοφ
Τον Αύγουστο του 1998 κάτοικοι του Εξι σού, με επικεφαλή τον Πρόεδρο Κωνσταντίνο Σέλτσα δεν επιτρέπουν σε Έλληνες εθνικιστές, ανάμεσα στους οποίους και μέλη της ακροδεξιάς οργάνωσης Χρυσή Αυγή και ο Αρχιμανδρίτης Αμυνταίου Σεβαστιανός να τοποθετήσουν στο χωριό μνημείο του φονευθέντος από την ΕΜΑΕΟ Γραικομάνου Πέτρου Παπαπέτρου. Τον Αύγουστο του 2000 η σύγκρουση επαναλαμβάνεται και το άγαλμα του Παπαπέτρου, που μέχρι τότε πολλές φορές καταστρέφονταν από τους κατοίκους του Εξι σού και είχε αποκατασταθεί από τις αρχές, μυστηριωδώς εξαφανίστηκε, γεγονός που οδήγησε σε σκάνδαλο στην Ελληνική Βουλή. Ο Νομάρχης Φλώρινας Παύλος Αλτίνης σχολιάζει το νέο συμβάν έτσι :
“ Όπως είναι γνωστό το Ξινό Νερό πολλά χρόνια είναι στην σφαίρα της Βουλγαρικής και σε δεύτερο πλάνο της Σλαβομακεδονικής προπαγάνδας.....(οι κάτοικοί του) είναι ανάξιοι Έλληνες, εμφανιζόμενοι ως Βουλγαρίζοντες ή Σλαβομακεδονίζοντες έτσι ώστε να έχουν χρηματικές απολαβές από το εξωτερικό.”

Στις 31 Αυγούστου 2008 στο Εξι σού γίνονται συγκρούσεις των κατοίκων του με μέλη Ελληνικών ακροδεξιών οργανώσεων.

Σήμερα το Εξι σού είναι συγκριτικά μεγάλο χωριό για τα Ελληνικά δεδομένα. Σύμφωνα με έρευνα του 1993 το χωριό είναι καθαρά “σλαβόφωνο” και η “Μακεδονική γλώσσα” σ αυτό είναι άριστα διατηρημένη. Οι κάτοικοι ασχολούνται παραδοσιακά με την γεωργία και την κτηνοτροφία καθώς και με την εκμετάλλευση των πηγών μεταλλικού νερού γύρω από το χωριό. Αυτές οι πηγές είναι μία από τις 3 επίσημα αναγνωρισμένες πηγές μεταλλικού νερού στην Ελλάδα και για την εκμετάλλευσή τους στο Εξι σού κτίστηκε βιομηχανία εμφιάλωσης. Κάθε χρόνο, τέλος Φεβρουαρίου – αρχές Μαρτίου στο Εξι σού γίνεται καρναβάλι στο οποίο συμμετέχουν άνθρωποι από όλη την Αιγαιακή Μακεδονία. Η ποδοσφαιρική ομάδα ονομάζεται “Αναγέννηση” και ιδρύθηκε το 1926.

Изглед от Екши Су, снимка на Божидар Чеков, родственик на войводата Чеков

* Прочетете на български

Годишнина от смъртта на Александър Турунджов  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,

Църно му било пишано
на Александър Турнджов,
шеснайсе годин войвода
на седумнайсе го фатия.

Александър Кицев Турунджов е възпят в една от тъжните песни от областта Македония. Съдбата му не е  по-различна от тази  на огромния дял борци за свобода, отдали живота си в защита  на местното население. Роден е през 1872 година в леринското село с хубавото българско име Горно Върбени, известно и с турското си название Екши Су,  или днешното село в Гърция  - Ксино Неро. Още като младеж се включва във Вътрешната македоно-одринска революционна организация и изпълнява смъртни присъди над провинилите се в революционното дело. През 1902 година става четник на войводата Георги Папанчев, български офицер от град Сливен, Тракия. Войводата обаче е убит през май 1903 година край Баница (Веви) и Алексо го замества като главен лерински войвода. На 20 юли 1903 година четите на Алексо Турунджов, съселянина му Михаил Чеков и битолския ръководител Георги Попхристов слагат начало на Илинденското въстание в Леринско, като нападат и разрушават железопътната гара край Екши Су.

