Коледа / Κόλεντα  

Posted by IllustrationBeloMore in , , ,

"Ой, Коледо, мой Коледо,
родило се Боже чедо..."

Коледни обичаи от Ениджевардарско

Коледари, снимка от http://www.ihsofia.com
Коледните адети ги зафатувахме от денот 23 декември. От смоква си правеше кукударката и сурвачката, шарена со пушък, църно-бела. Пак тогава, а некои и още от по-напред бериха пърнари за огинот, дур некой ги крадеха от други куйки да има повеке за них. Рано на вечерта го палиха огинот. То требуваше да дръже до дзастрата на 24 декември. Зеваха пепел и я носиха на кокошарникот, да дават пилищата повеке яйца. Огин гореше и во всека мала, клаваха вино и постно ядейне за собраните люде. Во сека куйкя колеха бишка и пиле за Божик. На вечерта децата коледари си бериха и одеха от куйка на куйка да викат "О, о Коледа Бабо!". Во Пазар децата я казваха песната: " Замъчи се Божа майка, от Игнажден до Коледа..." Сите им даваха колаци. Кога си бериха да въртат по куйките на Сурва – Нова година, тогай им даваха повеке работи – ореи, костейна, ябълки. На Бъдник клаваха дебело дърво на оджакот да горе 12 дена до 6 януари. Нам го клаваха на шадраванут или на реката. Жените правиха баница и я носиха на църквата, я раздаваха една на друга.


Кукударка и Сурвачка (вляво) от Ениджевардарско
Во сека куйкя печиха погача на пепел. Клаваха внътре паричка. Та паричката я клаваха нам на котелут, шо мълздеха, да дават овците и кравите  повеке млеко. Съте се бериха на синията, погачата се чупеше за секой по парче, се клаваше постно ядейне. Две колаци се клаваха пред иконата и седиха там до 6 януари, за да ги ядат тогава животните. Най-старата баба зеваше по малце от ядейнето, одеше до вратата и викаше три пъти :" Ела, Бъдник да вечераме!". Имаше адет да вечераме бързо, преди да залаят кучийната. Синията оставаше пълна целата нойкь.





Κόλεντνι ομπιτσάι οτ Ενιτζεβάρντρασκο

Κόλεντνιτε αντέτι γκι ζαφατούβαχμε οτ ντένοτ 23 Ντεκέμβρι. Οτ σμόκβα σι πράβεσε κουκουντάρκατα ι σουρβάτσκατα, σάρενα σο πούσακ, τσέρνο-μπέλα . Πακ τογκάβα, α νέκοι όστε οτ πο-ναπρέντ μπέριχα παρνάρι ζα όγκινοτ, ντούρ νέκοι γκι κράντεχα οτ ντρούγκι κούικι ντα ίματ πόβεκε ζα νίχ. Ράνο να βετσέρτα γκο πάλιχα όγκινοτ. Το τρεμπούβασε ντα ντράζε ντο τζάστρατα να 24 Ντεκέμβρι. Ζέβαχα πέπελ ι ια νόσιχα να κοκοσάρνικοτ, ντα ντάβατ πίλιστα πόβεκε  ιάιτσα. Όγκιν γκόρεσε ι βο βσέκα μάλα, κλάβαχα βίνο ι πόστνο ιάντεινε ζα σομπράνιτε λιούντε. Βο σέκα κουίκια κόλεχα μπίσκα ι πίλε ζα Μπόζικ. Να βετσέρτα ντετσάτα κολεντάρι σι μπέριχα ι όντεχα οτ κούικια να κούικια ντα βίκατ “Ο, ο, Κόλεντα Μπάμπο!”. Βο Πάζαρ ντετσάτα ια κάζβαχα πέσνατα “Ζαμάτσι σε Μπόζα μάικα, οτ Ιγκνάζντεν ντο Κόλεντα”. Σίτε ιμ ντάβαχα κολάτσι. Κόγκα σι μπέριχα ντα βάρτατ πο κούικιτε να Σούρβα – Νόβα Γκοντίνα, τόγκαι ιμ ντάβαχα πόβεκε ράμποτι – ορέι. κοστέινα, ιάμπαλκι. Να Μπάντικ κλάβαχα ντεμπέλο ντάρβο να οντζάκοτ ντα γκόρε 12 ντένα ντο 6 Ιανουάρι. Ναμ κλάβαχα να σαντραβάνουτ ίλι να ρεκάτα. Ζένιτε  πράβιχα μπάνιτσα ι ια νόσιχα να τσάρκβατα, ια ραζντάβαχα εντνά να ντρούγκα.

