Το έθιμο Ντούντουλ (Πεταλούδα)  

Posted by Kokice in , , , ,


Κορίτσια που συμμετέχουν στο έθιμο
Το έθιμο Ντούντουλ, γνωστό και ως Πεταλούδα, σχετίζεται με λαικές δοξασίες που αφορούν την γονιμότητα και ικεσία για βροχή σε περίοδο μεγάλης διάρκειας ξηρασία. Το έθιμο δεν έχει συγκεκριμένη ημερομηνία στο εκκλησιαστικό και στο λαογραφικό ημερολόγιο. Σε διάφορα μέρη της Βουλγαρικής Εθνικής επικράτειας διατηρούνται στιχάκια που συνοδεύουν την εκτέλεση του τελετουργικού που είναι σχεδόν πανομοιότυπα, που πολύ συχνά ακούγονται ως μονότονη ικεσία με στίχο που επαναλαμβάνεται.

“Ρόσνι, Μπόζε, ντα ζαρόσι Βάι, Ντούντουλε, ντάι Μπόζε ντόζντ! Ντα ναρόσε σούβα ζέμια, Βάι, Ντούντουλε, ντάι Μπόζε ντόζντ! Ντα ποράστε ζλάτνο ζίτο, Βάι, Ντούντουλε, ντάι Μπόζε ντόζντ!... ”

Ντούντουλ ή Πεταλούδα (Περουνίγκα, Πεπερούγκα, Περπερούνα) είναι μικρό κοριτσάκι ντυμένο μόνο με παλιό άσπρο πουκάμισο, που έχει ως μοναδικό στολίδι τυλιγμένα γύρω από το σώμα της κλωνάρια από ζαμπούκο, ιτιά ή κισσό και στεφάνι από πρασινάδα. Σε κάποιες περιοχές το κοριτσάκι που επιλέγουν, είναι ορφανό ή το μικρότερο παιδί της οικογένειας. Μαζί με τις κοπέλες του χωριού, ηλικίας 12-14 ετών, επισκέπτονται τα σπίτια, παίζουν και τραγουδούν ενώ οι οικοδεσπότες τους προσφέρουν φρούτα, σιτάρι, αλεύρι που τα βάζουν σε κόσκινο, σταματούν επίσης σε κάθε πηγάδι και στα γύρω χωράφια. Μερικές φορές το αλεύρι κοσκινίζεται πάνω στο κεφάλι της Πεταλούδας και συμβολίζει την βροχή που πέφτει. Τα δώρα που μάζεψαν μοιράζονται στους πιο φτωχούς. Τελετουργικά η Πεταλούδα ξεπλένεται με νερό. Αυτή κρατάει κάτι σαν σκήπτρο που είναι ξύλινο ραβδί, διακοσμημένο με πράσινα φύλλα.


Κορίτσι ντυμένο με την φορεσιά του
εθίμου της Πεταλούδας - περιοχή Νόβα
Ζαγόρα τέλος 19ου αρχές 20ου αιώνα
Φωτογραφία απο την συλλογή του εθνο-
γρσφικού μουσείου που δημοσιευθήκε
 στο βιβλίο "Βουλγαρικές Παραδοσιακές
 φορεσιές".
 
Πιθανόν οι ρίζες του εθίμου να σχετίζονται με σλαβική παγανιστική λατρεία του υπέρτατου Θεού Περούν και της Θεάς Περπερούνας, προς τους οποίους στην αρχαιότητα γινόταν ικεσίες και ξόρκια για βροχή και γονιμότητα.

Η εκτέλεση του εθίμου στα χωριά γύρω από την Σόφια, περιγράφεται και από τον ειδικό, σε ιστορίες αφιερωμένες στον τρόπο ζωής των χωρικών, Ελίν Πελίν στο “ Βέτρενα Μέλνιτσα “ (Ανεμόμυλος), γραμμένο στις αρχές του 20 ου αιώνα.

“....Αυτή η χαρμόσυνη είδηση γρήγορα-γρήγορα μεταδόθηκε από τις ταβέρνες στα σπίτια και από εκεί μέχρι τους εξαντλημένους από την δουλειά στην πεδιάδα. Αυτοί στην στιγμή άφησαν τις δουλειές τους και έτρεξαν προς το χωριό να υποδεχθούν το πολυαναμενόμενο γεγονός. Το τέλος της τρομερής ξηρασίας, που κατέκαψε τα πάντα, ήδη ερχόταν. Η καμπάνα της εκκλησίας χτύπησε σαν σε γιορτή. Ζωηρά κορίτσια έπαιξαν “ Βάι Ντούντουλ “ και στους δρόμους του χωριού εξαπλώθηκε το ζωηρό τους τραγούδι :

Πεπερούντα λέτελα, λέτελα,
οτ οράτσι, να κοπάτσι, ντάι Μπόζε ντόζντ!

Ακούστηκαν γέλια και κραυγές, σηκώθηκε εύθυμη οχλοβοή. Για τους τιμωρημένους χωρικούς υπήρχε γιορτή. Με τύμπανα και γκάιντες οι κοπέλες μετέφεραν τον “ βάι Ντούντουλ “ μέχρι και τον μικρό λόφο στον ανεμόμυλο, από την κορυφή του οποίου μεταδόθηκε η χαρμόσυνη είδηση και άρχισαν τρελό χορό στο ξερό χορτάρι. Οι άνδρες βγήκαν με μπάκλιτσι όπως σε γάμο. Όλα τα βλέμματα είχαν στραφεί προς την δύση. Εκεί ένα λευκό συννεφάκι υπήρχε πάνω από την Βίτοσα...”



