Το έθιμο Ντούντουλ (Πεταλούδα)  

Posted by Kokice in , , , ,


Κορίτσια που συμμετέχουν στο έθιμο
Το έθιμο Ντούντουλ, γνωστό και ως Πεταλούδα, σχετίζεται με λαικές δοξασίες που αφορούν την γονιμότητα και ικεσία για βροχή σε περίοδο μεγάλης διάρκειας ξηρασία. Το έθιμο δεν έχει συγκεκριμένη ημερομηνία στο εκκλησιαστικό και στο λαογραφικό ημερολόγιο. Σε διάφορα μέρη της Βουλγαρικής Εθνικής επικράτειας διατηρούνται στιχάκια που συνοδεύουν την εκτέλεση του τελετουργικού που είναι σχεδόν πανομοιότυπα, που πολύ συχνά ακούγονται ως μονότονη ικεσία με στίχο που επαναλαμβάνεται.

“Ρόσνι, Μπόζε, ντα ζαρόσι Βάι, Ντούντουλε, ντάι Μπόζε ντόζντ! Ντα ναρόσε σούβα ζέμια, Βάι, Ντούντουλε, ντάι Μπόζε ντόζντ! Ντα ποράστε ζλάτνο ζίτο, Βάι, Ντούντουλε, ντάι Μπόζε ντόζντ!... ”

Ντούντουλ ή Πεταλούδα (Περουνίγκα, Πεπερούγκα, Περπερούνα) είναι μικρό κοριτσάκι ντυμένο μόνο με παλιό άσπρο πουκάμισο, που έχει ως μοναδικό στολίδι τυλιγμένα γύρω από το σώμα της κλωνάρια από ζαμπούκο, ιτιά ή κισσό και στεφάνι από πρασινάδα. Σε κάποιες περιοχές το κοριτσάκι που επιλέγουν, είναι ορφανό ή το μικρότερο παιδί της οικογένειας. Μαζί με τις κοπέλες του χωριού, ηλικίας 12-14 ετών, επισκέπτονται τα σπίτια, παίζουν και τραγουδούν ενώ οι οικοδεσπότες τους προσφέρουν φρούτα, σιτάρι, αλεύρι που τα βάζουν σε κόσκινο, σταματούν επίσης σε κάθε πηγάδι και στα γύρω χωράφια. Μερικές φορές το αλεύρι κοσκινίζεται πάνω στο κεφάλι της Πεταλούδας και συμβολίζει την βροχή που πέφτει. Τα δώρα που μάζεψαν μοιράζονται στους πιο φτωχούς. Τελετουργικά η Πεταλούδα ξεπλένεται με νερό. Αυτή κρατάει κάτι σαν σκήπτρο που είναι ξύλινο ραβδί, διακοσμημένο με πράσινα φύλλα.


Κορίτσι ντυμένο με την φορεσιά του
εθίμου της Πεταλούδας - περιοχή Νόβα
Ζαγόρα τέλος 19ου αρχές 20ου αιώνα
Φωτογραφία απο την συλλογή του εθνο-
γρσφικού μουσείου που δημοσιευθήκε
 στο βιβλίο "Βουλγαρικές Παραδοσιακές
 φορεσιές".
 
Πιθανόν οι ρίζες του εθίμου να σχετίζονται με σλαβική παγανιστική λατρεία του υπέρτατου Θεού Περούν και της Θεάς Περπερούνας, προς τους οποίους στην αρχαιότητα γινόταν ικεσίες και ξόρκια για βροχή και γονιμότητα.

Η εκτέλεση του εθίμου στα χωριά γύρω από την Σόφια, περιγράφεται και από τον ειδικό, σε ιστορίες αφιερωμένες στον τρόπο ζωής των χωρικών, Ελίν Πελίν στο “ Βέτρενα Μέλνιτσα “ (Ανεμόμυλος), γραμμένο στις αρχές του 20 ου αιώνα.