Βο σέκα κούικια πέτσιχα  πογκάτσα να πέπελ. Κλάβαχα βάτρε παρίτσκα. Τα παρίτσκα ια κλάβαχα ναμ να κότελουτ, σο μάλντζεχα, ντα ντάβατ όβτσιτε ι κράβιτε πόβεκε μλέκο. Σάτε σε μπέριχα να σινίιατα, πογκάτσατα σε τσούπεσε ζα σέκοι πο παρτσέ, σε κλάβασε πόστνο ιάντεινε. Ντβέ κολάτσι σε κλάβαχα πρέντ ικόνατα ι σέντιχα ταμ ντο 6 Ιανουάρι, ζα ντα γκι ιάντατ τογκάβα ζιβότνιτε. Ναι-στάρατα μπάμπα ζέβασε πο μάλτσε οτ ιαντέινετο, όντεσε ντο βράτατα ι βίκασε τρι πάτι : “ Έλα Μπάντικ ντα βετσέραμε!”. Ίμασε αντέτ ντα βετσέραμε μπάργκο, πρεντί ντα ζαλάιατ κουτσίινατα. Σινίιατα οστάβασε πάλνα τσέλατα  νόικα.

"На кол вода пиехме", последната книга на Благой Шклифов за Егейска Македония  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,


Кликни тук за сваляне на книгата
Благой Шклифов е български учен, имащ огромен принос към запазването и изучаването на българската култура в Егейска Македония. Езиковедските, диалектологичните и етнографските му трудове представляват едни от най-ценните изследвания по отношение на Беломорието и са задължително четиво за всеки истински интересуващ се от темата.  Той е роден през 1935 година в костурското село Черешница, в семейство на български патриоти, като по време на Гражданската война в Гърция Благой е изведен от гръцката комунистическа съпротива зад граница заедно с другите деца бегълци. Едва през 1969 година се събира с родителите си в София, България, и успоредно с това завършва магистратурата си.

Сред по-известните му трудове са: Местните названия в с. Черешница, Костурско  (1973), Костурският говор (1973), Речник на костурския говор (1977), Долнопреспанският говор (1979), Пастирската лексика в района на Вич планина (Костурско - Леринско) (2000), Български диалектни текстове от Егейска Македония (2003), междувременно участва като консултант във филма „Мера според мера”, интерпретиращ историята на българските революционери от ВМОРО в района на Солунското поле в началото на 20 век. Благой Шклифов загива трагично в Сяр през 2003 година, по време на една от обиколките си в Егейска Македония, но само преди седмица излезе посмъртно неговата книга „На кол вода пиехме”, която разказва трагичната история на македонските българи в Гърция за периода между Балканската и Втората световна война.Можете да си я поръчате от сайта на издателството.

Представяне на книга на Благой Шклифов в Охрид



Всичко за Македония / Όλα για την Μακεδονία  

Posted by IllustrationBeloMore in , , ,

10 000 статии в Българската Уикипедия за Македония - приблизително 10% от цялото и' съдържание и на практика най-сериозното и пълно четиво по Македонския въпрос. Този успех е резултат на няколко години усилен труд, който не ще спре да се развива.

Темата Македония вълнува и днес историци, любители, хора, свързани емоционално и родово с нея. Тя е обсъждана активно и до днес, буди спомени, предизвиква дискусии, мотивира писането на още литература и препрочитането на пожълтелите страници. За всички, които се интересуват от Македония и с благодарност към задълбочения доброволен труд на участниците в проекта.

10.000 άρθρα στην Βουλγαρική Βικιπαίδεια για την Μακεδονία - περίπου 10% του συνόλου και στην πράξη το πιο σοβαρό και πλήρως αναγνώσιμο πάνω στο Μακεδονικό ζήτημα. Αυτή η επιτυχία είναι αποτέλεσμα μεγάλης προσπάθειας μερικών χρόνων, που δεν θα σταματήσει να αναπτύσσεται.