Νάπκουντα που-Βελίγκντιν ουφ-στριαάτα κι-σα-μπέρεια μόμιτε, κι-μπέρεα εντά τρέβα, μποζίλι (μποζίλι 'μπαζ' ) μου-βίκμα. Κι-μπέρεα μποζίλι, κι-πράβεα ντούντουλ (ντούντουλ 'ομπρέλ ζα ντάζντ πρι λαζαρούβανε' ). Ουφ-τσετβάρτοκουτ μόμιτε πέιατ ντούντουλ νισ-σέλουτο. Σάτα μόμι ναρεντένι πέιατ ντούντουλε :
Ντουλετάλα πεπερούγκα,
πουπαντνάλα ντούρνα μπόγκα,
σα-πουμουλίλα :
    Ντάι-μι μπόζε, σίτνα ρόσα,
    Ντα-ναρόσα νάστα ζέμια,
    Νάστα ζέμια Βαρνταρίια,
    Ντα-σα-τσίνα μπιρικέτουτ,
    Ντα-ράνα σιρομάσι,
    σιρομάσι ι-σιράτσι.
    Α-πέιατ ι-ουτ-κούκια να-κούκια βάρβατ, μπράσνο μπέρατ, τούρατ ουφ-τόρμπατα, μπράσνο μπέρατ. Ι-κι-ζέβια : το μπράσνοτο, κι-γκο προντάβεια να-βέτσερτα. Ίμισε σιρομάσι λούντα, γκου-κουπούβεα. Κι-ζέβεα πάρι, κι-ζέβεα σικέρ, κι-ζέβεα εριμίκ (ερεμίκ 'γκρίζ' ), κι-ζέβεα σαρλαγκάν ι-κι-πράβεα άλβα. Μπράσνο κι-σι-ουστάβεια, κι-πράβεα ντβέ, τρί πογκάτσι. Κι-ναβάρια ουρίς, πιλάφ ουρίς. Κι-γκου-ζέβεα πέιακι (πέεικι) μόμτι, ντέτσατα νόσατ σόφρατα. Κι-όντεα να-στρέτ-σέλτο, να-σείρουτ, κάντα ιγκράιατ όρο. Ου-νιντέλιτα το κε-στάνσε. Κι-ι κλάντια ταμ τία σόφριτε. Κι-σα-ναμπέρεα ζένι,ντέτσα, κι-ιζέντια σίτσκο ι-ντου-βέτσερτα κι-ζαβάρνισε.

Απόσπασμα από το βιβλίο των Μπλαγκόι και Αικατερίνα Σκλίφοβι, κείμενα σε Βουλγαρική διάλεκτο από την Αιγαιακή Μακεδονία, σελ. 255-256.

Годишнина от смъртта на Лука Иванов!  

Posted by IllustrationBeloMore in , , ,


Между Панагюрище и Воденско

„Пустите клисурци станали московци,
а панагюрци донски казаци!”

Лука Иванов като четник
Ο Λουκά Ιβανόφ ως μέλος τσέτας
Панагюрище е малко българско градче в Тракия, известно до 19 век само с развитата си търговия. Но в 1876 година Панагюрище се превръща в център на българската революция и пламъците на Априлското въстание осветяват до днес страниците на историята ни. Но цената за героично Панагюрище е твърде висока – целият град  е опожарен, а голяма част от жителите  му са безмилостно избити и прогонени. Народната песен възпява  смелостта на въстаниците, сравнявайки ги с прочутите с  безстрашието си  казаци.

В този град се ражда един от най-големите герои на Южна Македония – войводата Лука Попиванов Иванов. Той  поема  на плещите си отговорността за защитата на българското население във Воденско  от терора на турски разбойници и гръцки андарти. Македонските българи  го приемат с голямо доверие, понеже е знайно, че е български офицер и е доведен в района лично от Гьорче Петров – един от идеолозите на ВМОРО. През Илинденското въстание води чета в Прилепско, където  се сражава заедно с костурските войводи Лазар Поптрайков и Иван Попов срещу турските войски. По-късно организира целия Воденски район, често се прехвърля в Ениджевардарско, където подпомага Апостол Петков, през което време в района му действат подвойводите Караташо, Димитър Занешев и Григор Джинджифилов.

Четата на Лука Иванов
Η τσέτα του Λουκά Ιβανόφ
Отдаден на светостта на идеала „Свобода или смърт”, Лука Иванов  участва в десетки сражения,  името му е знаме в устрема на македонските българи  към независисимост. Легендарният войвода  загива заедно с Караташо в село Сборско на 25 август 1906 година, едва навършил 39 години. Брат му Стоян Иванов, виден търговец, изоставя търговските си дела, със спечелените пари купува пушки и ги изпраща от България във вътрешността на Македония за въоръжение на четниците, а малко по-късно сам се включва в борбата, продължавайки делото на мъртвия си брат.


Обичаят Дудул (Пеперуда)  

Posted by IllustrationBeloMore in , ,

Дудул, известен още и като Пеперуда е обичай, свързан с народните вярвания за плодородие и измолване на дъжд по време на продължителна суша. Той няма фиксирана дата в църковния или фолклорния календар. В различните краища на българското етническо землище са съхранени напеви, съпровождащи изпълнението на ритуала с почти идентично съдържание, най-често звучащи като монотонна молитва с повтарящ се текст.


„Росни, Боже, да заросе,
вай, Дудуле, дай Боже  дъжд!
Да наросе сува земя,
вай, Дудуле, дай Боже  дъжд!
Да порасте златно жито,
вай, Дудуле, дай Боже  дъжд!...”
Дудул или Пеперудата (Перунига, Пеперуга, Перперуна) е малка девойка, облечена само по бяла вехта ризка, чиято единствена украса е увити по тялото бъзови, върбови или бръшлянови  клонки  и венец от зеленина. В някои региони девойчето, което се избира е сираче или последно дете в семейството. Заедно с момичета от селото, на възраст до 12-14 години, обикалят домовете, пеят и играят, а стопаните ги даряват с плодове, жито, брашно, поставени в сито, спират се също на всеки кладенец и по близките ниви. Понякога брашното се пресява над главата на Пеперудата и символизира падащ дъжд. Събраните дарове се раздават на най-бедните. Обредно Пеперудата се облива с вода. Тя носи своеобразен жезъл, представляващ  дървена пръчка, окичена със зелени листа.

Вероятно корените на обичаят Дудул са свързани с езическия славянски култ към върховния бог Перун и богинята Перперуна, към която в древността са отправяни молби и заклинания за дъжд и плодородие.




Снимката е от колекцията на националния етнографски музей,публикувана в книгата
 "Български народни носии" при БАН

Изпълнението на обичая в шопските села е описано и от майстора на разказите, посветени на селския бит Елин Пелин във „Ветрената мелница”, написан в началото на 20 век.