“....Αυτή η χαρμόσυνη είδηση γρήγορα-γρήγορα μεταδόθηκε από τις ταβέρνες στα σπίτια και από εκεί μέχρι τους εξαντλημένους από την δουλειά στην πεδιάδα. Αυτοί στην στιγμή άφησαν τις δουλειές τους και έτρεξαν προς το χωριό να υποδεχθούν το πολυαναμενόμενο γεγονός. Το τέλος της τρομερής ξηρασίας, που κατέκαψε τα πάντα, ήδη ερχόταν. Η καμπάνα της εκκλησίας χτύπησε σαν σε γιορτή. Ζωηρά κορίτσια έπαιξαν “ Βάι Ντούντουλ “ και στους δρόμους του χωριού εξαπλώθηκε το ζωηρό τους τραγούδι :

Πεπερούντα λέτελα, λέτελα,
οτ οράτσι, να κοπάτσι, ντάι Μπόζε ντόζντ!

Ακούστηκαν γέλια και κραυγές, σηκώθηκε εύθυμη οχλοβοή. Για τους τιμωρημένους χωρικούς υπήρχε γιορτή. Με τύμπανα και γκάιντες οι κοπέλες μετέφεραν τον “ βάι Ντούντουλ “ μέχρι και τον μικρό λόφο στον ανεμόμυλο, από την κορυφή του οποίου μεταδόθηκε η χαρμόσυνη είδηση και άρχισαν τρελό χορό στο ξερό χορτάρι. Οι άνδρες βγήκαν με μπάκλιτσι όπως σε γάμο. Όλα τα βλέμματα είχαν στραφεί προς την δύση. Εκεί ένα λευκό συννεφάκι υπήρχε πάνω από την Βίτοσα...”



Νάπκουντα που-Βελίγκντιν ουφ-στριαάτα κι-σα-μπέρεια μόμιτε, κι-μπέρεα εντά τρέβα, μποζίλι (μποζίλι 'μπαζ' ) μου-βίκμα. Κι-μπέρεα μποζίλι, κι-πράβεα ντούντουλ (ντούντουλ 'ομπρέλ ζα ντάζντ πρι λαζαρούβανε' ). Ουφ-τσετβάρτοκουτ μόμιτε πέιατ ντούντουλ νισ-σέλουτο. Σάτα μόμι ναρεντένι πέιατ ντούντουλε :
Ντουλετάλα πεπερούγκα,
πουπαντνάλα ντούρνα μπόγκα,
σα-πουμουλίλα :
    Ντάι-μι μπόζε, σίτνα ρόσα,
    Ντα-ναρόσα νάστα ζέμια,
    Νάστα ζέμια Βαρνταρίια,
    Ντα-σα-τσίνα μπιρικέτουτ,
    Ντα-ράνα σιρομάσι,
    σιρομάσι ι-σιράτσι.
    Α-πέιατ ι-ουτ-κούκια να-κούκια βάρβατ, μπράσνο μπέρατ, τούρατ ουφ-τόρμπατα, μπράσνο μπέρατ. Ι-κι-ζέβια : το μπράσνοτο, κι-γκο προντάβεια να-βέτσερτα. Ίμισε σιρομάσι λούντα, γκου-κουπούβεα. Κι-ζέβεα πάρι, κι-ζέβεα σικέρ, κι-ζέβεα εριμίκ (ερεμίκ 'γκρίζ' ), κι-ζέβεα σαρλαγκάν ι-κι-πράβεα άλβα. Μπράσνο κι-σι-ουστάβεια, κι-πράβεα ντβέ, τρί πογκάτσι. Κι-ναβάρια ουρίς, πιλάφ ουρίς. Κι-γκου-ζέβεα πέιακι (πέεικι) μόμτι, ντέτσατα νόσατ σόφρατα. Κι-όντεα να-στρέτ-σέλτο, να-σείρουτ, κάντα ιγκράιατ όρο. Ου-νιντέλιτα το κε-στάνσε. Κι-ι κλάντια ταμ τία σόφριτε. Κι-σα-ναμπέρεα ζένι,ντέτσα, κι-ιζέντια σίτσκο ι-ντου-βέτσερτα κι-ζαβάρνισε.

Απόσπασμα από το βιβλίο των Μπλαγκόι και Αικατερίνα Σκλίφοβι, κείμενα σε Βουλγαρική διάλεκτο από την Αιγαιακή Μακεδονία, σελ. 255-256.

This entry was posted on петък, август 26, 2011 at петък, август 26, 2011 and is filed under , , , , . You can follow any responses to this entry through the comments feed .

0 коментара

Публикуване на коментар

Публикуване на коментар

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...