След погрома на Илинденското въстание Алексо Турунджов продължава с комитлъка, а освен срещу турските аскери започва да води сражения с първите андарти в областта. Според гръцки писания сам елиминира през 1904 година гъркоманите Вангел Георгиев и Стерьо от Сребрено, помощници на Павлос Мелас при пристигането му в района. Малко след това се намира в къщата на Митре Гинков в село Айтос, който обаче дали за пари, дали от страх, издава войводата и той бива заловен от турските власти. След това е заточен в Битолския затвор за около година, където систематично  бива зверски  изтезаван от палачите си до момента в който е обесен на Ат пазар в центъра на Битоля. Интересното е, че по същото време в затвора е и Коте Христов от Руля, иначе известен като Котас Христу, който при престоя си морално се срива и посреща смъртта малко след Алексо тотално посрамен.. Алексо Турунджов е екзекутиран на 18 януари 1905 година, за което свидетелства и  английския посланник в Цариград (Констнатинопол, Истанбул) Р. Грейвс:


Писмо от Пандо Турунджов, брат на Алексо,
писано след влизането на българските войски
в Македония през 1941 година.
"Един български водач на чета, по име Алексо, от Екши Су, който беше осъден на смърт преди осем месеци за злодеяния извършени по време на въстанието в 1903 в Битоля, който в затвора полудя и се опита да извърши самоубийство..."

След екзекуцията му английският посланник допълва:
"...българското население извърши погребението му на същия ден, когато е извършена еккзекуцията му и провежда демонстрация. Няколко хиляди последват ковчегът, който бил покрит с венци, до българската църква, където тялото било погребано в гроб зад олтара на църквата."

Народната песен за Алексо Турунджов завършва с преразказаните му думи, които се потвърждават  в по-късните години на борбата за свобода в Македония:

“Не плачи, Недо, не жалай,
ако ме мене обесат,
нека се живи бракя ми,
по-арни ке се от мене,
по-арни, храбри войводи."




* Биография на Александър Турунджов в Уикипедия
* Битоля я познавам, в Битоля никой не познавам, Здравко Божиновски

Завръщане в Екши Су, Леринско  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,

Село Екши-Су, Върбени, едно от големите села в Леринско, е разположено в подножията на североизточните разклонения на Невеска планина, а на юг се простира Руднишката котловина. С красивото си местоположение селото прави впечатление на спретнат градец. Къщите са двуетажни и удобни за живеене.

Към 1940 година Върбени брои около 350 чисто български къщи. Екши Су на турски значи кисела вода. Това име произлиза от трите минерални извора в селото, чиято вода има кисел вкус и е прочута с лечебните си качества. Подобно на много от населените места в Османската империя / а често и до днес/ българското име Върбени се употребява редом с турското  название.

До 1872 г. голяма част от селото било чифлик на богата туркиня от Цариград, наричана Алишана. Тази Алишана е пристигнала през 1872 г. в Екши Су, придружена от леринския каймакамин Езет бей и отряд конна стража. Алишана поискала да настани в чифлика си свои хора турци. Обаче всичките жени в селото се вдигнали на крак, като заявили, че няма да допуснат турци в селото. Станал бой с камъни. В борбата била ранена баба Менка. Алишана останала слисана от това народно упорство и заедно с пазвантите избягала в Лерин. Наскоро след това тя била принудена да продаде чифлика си. Селяните откупили веднага притежаваните от нея земи. Будните жители на Екши Су по същия начин прогонили и турския мюдюрин през 1891 г. Когато той построил конак на вакъфско място, жителите поставили върху покрива на зданието кръст. Скоро след това мюдюринът се преселил в Суровичево.
Село Екши Су има особени заслуги към народната ни кауза. То взе голямо участие в революционните борби. В турско време то служеше като подслон на легендарния войвода Марко Лерински. От село Екши Су са родом видните революционери Пандил Шишков, Алексо Турунджов, Мице Цицков и Дине Клюсев. Село Екши Су е дало 17 души учители. Пак оттам е родом и Сребрен Поппетров, който през 1922 г. държи реч в Америка за организирането на нашата родолюбива емиграция.