"...Тая радостна вест бързо-бързо се разнесе от кръчмите по къщите, а оттам чак до морните работници в полето. Те мигом напуснаха работата си и се стекоха в село да посрещнат толкова очакваното събитие. Краят на страшната суша, която изпогори всичко, вече настъпваше. Черковната камбана удари като в празник. Напети момичета заиграха "вай дудул" и по улиците на селото се разнесе скокливата им песен:

Пеперуда летела, летела,
от орачи, на копачи дай, боже, дъжд!

Емнаха се смехове и викот, вдигна се весела олелия. За наказаните селяни настана празник. С тъпани и гайди момичетата изведоха "вай дудула" чак до баирчето при ветрената мелница, от върха на която се съобщи радостната вест, и завиха лудо хоро по изсъхналата трева. Мъжете излязоха с бъклици, като на сватба. Всички погледи бяха устремени към запад. Там едно бяло облаче бе се избързало над Витоша...”


Откъс от книгата на Благой и Екатерина Шклифови, Български диалектни текстове от Егейска Македония, стр 255-256.

Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ - Αποστόλ βοεβόδας (3)  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , , , ,

Στις 2 Αυγούστου κλείνουν 100 χρόνια από τον θάνατο του θρυλικού βοεβόδα Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ, ονομαζόμενος σαν αναγνώριση από το λαό με το προσωνύμιο Ήλιος του Ενιτζεβάρνταρ, σαν ευχαριστία για την ζωή του, που αφιέρωσε στον αγώνα για την προστασία των κατοίκων από τον τρόμο των Τούρκων. Οι απόγονοι αυτών των κατοίκων διατηρούν την ανάμνηση γι αυτόν μέχρι και σήμερα. Υποκλινόμαστε!





Ο Βούλγαρος επαναστάτης
Αποστόλ Πέτκοφ
Ο αγώνας εναντίον των Ελλήνων Ανταρτών


Μετά την εξέγερση ο Αποστόλ φεύγει για την ελεύθερη Βουλγαρία, αλλά ακόμα από τον Φεβρουάριο του έτους 1904 επιστρέφει στην Μακεδονία και αναπτύσσει και πάλι τον επαναστατικό αγώνα καθώς τώρα εκτός εναντίον των μπέηδων, των εκμεταλλευτών, των προδοτών, των σπιούνων μάχεται και σε νέο μέτωπο εναντίον της Ελληνικής ένοπλης προπαγάνδας στην περιοχή της λίμνης των Γιαννιτσών. Ο Αποστόλ δοκιμάζει να ανυψώσει το πεσμένο, από την συντριβή της εξέγερσης, ηθικό του Βουλγαρικού πληθυσμού και να ειρηνεύσει τους Γραικομάνους και τους Έλληνες που σήκωσαν κεφάλι. Στους δρόμους των Γιαννιτσών άρχισαν να εμφανίζονται κρεμάλες στις οποίες ο βοεβόδας τιμωρεί τους προδότες.

Την 1 Μαρτίου του έτους 1905 οι τσέτες του Αποστόλ Πέτκοφ και Σάβα Μιχαίλοφ περικυκλώθηκαν στο χωριό της Γεύγελης Σμόλι (Μικρό Δάσος) από Τούρκικο στρατό και Μπαζιμπουζούκους. Μετά από 5 ώρες αιματηρές συμπλοκές χάνονται 40 μέλη από τις τσέτες, καθώς ο βοεβόδας Σάβα Μιχαίλοφ αυτοκτονεί. Σώζεται μόνο ο πληγωμένος στην πτέρνα Αποστόλ βοεβόδας με ένα μέλος από την δική του τσέτα. Η Τουρκική κυβέρνηση βραβεύει όλους όσους συμμετείχαν στην συμπλοκή με μετάλλια, προαγωγή και χρήματα. Όμως ο Αποστόλ γρήγορα αναδημιουργεί την τσέτα του και ακόμα από την άνοιξη του ιδίου έτους δίνει μεγάλη “θαλάσσια “ συμπλοκή με Τούρκικο στρατό και Έλληνες αντάρτες στην λίμνη των Γιαννιτσών.


Η τσέτα του Αποστόλ Πέτκοφ. Καθισμένος
αριστερά του Αποστόλ, είναι ο Βάντο Γκαόσεφ
.
Κατά το καλοκαίρι του έτους 1906 ο Αποστόλ βοεβόδας μάχεται με την τσέτα του αντάρτη καπετάνιου Κώστα Ακρίτα (Λοχαγός και αργότερα Στρατηγός του Ελληνικού στρατού Κωνσταντίνος Μαζαράκης) και αποτεφρώνει το Ελληνικό χωριό Νησί. Τον ίδιο χρόνο οι τσέτες της οργάνωσης κάτω από την καθοδήγηση του Αποστόλ βοεβόδα δίνουν πολυάριθμες μάχες με τους αντάρτες κάτω από την καθοδήγηση των καπετάνιων Ακρίτα, Άγρα (λοχαγός Τέλλος Αγαπηνός), Νικηφόρου (ο μετέπειτα Ναύαρχος Ιωάννης Δεμέστιχας) και άλλων. Σε μία από αυτές τις μάχες ο καπετάν Άγρας πιάστηκε και κρεμάστηκε στην άκρη του χωριού Βλάδοβο (Άγρας). Μετά την αποτυχία τους να εξοντώσουν τον Αποστόλ βοεβόδα με χρηματισμούς οι Τουρκικές αρχές δοκιμάζουν να τον αναγκάσουν να σταματήσει την ένοπλη εξέγερση, ενώ ο πρόξενος στην Θεσσαλονίκη Λάμπρος Κορομηλάς δοκιμάζει να τον τραβήξει προς την Ελληνική πλευρά.