Το ζήτημα της Μακεδονίας συγκινεί και σήμερα ιστορικούς, λάτρεις, ανθρώπους δεμένους συναισθηματικά και λόγω καταγωγής μαζί της. Το θέμα της έχει ενεργά μελετηθεί μέχρι και σήμερα, ξυπνά αναμνήσεις, προκαλεί διαφωνίες, δίνει έναυσμα για συγγραφή περισσότερης λογοτεχνίας και κυρίως του κίτρινου τύπου. Για όλους που ενδιαφέρονται για την Μακεδονία και με ευγνωμοσύνη για την σε βάθος εθελοντική εργασία των συμμετεχόντων στο έργο αυτό :

Βουλγαρικός Εκκλησιαστικό - Σχολικός δήμος Φλώρινας (Λέριν)  

Posted by Kokice in , , , ,


Παρομοίως με τον Βουλγαρικό εκκλησιαστικό - σχολικό δήμο της Έδεσσας, που οργανώθηκε δύσκολα στην Μακεδονία λόγω της αρνητικής επίδρασης του Ελληνικού Πατριαρχείου, έτσι και στην Φλώρινα (Λέριν) ο δήμος είναι καρπός πολλών κόπων και βασάνων των Βούλγαρων της περιοχής. Πρώτα απ όλα όμως είναι απόδειξη της ύπαρξης στην περιοχή οργανωμένου Βουλγαρικού πληθυσμού, έτοιμου να προασπίσει με κάθε τίμημα τα εθνικά του συμφέροντα. Σημαντικό στοιχείο στην ιστορία της πόλης, που δεν πρέπει να αποσιωπάται σήμερα. 


Το νέο Βουλγαρικό σχολείο στην Φλώρινα
(Μεγάλο λευκό κτίριο δεξιά)
Πριν ακόμα από την δημιουργία του δήμου στην Φλώρινα (Λέριν) ο καλόγηρος Γκεράσιμ, Βούλγαρος μοναχός στο Άγιο Όρος, ιδρύει το πρώτο Βουλγαρικό σχολείο στην γενέτειρά του το χωριό Τάρσιε (Τρίβουνο) το 1863. Εμπνευσμένοι από το δικό του παράδειγμα οι κάτοικοι σε Πάτελε (Άγιος Παντελεήμων) και Εξι-σού (Ξινό Νερό), επίσης ανοίγουν τα δικά τους Βουλγαρικά σχολεία. Στην πραγματικότητα το εκπαιδευτικό έργο και η διδασκαλία στην μητρική Βουλγαρική γλώσσα ξεκίνησε νωρίτερα με την δημιουργία των μικρών σχολείων  (κιλίινα) σε εκκλησίες και μοναστήρια, όπου διδάσκουν οι ιερείς εκεί αφιλοκερδώς. Λίγο μετά την αναγνώριση της Βουλγαρικής Εξαρχίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην πόλη της Φλώρινας (Λέριν) ξεκινά και αναταραχή από τους Βούλγαρους της περιοχής για εκκλησιαστική λειτουργία στα Βουλγαρικά στις τοπικές εκκλησίες. Κατά τον εορτασμό της Κυριακής των Βαίων του ιδίου χρόνου ο ιερέας της Φλώρινας Κονσταντίν Γκουλάπτσεφ εκφωνεί πανηγυρική ομιλία στα Βουλγαρικά, κάτι που γίνεται αιτία να επικρατήσει χάος και μαζικοί ξυλοδαρμοί ανάμεσα σε Γραικομάνους και Βούλγαρους. Πάνω από 400 οικογένειες δηλώνονται ως Εξαρχικές, υποστηριζόμενες από τα χωριά Εξι-σού (Ξινό Νερό), Πάτελε (Άγιος Παντελεήμων), Νεβόλιανι (Σκοπιά) και Πεσότσινα (Αμμοχώρι) και λίγο μετά έχουν στην κατοχή τους τις περισσότερες εκκλησίες της περιοχής.