Жителите на селото взеха живо участие в Илинденското въстание с 82 добре екипирани и въоръжени въстаници. Следните цифри свидетелстват красноречиво за будния патриотичен дух на екшисулийци: 7 души убити революционни ръководители, 13 четници, от турска ръка са убити 41 души, гърците погубиха шестима, убити от граната 4 души. В сражение с турци и гръцки андарти загинаха и следните четници: Пандил Петерчев, Ст. Карагьозов, Илия Чеков, К. Х. Кирев, Ване Бульов, Н. Кольовчев, С. Попов, Ташо Боцев, Кице Гьозев, В. Мравата, К. Евтиниов, Ил. Шабарев и Л. Любеткин.

В село Екши Су стана първия динамитен атентат в деня, когато бе обявено Илинденското въстание. На 2 август един въстанически отряд нападна аскера, който охраняваше железопътната гара в селото и динамитира маказите на железопътната линия при гарата. На 10 септември след двучасово сражение между 30 души въстаници и хиляден аскер, селото е връхлетяно от турските пълчища. След три дни, когато пристига нова войска от Лерин, Екши Су е повторно опожарено и ограбено.

Българското училище в Екши Су е открито през 1886 г. През 1911 г. в селото е построена за тамошното българско училище нова триетажна сграда с 8 класни стаи и театрален салон. Живущите по това време екшисулийци в Индианаполис, Америка, събрали и изпратили в родното си село над 1000 долара за подпомагане изграждането на новото училище.
Изглед от Екши Су, снимка на Божидар Чеков, родственик на войводата Михаил Чеков


Из Македонски Алманах, МПО в САЩ, Канада и Австралия, изд. 1940 г., стр.59

Το χωριό Εξι-σού (Ξινό Νερό) περιοχή Φλώρινας  

Posted by Kokice in , , , ,

Το Βουλγαρικό σχολείο, την χρονιά 1911 που χτίστηκε
Το χωριό Εξι-σού (Βάρμπενι), ένα από τα μεγάλα χωριά και καθαρά Βουλγαρικό, βρίσκεται στους πρόποδες της βορειοανατολικής διακλάδωσης του όρους Βέρνον, νότια απλώνεται η κοιλάδα των Αναργύρων. Το χωριό βρίσκεται σε πολύ όμορφη τοποθεσία. Δίνει την εντύπωση μικρής πόλης, με τα διόροφα και άνετα για διαβίωση σπίτια.


Το χωριό Εξι-σού (Ξινό Νερό) την δεκαετία του 1940 αριθμούσε 350, καθαρά Βουλγαρικά, σπίτια. Εξι-σού στα τούρκικα σημαίνει ξινό νερό. Το όνομά του προέρχεται από τις 3 πηγές μεταλλικού νερού, των οποίων το νερό είναι ξινό. Αυτό το πίνει ο τοπικός πληθυσμός και είναι πολύ υγιεινό. Παλαιότερα το χωριό ονομαζόταν Βάρμπενι.

Ως το 1872 μεγάλο τμήμα του χωριού ήταν τσιφλίκι πλούσιας Τουρκάλας από την Κωνσταντινούπολη που λεγόταν Αλισάνα. Αυτή η Αλισάνα έφτασε κατά το 1872 στο Εξι-σού συνοδευμένη από τον Καιμακάμη της Φλώρινας, Εζέτ Μπέη και απόσπασμα έφιππης φρουράς. Η Αλισάνα ήθελε να εγκαταστήσει στο τσιφλίκι της δικούς της ανθρώπους (Τούρκους). Όμως όλες οι γυναίκες του χωριού ξεσηκώθηκαν. Αντιτάχθηκαν στους Τούρκους και δήλωσαν ότι δεν θα επιτρέψουν να εγκατασταθούν Τούρκοι στο χωριό. Έγινε μάχη με πέτρες. Στην μάχη τραυματίστηκε η μπάμπα (γιαγιά) Μένκα. Οι γυναίκες μαζεύτηκαν γύρω της και άρχισαν να δίνουν κατάρες και να διαμαρτύρονται. Η Αλισάνα εμβρόντητη από την αντίσταση των κατοίκων έφυγε στην Φλώρινα μαζί με την φρουρά. Σύντομα μετά το γεγονός αυτό αναγκάστηκε να πουλήσει το τσιφλίκι της. Οι χωρικοί αμέσως εξαγόρασαν την γη που αυτή κατείχε, καθώς πλήρωσαν μετρητοίς το συμφωνηθέν πόσο. Οι δραστήριοι κάτοικοι του Εξι-σού με τον ίδιο τρόπο έδιωξαν και τον Τούρκο Μιουντούριν (διοικητικός τίτλος) το 1891. Όταν αυτός έχτισε κονάκι σε Βακούφικο μέρος, οι κάτοικοι του χωριού τοποθέτησαν στην σκεπή του κτίσματος σταυρό. Ο Μιουντούριν δεν ήθελε να ζει σε κτίσμα που στην σκεπή είχε σταυρό και σε σύντομο διάστημα μετακόμισε στο Σουροβίτσεβο (Αμύνταιο).