Ο βοεβόδας Ίτσκο Ντιμιτρόφ
και ο Αποστόλ Πέτκοφ.
Ο σημαντικός ρόλος του Αποστόλ βοεβόδα στην αντίσταση ενάντια στην πίεση των ανταρτών αναγνωρίζεται ακόμα και από τους Έλληνες αντιπάλους του. Στην 20 ετή διάρκεια η Ελληνίδα συγγραφέας Πηνελόπη Δέλτα γράφει στο δίτομο μυθιστόρημα της “Τα Μυστικά του Βάλτου”, το οποίο περιγράφει τον αγώνα των Ελλήνων ανταρτών εναντίον του κοινού με τους Τούρκους εχθρούς τους, τους Βούλγαρους και το οποίο σύμφωνα με τον Χρίστο Σιλιάνοφ είναι κάτι σαν “Ευαγγέλιο της Βουλγαροαπέχθειας”:

"Ο Αποστόλ Πέτκοφ ήταν ο τρομερότερος αρχικομιτατζής, ο πανταχού παρών, ο ανακατωμένος σε όλες τις δολοφονίες. Μα κανένας δεν μπορούσε να τον πιάσει, ούτε καν να τον συναντήσει. Ήταν σαν αόρατος δαίμονας, που τον ένοιωθες παντού και δεν τον έβλεπες πουθενά. Είχε καταντήσει σχεδόν μυθικό πρόσωπο, που σκορπούσε τον τρόμο ολόγυρά του."
Κατά το έτος 1906 ο Αμερικανός δημοσιογράφος Άλμπερτ Σόνικσεν μαζί με τον Εδεσσαίο βοεβόδα Λουκά Ιβανόφ επισκέπτεται τον Αποστόλ βοεβόδα στην λίμνη των Γιαννιτσών και αφήνει μια γλαφυρή περιγραφή για την ζωή του κομιτατζή στο βιβλίο του “Η εξομολόγηση ενός μέλους τσέτας της Μακεδονίας”:
"Ο πρώτος που πήδηξε στην όχθη, ήταν ελαφρύς, μελαχροινός άνθρωπος, μεσήλικας, με άσπρο Αλβανικό στενό τεντωμένο παντελόνι, με πουκάμισο με φαρδιά μανίκια, οπλισμένος, όχι μόνο με μάνλιχερ και πιστόλι, αλλά και με κάμα με ασημένια λαβή, κρεμασμένη στη φυσιογγιοθήκη του. Και να μη τον γνώριζα θα έβρισκα ποιος είναι, επειδή τα πορτρέτα του κρέμονταν σε όλες τις ταβέρνες της Βουλγαρίας, ακριβώς με αυτά τα κομιτατζίδικα ρούχα. [...] Ο Αποστόλ ήταν ο Ρομπέν των Δασών της Μακεδονίας. Δεκατρία χρόνια ήταν ένοπλος. Πριν ακόμη ο Νταμιάν Γκρούεφ οργανώσει το κεντρικό κομιτάτο, ο Αποστόλ είχε διασχίσει τα βουνά. Ήταν από εκείνους τους φανταστικούς ήρωες που εμφανίζονται ανάμεσα στους καταπιεσμένους λαούς, σε όλες τις ημιβάρβαρες περιόδους της ιστορίας, των οποίων οι πράξεις τραγουδιούνται από τους λαούς. Αυτοί είναι κατά μοναδικό τρόπο εμψυχωμένοι από την έφεση για θάνατο και καταστροφές, πρώτο ένστικτο των πρωτόγονων, αμόρφωτων ανθρώπων. Όταν δημιουργήθηκε η επαναστατική οργάνωση με πρόγραμμα για κοινή δράση, ο Αποστόλ Πέτκοφ, αντίθετα από πολλούς συντρόφους του από άλλες περιοχές της επικράτειας, πρόσφερε τις υπηρεσίες του παρά τους περιορισμούς τους οποίους έπρεπε να δεχτεί, λόγω των αρχών αυτής της οργάνωσης, δηλαδή, να παραιτηθεί από τις λεηλασίες και να υπακούει στις διαταγές των αδύναμων καθοδηγητών της πόλης."




Η φήμη του Αποστόλ Πέτκοφ φτάνει ως την Κωνσταντινούπολη όπου κυκλοφορούν, εντελώς διαφορετικές απίθανες φήμες για τον φοβερό καταστροφέα του Οθωμανικού κράτους. Στα μάτια του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β, ο Αποστόλ Πέτκοφ αρχίζει να προσωποποιεί όλη την επαναστατική οργάνωση. Γι' αυτόν τον λόγο, στέλνει συγγενικό του πρόσωπο να συζητήσει με τον βοεβόδα και ο οποίος του προσφέρει 20.000 λίρες για να σταματήσει τον αγώνα.

Τον Νοέμβριο του 1907 γίνεται συμπλοκή μεταξύ ομάδων του Αποστόλ Πέτκοφ και του Λάζου Δογιάμα από την Καστανερή (Μπαρόβιτσα) έξω και στη συνέχεια μέσα στο χωριό Γρίβα, κατά την οποία τραυματίστηκε στην ωμοπλάτη ο αδερφός του Λάζου, Μήτρος Δογιάμας. Κατά το έτος 1907, η πίεση των Ελλήνων ανταρτών και του οθωμανικού στρατού στη λίμνη των Γιαννιτσών γίνεται αφόρητη και ο Αποστόλ αναγκάζεται να την εγκαταλείψει.

Περίοδος της Χουριέτ

Μετά την επανάσταση των Νεότουρκων τον Ιούλιο του 1908 ο Αποστόλ βοεβόδας φτάνει με παιτόνι στα Γιαννιτσά όπου τον υποδέχονται επίσημα στην πόλη. Γίνεται νόμιμος και εγκαθίσταται στα Γιαννιτσά, όπου γίνεται αρχηγός της ένωσης των Βουλγαρικών συνταγματικών συλλόγων. Μεταξύ 21-25 Ιουλίου 1908 συναντάται με τον Ενμπέρ Μπέη στην Θεσσαλονίκη και συκοφαντεί τον Καιμακάμη των Γιαννιτσών, ο οποίος σύμφωνα με την γνώμη του ευνοεί τις αντάρτικες ομάδες, για τον λόγο αυτό για μεγάλο χρονικό διάστημα αρνείται να αφοπλίσει την τσέτα του. Κατά το έτος 1910, ο βοεβόδας γίνεται μέλος της κεντρικής επιτροπής της νεοϊδρυθείσας Βουλγαρικής Εθνικής Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικης Επαναστατικής Οργάνωσης, μπαίνει ξανά με τσέτα στη Μακεδονία, μαζί με τους βοεβόδες Ίτσκο Ντιμιτρόφ, Χρίστο Τσερνοπέεφ και Βάντο Γκαόσεφ και ανανεώνει την παράνομη επαναστατική του δράση.