Η εκκλησία "Άγιος Παντελεήμων", στο κέντρο
Σαν απάντηση το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης και προσωπικά ο Μητροπολίτης Φλώρινας, Προκόπιος ο Μογλενίτης, επιβάλλουν σχίσμα στους Βούλγαρους, λόγω του οποίου αλλά και σειράς εκφοβισμών από τον Ελληνικό κλήρο και τις Τουρκικές Αρχές, μεγάλο τμήμα της κοινωνίας Φλώρινας επιστρέφει στην αγκαλιά του Πατριαρχείου. Παρά τις συνεχείς πιέσεις, γύρω στις 40 οικογένειες στην Φλώρινα αρχίζουν να εκκλησιάζονται στο σπίτι του Κονσταντίν Γκουλάπτσεφ, ενώ το 1872/1873 ανοίγει το πρώτο Βουλγαρικό σχολείο στην ίδια την πόλη της Φλώρινας (Λέριν). Οι Βούλγαροι της περιοχής αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες μετά το τέλος του Ρωσο-Τουρκικού πολέμου το 1878 και την δημιουργία του Βουλγαρικού Βασιλείου, καθώς οι Τούρκοι χάνουν κάθε ίχνος υπομονής σε σχέση με τους Βούλγαρους στην Μακεδονία και δυσκολεύουν με κάθε τρόπο την δράση τους.


Εορταστικά εγκαίνια της νέας Βουλγαρικής
εκκλησίας το 1910. Οι νεαροί είναι απο τον
σύλλογο "Μπίγκλενσκι Ιουνάκ", Βουλγαρικός
αθλητικός σύλλογος.
Κατά το 1882 με κεφάλαια των Βούλγαρων της Φλώρινας άρχισε να χτίζεται καινούργια εκκλησία, προμηθεύονται τα Βουλγαρικά σχολεία με σχολικά βιβλία και πληρώνονται οι μισθοί των δασκάλων, ενώ από το 1895 οι τοπικοί Εξαρχικοί συντηρούν και τον Καθεδρικό Ναό “Άγιος Παντελεήμων” (Πανταλέι), για την ανάπτυξη της Βουλγαρικής εκπαίδευσης στην περιοχή ενδεικτική είναι η παρακάτω στατιστική. Κατά το σχολικό έτος 1886/1887 στην περιοχή Φλώρινας λειτουργούν 13 Βουλγαρικά σχολεία με 797 μαθητές, ενώ την χρονιά 1911/1912 οι μαθητές είναι 2474 μοιρασμένοι σε πάνω από 25 Βουλγαρικά σχολεία στην πόλη της Φλώρινας και στα χωριά Τάρσιε (Τρίβουνο), Σουροβίτσεβο (Αμύνταιο), Σεκούλεβο (Μαρίνα), Σρέμπρενο (Ασπρόγεια), Πάτελε (Άγιος Παντελεήμων), Πρεκοπάνα (Περικοπή), Ποπαντία (δεν υπάρχει σήμερα), Πεσότσινα (Αμμοχώρι), Πέταρσκο (Πέτρες), Νέρεντ (Πολυπόταμο), Λιουμπότινο (Πεδινό), Λέσκοβετς (Λεπτοκαρυές), Λάγκινο (Τριανταφυλλιές), Κουτσκόβενι (Πέρασμα), Ζελένιτσε (Σκλήθρο), Ζιβόινο (Φύρομ), Εξι-σού (Ξινό Νερό), Ντόλνο Κότορι (Υδρούσσα), Γκόρνο Νεβόλιανι (Σκοπιά), Γκόρνο Κότορι (Άνω Υδρούσσα), Γκόρνο Κάλενικ (Άνω Καλλινίκη), Γκορνίτσεβο (Κέλλη), Μπούφ (Ακρίτας), Μπάτς (Φύρομ), Αιτός (Αετός), Ασένοβο, Αρμένσκο (Άλωνα) και Αρμένοβο (Αρμενοχώρι). Στην πόλη της Φλώρινας χτίστηκε μοντέρνο για την εποχή και όμορφο μεγάλο κτίριο όπου στεγάστηκε η Βουλγαρική Βιβλιοθήκη με πάνω από 750 τίτλους βιβλίων σε διάφορες γλώσσες.