Το σχολείο όπως είναι στις μέρες μας
Το χωριό Εξι-σού πρόσφερε σημαντικές υπηρεσίες στην εθνική υπόθεση. Είχε σημαντικό ρόλο στους επαναστατικούς αγώνες. Επί τουρκοκρατίας εξυπηρετούσε ως διαμονή του θρυλικού βοεβόδα Μάρκο Λέρινσκι. Στο χωριό Εξι-σού γεννήθηκαν οι γνωστοί επαναστάτες : Πάντιλ Σίσκοφ, Αλέκσο Τουρουντζόφ, Μίτσε Τσίτσκοφ και Ντίνε Κλιούσεφ. Το χωριό Εξι-σού έδωσε 17 δασκάλους. Από το χωριό Εξι-σού προέρχεται και ο Σρέμπρεν Π. Πετρόφ, ο οποίος το 1922 εκφώνησε ομιλία στην Αμερική για την οργάνωση των φιλοπάτριδων μεταναστών μας. Οι κάτοικοι του χωριού συμμετείχαν ενεργά στην εξέγερση του Ιλίντεν. Το χωριό Εξι-σού έδωσε 82 καλά οργανωμένους και εξοπλισμένους επαναστάτες. Οι παρακάτω αριθμοί αποδεικνύουν εύγλωττα το δραστήριο πατριωτικό πνεύμα των κατοίκων του : 7 νεκροί επαναστάτες ηγέτες, 13 μέλη τσέτας, από τους Τούρκους σκοτώθηκαν 41 άτομα, οι Έλληνες θανάτωσαν 6 άτομα, νεκροί από χειροβομβίδες 4 άτομα.

Σε μάχες με Τούρκους και Έλληνες αντάρτες χάθηκαν και τα παρακάτω μέλη τσέτας : Πάντιλ Πετέρτσεφ, Στ. Καραγκαόζοφ, Ιλία Τσέκοφ, Κ. Χ. Κίρεφ, Βάνε Μπούλαοφ, Ν. Κολαόβτσεφ, Σ. Ποπόφ, Τάσο Μπότσεφ, Κίτσε Γκαόσεφ, Β. Μράβατα, Κ. Εφτίντσοφ, Ιλ. Σαμπάρεφ και Λ. Λιουμπέτκιν.

Στο χωριό Εξι-σού έγινε η πρώτη επίθεση με δυναμίτιδα την ημέρα που εκδηλώθηκε η εξέγερση του Ιλίντεν. Στις 2 Αυγούστου, ένα επαναστατικό απόσπασμα, επιτίθεται στον στρατό που φρουρούσε τον σιδηροδρομικό σταθμό στο Εξι-σού και ανατινάζει τις διασταυρώσεις των σιδηροδρομικών γραμμών στον σταθμό. Στις 10 Σεπτεμβρίου μετά από 2 ώρη μάχη 30 επαναστατών με χιλιάριθμο στρατό το χωριό δέχθηκε επίθεση από Τούρκικες ορδές. Μετά τρεις ημέρες όταν καταφθάνει νέος στρατός από την Φλώρινα, το χωριό δέχθηκε και πάλι επίθεση και λεηλατήθηκε.

Изглед от Екши Су, снимка на Божидар Чеков, родственик на войводата Чеков

Το Βουλγαρικό σχολείο στο Εξι-σού άνοιξε το 1886. Κατά το 1911 στο Εξι-σού χτίστηκε για το εκεί Βουλγαρικό σχολείο νέο 3 όροφο κτίσμα με 8 αίθουσες διδασκαλίας και θεατρική αίθουσα. Κάτοικοι από το Εξι-σού που ζούσαν τον καιρό εκείνο στην Ινδιανάπολη συγκέντρωσαν και έστειλαν στην γενέτειρά τους πάνω από 1000 δολάρια για το κτίσιμο του νέου σχολείου.

θα υπάρχει συνέχεια

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...