Τα πτώματα των Αποστόλ Πέτκοφ,
Κασάπτσετο και Πούφκα.
Στις 2 Αυγούστου 1911, ο Αποστόλ Πέτκοφ μαζί με τους βοεβόδες Γκεόργκι Μουτσιτάνοφ Κασάπσετο και Βασίλ Πούφκα δηλητηριάζονται από το πρώην μέλος και γραμματέα της τσέτας του Αποστόλ, Θεόδωρο Τσιφτέ στο σπίτι του και πεθαίνουν, στο χωριό των Γιαννιτσών Κρουσιάρι (Αμπελειές).

Μετά τον θάνατο του Αποστόλ Πέτκοφ, επικεφαλής της επαναστατικής περιφέρειας Θεσσαλονίκης γίνεται ο Ίτσκο Ντιμιτρόφ.

Μέρος τρίτο



Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ - Αποστόλ βοεβόδας (2)  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , , , ,

Στις 2 Αυγούστου κλείνουν 100 χρόνια από τον θάνατο του θρυλικού βοεβόδα Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ, ονομαζόμενος σαν αναγνώριση από το λαό με το προσωνύμιο Ήλιος του Ενιτζεβάρνταρ, σαν ευχαριστία για την ζωή του, που αφιέρωσε στον αγώνα για την προστασία των κατοίκων από τον τρόμο των Τούρκων. Οι απόγονοι αυτών των κατοίκων διατηρούν την ανάμνηση γι αυτόν μέχρι και σήμερα. Υποκλινόμαστε!





Τάνε Νικόλοφ και Αποστόλ Πέτκοφ
Συμμετοχή στην εξέγερση του Ιλίντεν

Παρόλο τον ελαφρύ εξοπλισμό των μελών τους οι τσέτες των Γιαννιτσών, η περιφέρεια κάτω από τη καθοδήγηση του Αποστόλ βοεβόδα μετέχει ενεργά στην εξέγερση του Ιλίντεν το έτος 1903. Ο Αποστόλ βοεβόδας διαμοίρασε τα καθήκοντα σε τοπικούς αρχηγούς. Ανήμερα του Προφήτη Ηλία στο χωριό Κορνισόρ (Κρώμνη) οι τσέτες του Κράστιο Ασένοφ από την περιοχή του Κιλκίς και αυτές των Γιαννιτσών του Αποστόλ βοεβόδα και του Ιβάν Καρασούλια ενώνονται. Εδώ μπροστά σε 250 μέλη τσετών γίνεται ο αγιασμός του Λαβάρου. Στις 18 Ιουλίου ο Σάβα Μιχαίλοφ και ο Αργκίρ Μανασίεφ μαζί με στρατιώτες της Αξιούπολης εκτίναξαν την γέφυρα του Αξιού στην Γεύγελη. Στις 19 Ιουλίου ο τοπικός αρχηγός του Γκούρμπες (Άθυρα) Ζαχάρι Γκαόρεβ με 20 άτομα από τον στρατό του χωριού κόβουν τα τηλεγραφικά καλώδια και ρίχνουν τηλεγραφικές κολώνες σε σημεία συγκεκριμένα που είχαν από πριν καθοριστεί. Στις 30 Ιουλίου ο Αποστόλ καταφθάνει στην Γρίβα για να επιτεθεί στην βρισκόμενη εκεί Τούρκικη φρουρά, αλλά ειδοποιημένοι από τοπικούς Γραικομάνους οι στρατιώτες μαζεύονται στην Γουμένισσα. Η τσέτα του Αποστόλ προχωρά προς την Γουμένισσα και τοποθετήθηκε στα υψώματα, άσπρα χώματα, πάνω από αυτήν. Στην πόλη στάλθηκαν άτομα σε δολοφονικές επιθέσεις, αλλά μόνο ένας καταφέρνει να εκραγεί η βόμβα του, η οποία όμως προκάλεσε πανικό στον στρατό. Η τσέτα του Αποστόλ πυροβολώντας την πόλη αποτραβήχτηκε στο Πάικο.




Η τσέτα του Αποστόλ Πέτκοφ. Δεύτερος
όρθιος από δεξιά είναι ο Βάντο Γκαόσεφ.
Ο Αποστόλ βοεβόδας χώρισε την μεγάλη του τσέτα σε μερικά τμήματα. Στις 9 Σεπτεμβρίου τμήμα από 63 μέλη τσέτας που αυτός είναι βοεβόδας ρίχνεται σε μάχη σε κάμπο με 110 στρατιώτες κοντά στο χωριό Ράμνα (Ομαλό), στην οποία χάνονται ένα μέλος τσέτας και ένας στρατιώτης. Μετά από 4 μέρες οι τσέτες των Αποστόλ, Ιβάντσο Καρασούλια και τσέτα του Κιλκίς του Γκότσε Νιστόροφ σύνολο 103 άτομα μάχονται στην κορυφή Γκαντάτς στο Πάικο με 1200 Τούρκους στρατιώτες. Στις 14 Σεπτεμβρίου ο Αποστόλ με έξι άτομα μάχεται στην Γκόλα Τσούκα πάνω από την Γρίβα, με 80 στρατιώτες όπου χάνονται 2 μέλη τσέτας και 4 στρατιώτες. Στις 13 Οκτωβρίου οι τσέτες των Αποστόλ, Ιβάντσο Καρασούλια και Τράικο Γκαότοφ σε μεγάλη μάχη εξοντώνουν σταλμένους εναντίον τους πεζικό και ιππικό που μαζεύτηκαν από Γεύγελη, Γιαννιτσά και Γουμένισσα.

Άλλα

Ο γνωστός Βούλγαρος συγγραφέας Ιορντάν Ιόφκοφ περιγράφει τον Αποστόλ Πέτκοφ- Ενιτζεβάρνταρσκο σλάντσε έτσι : "... εκείνος ο θρυλικός βοέβοδας, όλος ο θαυμασμός και η αγάπη προς το πρόσωπο του αποτυπώνεται έτσι δυνατά σ αυτό το προσωνύμιο που του έδωσε ο λαός..."