Σφραγίδες των Βουλγαρικών δήμων σε Φλώρινα (1874), Αετό και Σκλήθρο

Επίσης περισσότερο αναπτύσσεται και η εκκλησιαστική δράση καθώς σε σύντομο διάστημα κτίστηκαν Βουλγαρικές εκκλησίες στα χωριά Αρμένσκο (Άλωνα), Πέταρσκο (Πέτρες), Σούροβιτς (Αμύνταιο), Μπάνιτσα (Βεύη), Κρουσοράντι (Αχλάδα), Σέτινα (Σκοπός), Ποπόλζανι (Παπαγιάννης), Κάλενικ (Καλλινίκη), Νεβόλιανι (Σκοπιά), το μοναστήρι “Άγιος Λουκάς” δίπλα στο χωριό Νέρεντ (Πολυπόταμο), τα παρεκκλήσια στα χωριά Σρέμπρενο (Ασπρόγεια), Μπάτς (Φύρομ) και Κραπέστινο (Ατραπός). Το 1912 στην περιοχή της Φλώρινας οι Βουλγαρικές εκκλησίες είναι 46 ενώ τα μοναστήρια 4 – των Αιτού (Αετού), Κρουσοράντι (Αχλάδας), Νέρεντ (Πολυπόταμου) και Αρμένσκο (Άλωνα). Το 1912 την Φλώρινα επισκέφθηκε ο Επίσκοπος Νεόφιτ από το Βίντιν, η οποία μετατρέπεται σε “ κορυφή της δόξας του Βουλγαρισμού στην περιοχή μας”, σύμφωνα με τα λόγια του τοπικού Βούλγαρου Β. Τρίφονοφ.


Βουλγαρικός λαογραφικός όμιλος στην Φλώρινα 1910
(Ο Στέφαν Ρόλεφ - στην μέση πίσω)
Όπως έγινε σε όλη την Μακεδονία του Αιγαίου στα ταραγμένα χρόνια 1912/1913 όλες οι περιουσίες, τα πολιτιστικά και θρησκευτικά επιτεύγματα των Βουλγάρων διακόπηκαν σε μια στιγμή από τις νεοεγκατεστημένες Ελληνικές Αρχές. Όλα τα ακίνητα κατασχέθηκαν, οι ηγέτες της Βουλγαρικής κοινότητας εκδιώκονται στην Βουλγαρία ή θανατώνονται αλύπητα. Η τραγική κατάληξη αυτής της περιόδου για τον Βουλγαρισμό έρχεται τον Ιούλιο του 1913, όταν ο τοπικός Βουλγαρικός πληθυσμός υποβάλλεται σε ανήκουστες και απάνθρωπες πράξεις από την μεριά του Ελληνικού στρατού στην πόλη. Το κεφάλι του Βούλγαρου επαναστάτη Βασίλ Τσεκαλάροφ καρφώθηκε σε πάσσαλο, αφού οργανώθηκε “αιματηρή πορεία”, στην οποία αναγκάστηκαν να συμμετέχουν όλοι οι Βούλγαροι. Χάρη μόνο σε έναν Σέρβο Αξιωματικό, ο οποίος έδειξε φιλάνθρωπα αισθήματα και σεβασμό, το κεφάλι τάφηκε σύμφωνα με τα χριστιανικά έθιμα στην εκκλησία του “Αγίου Παντελεήμονα”, ενώ στους κατοίκους επετράπει να γυρίσουν στα σπίτια τους. Ωστόσο ακόμα και στη δεκαετία του 20 του 20 ου αιώνα, μεγάλο τμήμα του πληθυσμού αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Βουλγαρία ή τις ΗΠΑ ή τον Καναδά.

Όμως τα ανωτέρω αναφερθέντα δεν είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο αναφοράς αλλά το γεγονός ότι παρ όλες τις αντιξοότητες στην διάρκεια χρόνων, το Βουλγαρικό πνεύμα σβήνει αργά σ αυτή την περιοχή και ακόμα και σήμερα μπορείτε να βρείτε εκεί τα ίχνη από το ένδοξο παρελθόν μας. Γιαυτό τον λόγο οι Ελληνικές αρχές συστηματικά προσπαθούν να εξαλείψουν κάθε ανάμνηση, υποστηριζόμενοι σιωπηρά στην δράση του αυτή και από την πολιτική οργάνωση Ουράνιο Τόξο - “Βίνοζίτο”.

Леринска българска църковно-училищна община  

Posted by IllustrationBeloMore in , , , ,

Подобно на Воденската българска църковно-училищна община, която се организира трудно в Македония, заради зловредното влияние на гръцката патриаршия и Леринската община е плод на много усилия и мъки на местните българи. Но преди всичко, тя е доказателство за съществуването на организирано българско население в областта, готово на всяка цена да брани народните си интереси. Важна роля в историята на града, която не бива да се премълчава днес.