Ο βοεβόδας Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ είναι ήρωας στην τριών σειρών, Βουλγαρική ταινία "Μέρα σπορέντ μέρα" (Με το ίδιο μέτρο), η οποία υπήρξε το κύκνειο άσμα του μεγάλου Βούλγαρου ηθοποιού Γκριγκόρ Βάτσκοφ.

Μέρος δεύτερο (θα υπάρχει συνέχεια)



Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ - Αποστόλ βοεβόδας  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , , ,

Στις 2 Αυγούστου κλείνουν 100 χρόνια από τον θάνατο του θρυλικού βοεβόδα Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ, ονομαζόμενος σαν αναγνώριση από το λαό με το προσωνύμιο Ήλιος του Ενιτζεβάρνταρ, σαν ευχαριστία για την ζωή του, που αφιέρωσε στον αγώνα για την προστασία των κατοίκων από τον τρόμο των Τούρκων. Οι απόγονοι αυτών των κατοίκων διατηρούν την ανάμνηση γι αυτόν μέχρι και σήμερα. Υποκλινόμαστε !





Ταχυδρομική κάρτα με την φωτογραφία
του Αποστόλ Πέτκοφ, σφραγισμένη με
τη σφραγίδα του βοεβόδα και γραμμένη
από τον ίδιο, στον βοεβόδα Τάνε Νικόλοφ.
Ο Αποστόλ Πέτκοφ Τερζίεφ , γνωστός και ως Αποστόλ Βοεβόδας ή Ήλιος των Γιαννιτσών, ήταν Βούλγαρος κομιτατζής και επαναστάτης βοεβόδας (αρχηγός ένοπλης ομάδας) της Εσωτερικής Μακεδόνο-Αδριανουπολιτικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΑΕΟ-IMRO). Από τους Βούλγαρους τιμάται ως εθνικός ήρωας και είναι γνωστός και με τα προσωνύμια «Ήλιος των Γιαννιτσών» και «Ήλιος του Βαρδαρίου», ενώ στην περιοχή μεταξύ του όρους Πάικο, του ποταμού Βαρδάρη (Αξιού), της λίμνης των Γιαννιτσών και της κοιλάδας περιοχή Βοημίας (κοιλάδας Αξιού) δόθηκε το όνομά του.

Κομιτατζίδικη Δράση

Ο Αποστόλ βοεβόδας γεννήθηκε στο μεγάλο χωριό Μποέμιτσα (Αξιούπολη, σήμερα Ελλάδα) της περιοχής Γεύγελης, έδωσε το όνομά του σε όλη την περιοχή ανάμεσα στο Βουνό Πάικο, Βαρδάρη, Λίμνη των Γιαννιτσών - Βοημία. Η καταγωγή είναι από το παλιό γένος κομιτατζήδων Τερζίεβι. Ο μεγαλύτερος αδερφός του Μίτρε Τερζίεφ ήταν κομιτατζής στο Πάικο, ο μικρότερος αδερφός Τάνο Τερζίεφ και ο ξάδερφος του Αντόν Τερζίεφ χάθηκαν σαν μέλη τσέτας της ΕΜΑΕΟ και σύμφωνα με Έλληνες συγγραφείς ο σλαβόφωνος οπλαρχηγός καπετάν Γκόνος Γιώτας είναι πρώτος του ξάδερφος.


Η τσέτα του Αποστόλ βοεβόδα.

Ο Αποστόλ Τερζίεφ αρχικά δουλεύει σαν επιστάτης της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκη - Σκόπια. Όμως το έτος 1892 βγαίνει κομιτατζής και με τον αδερφό του Τάνο και τρία ακόμα μέλη τσέτας αναπτύσσει κομιτατζίδικη δράση στην περιοχή Γεύγελης και Γιαννιτσών στο βουνό Πάικο και την Λίμνη των Γιαννιτσών. Τον ίδιο καιρό στην Βοημία εμφανίζεται και άλλη κομιτατζίδικη τσέτα του Ιβάντσο Καρασούλια.

Βοεβόδας της ΕΜΑΕΟ

Κατά το έτος 1897 ο Νταμιάν Γκρούεφ, ένας από τους ηγέτες της ΕΜΑΕΟ, που περιφέρονταν την Βοημία συναντάται με τον Αποστόλ βοεβόδα και τον Ιβάντσο Καρασούλια και την ίδια μέρα με τον ιερωμένο Σταμάτ Τάντσεφ και ορκίζει τους δυο κομιτατζήδες και αυτοί μπαίνουν στην ΕΜΑΕΟ. Ο Αποστόλ βοεβόδας γρήγορα δημιουργεί δυνατό επαναστατικό δίκτυο στις περιοχές Γιαννιτσών και Γεύγελης και γίνεται βοεβόδας της οργάνωσης ΕΜΑΕΟ. Ολόκληρα 14 χρόνια αυτός ο αγράμματος Βούλγαρος είναι πραγματικός προστάτης του Βουλγαρισμού στην περιοχή, χάρη στο γεγονός αυτό κερδίζει την αναγνώριση του λαού με την προσφώνησή του, Ήλιος των Γιαννιτσών.


Ιβάντσο Καρασούλιατα και
Αποστόλ Πέτκοφ, 1895.

„Ο πληθυσμός έτσι προσκολλάται με τον δικό του βοεβόδα-πατέρα, που του αφιέρωσε όχι ένα μόνο τραγούδι και τον στόλισε με το πιο χαρακτηριστικό όνομα - Ήλιος των Γιαννιτσών - ήλιος που με τις ακτίνες του χαράζει το σκοτάδι της δικής του δουλικής κακουχίας και ζεσταίνει την ψυχή του με γλυκιά ελπίδα.“ Γράφει ο Χρίστο Σιλιάνοφ. Ο Αποστόλ καταφέρνει να τραβήξει στην οργάνωση και τους περισσότερους Βούλγαρους πατριαρχικούς της περιοχής, οι οποίοι εγκαταλείπουν την υπόθεση του Ελληνισμού και ασπάζονται την υπεροχή της Βουλγαρικής Εξαρχίας. Κατά το έτος 1903 Γραικομάνοι μένουν μόνο στην Γουμένισσα και τα χωριά Κρίβα (Γρίβα) και Πέτροβο (Άγιος Πέτρος).