Новото българско училище в Лерин
(голямата бяла сграда вдясно)
Още преди създаването на Леринската община Герасим Калугера, български монах в Атон, основава през 1863 година първото българско училище в родното му село Търсие. Вдъхновени от примера му жителите на Зелениче, Пътеле и Екши Су също отварят свои български училища. В действителност учебното дело и преподаването на майчин български език започва по-отрано с отварянето на първите килийни училища към църквите и манастирите, като обучението е вършено от местни свещеници безвъзмездно. Скоро след признаването на Българската екзархия от страна на Османската империя в град Лерин започва и брожението на местните българи за църковно пеене на български в местните църкви. На честването на Цветница същата година леринския свещеник Константин Гулабчев произнася тържественото слово на български, заради което в Лерин настава хаос и масов бой между гъркомани и българи. Над 400 семейства се обявяват за екзархисти, подкрепени са от селата Екши Су, Пътеле, Неволяни и Песочница и скоро след това овладяват повечето църкви в района.

В отговор Цариградската патриаршия и лично Леринския митрополит Прокопиос Мъгленски налагат схизма над българите, като заради това и редицата последвали заплахи от страна на гръцкото духовенство и турските власти голямата част от леринската общност се връщат в лоното на Патриаршията. Въпреки постоянния натиск около 40 семейства в Лерин започват да се черкуват в къщата на Константин Гулабчев, а през 1872/1873 година е отворено е първото българско училище в самия град Лерин. Местните българи срещат особени затруднения след края на Руско-турската война през 1878 година и създаването на Българското княжество, тъй като турците губят и последната капка търпение спрямо българите в Македония и всячески затрудняват дейността им.

Празнично освещаване на новата
българската църква в 1910 година.
 Младежите са от дружеството "Бигленски
юнак", българска спортна организация.

През 1882 година със средства на леринските българи започва строеж на нова църква, снабдяват българските училища с учебни пособия и изплащат заплатите на учителите, а от 1895 година местните екзархисти издържат и катедралата "Свети Панталеймон" (Панталей), За развитието на българското образование в района е показателна следната статистика. През учебната 1886/1887 година в Леринско работят 13 български училища със 797 ученици, а през 1911/1912 година учениците са 2 474 души, разпределени в над 25 български училища в град Лерин и селата Търсие, Суровичево, Секулево, Сребрено, Пътеле, Прекопана, Попадия, Песочница, Петърско, Неред, Люботино, Лесковец, Лагино, Кучковени, Зелениче, Живойно, Екши су, Долно Котори, Горно Неволяни, Горно Котори, Горно Каленик, Горничево, Буф, Бач, Айтос, Хасеново, Арменско и Арменово. В град Лерин е построена и модерна за времето си, красива и голяма сграда, в която се помещава българска библиотека с налични над 750 заглавия на различни езици.

Печати на българската община в Лерин (1874), Айтос и Зелениче

Църковната дейност също е във възход, като в кратки срокове са построени български църкви в селата Екши су, Арменско, Петърско, Сурович, Баница, Крушоради, Сетина, Пополжани, Каленик, Неволяни, манастирът „Св. Лука“ край Неред, параклисите в Сребрено, Бач и Крапещино. В 1912 година в Леринско българсктие църкви са 46, а манастирите четири - Айтоски, Крушорадски, Нередски и Арменски. През 1912 година Лерин е посетен от епископ Неофит Видински, което по думите на местния българин В. Трифонов се превръща във „връх на славата на българщината в нашия край“.

Българското юнашко дружество
в Лерин в 1910 година
(Стефан Ролев - в средата отзад).

Подобно на цяла Егейска Македония по време на смутните години 1912/1913 година цялото имущество, културните и религиозни достижения на българите са прекъснати в един момент от новоустановилите се гръцки власти. Всичките имоти са конфискувани, водачите на българската общност са прогонени в България или са избити безмилостно. Трагичният завършек в този период на българщината идва през юли 1913 година, когато местното българско население бива подложено на нечувано безбожна и нечовешка постъпка от страна на гръцката армия в града. Главата на българския революционер Васил Чекаларов е забита на кол, след което властите организират "кърваво шествие", в което всички българи са принудени да участват.. Благодарение само на един сръбски офицер, запазил човешки чувства и чест, главата е погребана по християнски в църквата "Свети Панталеймон", а на населението е позволено да се прибере по домовете си. За сметка на това пък, през 20-те години на 20 век голямата част от населението е принудено да емигрира в България или в САЩ и Канада.

Но не всичко написано горе е интересното и вдъхновяващото, а това, че въпреки несгодите през годините българския дух бавно гасне в този край и дори днес можете да намерите там следи от славното ни минало. Заради това гръцките власти систематично се опитват да изтрият всеки спомен, подкрепени негласно в тази си дейност и от политическата организация "Виножито".

Βουλγαρικό Παιδαγωγικό σχολείο των Σερρών  

Posted by Kokice in , ,


Το Βουλγαρικό παιδαγωγικό σχολείο στις Σέρρες (Σιάρ) έχει σκοπό να ετοιμάσει δασκάλους για τα Βουλγαρικά σχολεία στην ανατολική Μακεδονία.

Ученици и преподаватели от
Серското педагогическо училище
Μαθητές και δάσκαλοι απο το
παιδαγωγικό σχολείο Σερρών
Δραστηριότητα

Το σχολείο αυτό διαδέχθηκε το 4 τάξιο σχολείο που άνοιξε το 1888 στις Σέρρες. Κατά το σχολικό έτος 1895 -1896 η Βουλγαρική Εξαρχία το μετατρέπει σε παιδαγωγικό. Έτσι προσωρινά η τετάρτη τάξη γίνεται σειρά παιδαγωγικών μαθημάτων με 21 μαθητές, ενώ το επόμενο σχολικό έτος 1896 – 1897 γίνεται κανονική σειρά παιδαγωγικών μαθημάτων με 32 μαθητές. Στην πόλη για μικρό χρονικό διάστημα λειτουργεί και σχολείο Θηλέων. Ανάμεσα στους δασκάλους του παιδαγωγικού σχολείου είναι οι Ιβάν Σνεγκάροφ, Ατανάς Ναούμοφ, Γ. Φότεφ, Ντ. Τρενταφίλοφ, Μπλαγκόυ Καλέιτσεφ, Μιχαίλ Σαράφοφ. Κατά το 1912 -1913 το σχολείο έχει 200 πτυχιούχους και 13 άτομα προσωπικό με επικεφαλή τον διευθυντή Φιλίπ Μανόλοφ και δασκάλους τους Ιορντάν Κούσεφ, Βλαντιμίρ Τσαρβενκόφ, Ιορντάν Ατανάσοφ, γραμματέα τον Ντιμίταρ Ιλίεφ και οικονόμο τον Γκεόργκι Στόικοφ. Στο προγυμνασιακό σχολείο διδάσκουν οι Στέριο Νάσκοφ και Τοντόρ Σουμκάροφ, ενώ επικεφαλής επιθεωρητής των σχολείων είναι ο Μετόντι Ιαντσούλεφ.

Δάσκαλοι του Βουλγαρικού παιδαγωγικού σχολείου Σερρών

Ученици от Серското педагогическо училище
през 1903 година.
Μαθητές του παιδαγωγικού σχολείου των
Σερρών το 1903.
Αναστασία Μπάλτοβα, Βουλγάρα δασκάλα και ενεργό μέλος της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Αναστάς Ναούμοφ, Βούλγαρος παιδαγωγός και δημοσιογράφος.
Αντόν Ποπστοίλοφ, Βούλγαρος ιστορικός, λαογράφος και εθνογράφος
Ατανάς Σάεφ, Βούλγαρος επαναστάτης του ΑΜΑΚ (ΒΜΟΚ)
Ατανάς Κοβάτσεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Βλαντιμίρ Μπλαγκόεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Γκεόργκι Στρέζοφ (1864 – 1938) Βούλγαρος Νομικός
Ντιμίταρ Γκουστάνοφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Ιβάν Καραντζόφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Ιβάν Σνεγκάροφ, Βούλγαρος ιστορικός και αρχειοφύλακας
Ιορντάν Σαμαρτζίεφ, Βούλγαρος παιδαγωγόος και ακτιβιστής της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Σρέμπρεν Ποππέτροφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) και της ΕΜΕΟ (ΒΜΡΟ) και πολιτικός
Χρίστο Μάτοφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Τσουντομίρ Κανταρτζίεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)