Ο Αποστόλ βοεβόδας δημιουργεί στην λίμνη των Γιαννιτσών δίκτυο από καλύβες πάνω σε ξύλινους πασσάλους που χρησιμεύουν για καταφύγια της τσέτας του. Μέχρι την εξέγερση του Ιλίντεν ο Αποστόλ βοεβόδας διεξάγει πολυάριθμες αιματηρές μάχες (συμπεριλαμβάνονται και μερικές “θαλάσσιες” στην λίμνη των Γιαννιτσών) με Τούρκικες τσέτες και αποσπάσματα - στα χωριά Γκούρμπες (Αγροσυκιά), Μπαρόβιτσα (Καστανερή), Λιμπάχοβο (Φιλυριά), Τοσίλοβο (Στάθης), Γκοργκόπικ (Γοργόπη), Μποέμιτσα (Αξιούπολη) και Κρίβα (Γρίβα). Την Μεγάλη Παρασκευή του έτους 1902 στο χωριό Κρίβα η τσέτα του Αποστόλ Πέτκοφ προδόθηκε από τοπικούς Γραικομάνους και στην μάχη με Τούρκικο στρατό χάνονται ο αδερφός του Τάνο, ο γραμματέας της τσέτας Ατανάς Τόντεφ και μέλη της τσέτας Ντιμίταρ Τσαβντάροφ, Ίτσο Προιτσάκοφ και Μίτσο Ματρακούλια.

Μέρος πρώτο (θα υπάρχει συνέχεια)





Άγιος Κλίμεντ της Αχρίδος  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , , ,

Στις 27 Ιουλίου η Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την μνήμη των Επτά Αγίων – Κυρίλλου και Μεθόδιου και των μαθητών τους Κλίμεντ, Ναούμ, Αγγελάρι, Σάββα και Γκοράζντ. Όλοι αυτοί συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την καθιέρωση της Σλαβικής γραφής στην Μεσαιωνική Βουλγαρία και από εκεί να εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον Σλαβικό κόσμο.

Στο “Ο Θρύλος της Αχρίδας” ή σύντομη βιογραφία του Αγ. Κλίμεντ από τον Αρχιεπίσκοπο της Αχρίδας Δημήτριο Χωματιανό, ο οποίος αυτοαποκαλείται “Αρχιερέας των Βουλγάρων” γράφει ρητά:

“Αυτός ο μεγάλος πατήρ μας και Βούλγαρος διαφωτιστής κατάγεται από την Ευρωπαική Μοισία, που πολλοί τους ονομάζουν Βούλγαρους” (Ι. Ιβανόφ. “Βουλγαρικές αρχαιότητες στην Μακεδονία” Σόφια 1931, σελ. 316 σε Ελληνικά και Αρχαία Βουλγαρικά).

Σε μια εκτενή βιογραφία του Αγ. Κλίμεντ από τον Αρχιεπίσκοπο Θεοφύλακτο, Έλληνα από το νησί Εύβοια, αναφέρεται οτι μετά τον θάνατο του Αγ. Μεθόδιου, Κλίμεντ, Ναούμ και Αγγελάρι “στην πολυπόθητη Βουλγαρία ήλπιζαν ότι θα έβρισκαν την ειρήνη”, μετά την μετάβαση τους στην Βουλγαρική Πρωτεύουσα την Πλίσκα ο ίδιος ο Βούλγαρος ηγεμόνας στέλνει τον Αγ. Κλίμεντ σαν δάσκαλο στο τρίτο τμήμα της Βουλγαρίας την Κουτμιτσέβιτσα, όπου αυτός εκπαιδεύει 3500 νεαρούς Βούλγαρους για κληρικούς.

Ανακηρύσσεται επίσκοπος Στρούμνιτσας το 893, σύμφωνα με τον Ελληνικό κώδικα του Βατικανού 2492, από το 906 μέχρι το 916 εστάλλει ως επίσκοπος στην πόλη Μπέλγκραντ ή Μπελίτσα, σήμερα Μπεράτ στην Αλβανία. Μέχρι και σήμερα στην Παπική Επετηρίδα αναφέρεται η επισκοπή Μπέλα (Μπέλιτσα) στην Επαρχία της δυτικής Βουλγαρίας.

Ο Θεοφύλακτος ονομάζει τον Άγ. Κλίμεντ “νέο Απόστολο Παύλο των νέων Κορινθίων – των Βουλγάρων”, ενώ άλλος τραγουδοποιός του ХIV αιώνα τον ονομάζει “ Δέκατο τρίτο Απόστολο της Βουλγαρίας”. Ο Άγ. Κλίμεντ πεθαίνει στις 27 Ιουλίου του 916.

Διαβάστε περισσότερα για τον Άγ. Κλίμεντ :
* Clement of Ohrid - Wikipedia

Илинден, майко, Илинден - за българите Великден !  

Posted by IllustrationBeloMore in ,

20 юлий.
Свети Илия разпрегна гръмовната си колесница, предоставяйки на робитѣ, които го тачатъ, да загърмятъ вмѣсто него по македонската земя.

Случайни изстрели нарушиха тукъ-тамъ зловещото затишие, което заедно съ юлскитѣ марани трептѣше предъ нажеженитѣ поля презъ тоя необичайно дълъгъ и душенъ день. Посветенитѣ въ страшната тайна чакаха светата нощь да обгърне съ покровителствената си мантия роднитѣ имъ балкани. И дойде, най-после, тая многожадувана нощь — съ царствената си тишина и съ кроткото сияние на своята бледна царица...

Но задържа се пълната луна, по-любопитно отъ другъ пѫть. Тя не откѫсваше погледъ отъ дивния лабиринтъ на върхове, равнини и езера и като че ли не мислѣше да отмине... А тъкмо това чакаха сега посветенитѣ, за да пристѫпятъ къмъ изпълнение на току що положената клетва предъ изваденитѣ червени знамена. И бѣха така нетърпеливи, че не навсѣкѫде дочакаха залѣза ѝ ...

Единъ изстрелъ, неизвестно отъ где и отъ кого даденъ, смути мълчанието на нощьта. Единъ огроменъ пламъкъ се издигна недалеко отъ Битоля и освѣтли косматата снага на Пелистеръ. Залпове заехтѣха откъмъ усоитѣ на Бигла. Безброй пожари, запалени едновременно отъ нѣкаква хилядорѫка хала, обагриха небето. Трѣсъкътъ на единъ динамитенъ взривъ откъмъ Екши-су разтърси простора. И ето, въ нечувания до тогава ехтежъ на илюминираната илинденска нощь се смѣсиха звуцитѣ на зазвънилитѣ камбани отъ крушовскитѣ църкви и викътъ „ура” изтръгнатъ отъ много хиляди гърла.
Какво значеха тия зарева надъ обширната Пелагония и по политѣ на Нидже, на Вичъ, на Петрино, на Илийна, на Галичица? Защо звънѣха като на Великдень камбанитѣ на Крушово и на стотици селски църквици? Каква бѣ тая хилядозвучна музика отъ трѣсъци, пукотъ, камбаненъ звънъ и ура?

Това бѣ гласътъ на първата клетва, положена преди десеть години отъ Дамянъ Груева въ Солунъ и израсла въ всенародно съзаклятие:

Безумно дързъкъ боенъ зовъ къмъ империята на султанитѣ;

Зовъ за братска помощь къмъ освободенитѣ оттатъкъ Рила и Родопитѣ;

Зовъ за човѣшко съчувствие и за правда къмъ цѣлия цивилизованъ свѣтъ.

Христо Силянов - Освободителните борби на Македония, Том I


Ιλίντεν, μάικο, Ιλίντεν -ζα Μπουλγκάριτε Βελίκντεν !

20 Ιουλίου

Ο Προφήτης Ηλίας ξέζεψε το βροντερό του άρμα, αφήνοντας στους σκλαβωμένους που τον σέβονται, να ρίξουν βροντές αντί γι αυτόν στην Μακεδονική γη.

Τυχαίοι πυροβολισμοί τάραξαν εδώ και κει την απαίσια ησυχία, που μαζί με τον καύσωνα του Ιουλίου τρεμόπαιζε πάνω από τις λαμπερές πεδιάδες κατά την διάρκεια της ασυνήθιστα μακριάς και ασφυκτικής ημέρας. Οι μυημένοι στο τρομερό μυστικό περίμεναν την άγια νύχτα να αγκαλιάσει με τον προστατευτικό της μανδύα τα δάση της γενέτειράς τους. Και έφτασε επιτέλους η νύχτα αυτή που τόσο λαχταρούσαν – με την βασιλική της ησυχία και την απαλή λάμψη της χλωμής της βασίλισσας...

Όμως η πανσέληνος ήταν πιο περίεργη από άλλες φορές. Δεν ήθελε να πάρει το βλέμμα της από τον άγριο λαβύρινθο που σχηματίζονταν από κορυφές, πεδιάδες και λίμνες και ήταν σαν να μην σκεφτόταν να αποτραβηχθεί...Ακριβώς αυτό όμως περίμεναν τώρα οι μυημένοι, για να προχωρήσουν στην εφαρμογή του όρκου που μόλις τώρα έδωσαν μπροστά στις κόκκινες σημαίες που έβγαλαν. Και ήταν τόσο ανυπόμονοι, που όχι παντού περίμεναν την δύση της...
Το λάβαρο του Ιλίντεν της Ζαγορίτσανης

Ένας πυροβολισμός, άγνωστο από που και από ποιόν έγινε, τάραξε την ησυχία της νύχτας. Μια τεράστια φλόγα ανυψώθηκε όχι μακριά από την Μπίτολα (Μοναστήρι) και φώτισε την τριχωτή φιγούρα της κορυφής Πέλιστερ (Περιστέρι). Εκρήξεις αντιλαλούσαν από τις πλαγιές της Βίγλας. Αμέτρητες πυρκαγιές, που άναψαν ταυτόχρονα από κάποια μεγάλη θύελλα χρωμάτισαν τον ουρανό. Το τράνταγμα από μια έκρηξη δυναμίτη από την μεριά του Εξι-σού (Ξινό Νερό) ταρακούνησε τον χώρο. Και να, στον ανήκουστο μέχρι τότε αντίλαλο της λαμπιρίζουσας του Προφήτη Ηλία νύχτας ήρθαν να προστεθούν οι ήχοι από τις καμπάνες που χτυπούσαν στις εκκλησίες του Κρούσεβο (Φύρομ) και η κραυγή “ουρά” που βγήκε απο πολλές χιλιάδες στόματα.
Τι να σήμαιναν άραγε αυτές οι λάμψεις πάνω απο την έκταση της Πελαγονίας και τους πρόποδες του Βόρα, στο Βίτσι, στο Πέτρινο (Φύρομ), στο Ιλίνα και στο Γκαλίνιτσα (Φύρομ)? Γιατί χτυπούσαν όπως το Πάσχα οι καμπάνες στο Κρούσεβο και σε εκατοντάδες εκκλησίες των χωριών ? Τι ήταν άραγε αυτή η πολύ ηχηρή μουσική ανάμικτη από εκρήξεις, κρότους, ήχους από καμπάνες και ουρά ?

Αυτό ήταν η φωνή του πρώτου όρκου, που δόθηκε πριν δέκα χρόνια από τον Νταμιάν Γκρούεφ στην Θεσσαλονίκη και αναπτύχθηκε σε κτήμα όλου του πληθυσμού :
Παράλογα τολμηρή πολεμική έκκληση προς την Αυτοκρατορία του Σουλτάνου ?
Έκκληση για αδελφική βοήθεια προς τους απελευθερωμένους πέρα από την Ρίλα και την Ροδόπη?
Έκκληση για ανθρώπινη συμπόνοια και δικαιοσύνη προς ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο.

Χρίστο Σιλιάνοφ – Απελευθερωτικοί αγώνες στην Μακεδονία, Τόμος Ι

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...