Απόφοιτοι του Βουλγαρικού παιδαγωγικού σχολείου Σερρών

Ανάμεσά τους οι πιο γνωστοί είναι :
Αλέκο Βασίλεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Βλαντιμίρ Ποπτόμοφ, Βούλγαρος πολιτικός του ΒΚΚ(Βουλγαρικό Κομμουνιστικό Κόμμα)
Βλαντισλάβ Καναζίρεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Γκεόργκι Καζέποφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Γκεόργκι Κιλάοφ, Βούλγαρος κομμουνιστής
Γκεόργκι Σκρίζοφσκι, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Ιβάν Αναστάσοφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Ιβάν Αντόνοφ, Βούλγαρος κληρικός και επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Ιλία Μπίζεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Κονσταντίν Ποπατανάσοφ, Βούλγαρος Αξιωματικός
Μανούς Γκεοργκίεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Στόιο Χατζίεφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Τάσκατα Σέρσκι, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)
Χρίστο Καραμαντζούκοφ, Βούλγαρος επαναστάτης της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ)


Τι είχε προηγηθεί
Орта чаршия в началото на 20 век
Παζάρι ορτά αρχές του 20 αιώνα

Στα μέσα του 19 ου αιώνα η Σερβική κυβέρνηση στέλνει σε αποστολή στις Σέρρες για διερευνητική μελέτη τον Στέφαν Βέρκοβιτς, ο οποίος ζει στην πόλη περισσότερα από 20 χρόνια και το 1889 (“Τοπογραφική-Εθνογραφική μελέτη για την Μακεδονία”) γράφει για τις Σέρρες :
“Ο πληθυσμός στην πόλη αποτελείται από πολλές εθνότητες : Τούρκοι, Βούλγαροι, Έλληνες, Κουτσόβλαχοι, Εξελληνισμένοι Βούλγαροι, Εβραίοι, Τσιγγάνοι. Στα χωριά του καζά ζουν Βούλγαροι, Έλληνες, Τούρκοι και λίγοι σε αριθμό Κουτσόβλαχοι, Τσερκέζοι και Τσιγγάνοι”.

Στο ίδιο βιβλίο ο Βέρκοβιτς σημειώνει οτι οι Σέρρες έχουν 863 Βουλγαρικά, 506 Ελληνικά, 1285 Τουρκικά και 806 Εβραικά σπίτια.

Το πρώτο Βουλγαρικό σχολείο στις Σέρρες άνοιξε το 1871 από τον καταγόμενο από την Στάρα Ζαγόρα Στέφαν Σαλγκαντζίεφ, τον οποίον έστειλε ο Βουλγαρικός δήμος της Θεσσαλονίκης. Σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες με την υποστήριξη του Βαλή Αρίφ Πασά και την βοήθεια των Ιλία Κασάροφ και Ζλάταν Μιλένκοφ από το χωριό Χριστός καταφέρνει να ανοίξει σχολείο στο σπίτι του Χατζί Αργκίρ στην Γκόρνα Καμένιτσα. Μετά από δύο χρόνια ανοίγει και Βουλγαρικό παρεκκλήσι στον μαχαλά Ντόλνα Καμένιτσα στο σπίτι του Ιλία Ζαμπίτοφ.
Στο παρεκκλήσι λειτουργούν οι ιερωμένοι Γκεόργκι Πετρόφ και Άνγελ Κονσταντίνοφ από το Ζάροβο (Νικόπολη), Ιονά Μαντζάροφ από το Νέγκοβαν (Ξυλόπολη), ο οποίος ιερουργούσε 3 χρόνια και τον τέταρτο χρόνο το παρεκκλήσι έκλεισε.

Το 1873 ο Σαλγκαντζίεφ μεταφέρει το Βουλγαρικό σχολείο στο Βαρόσι – στο σπίτι ενός από τους πιο ένθερμους Βούλγαρους των Σερρών του Κονσταντίν Γκοβεντάροφ στον μαχαλά Τσάι Μποινούντα. Μετά από ακόμα 1 χρόνο, λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων εκ νέου μεταφέρεται, στο σπίτι του Ζλάταν Μιλένκοφ στον μαχαλά Κλοκότνιτσα. Στην πόλη δημιουργείται Βουλγαρικός δήμος, στον οποίον συμμετέχουν και άνθρωποι από τα γύρω χωριά. Μετά την αποχώρηση του Σαλγκαντζίεφ , διδάσκει ο μαθητής του Ράντοβις Ουρούμοφ. Τον Απρίλιο του 1878 οι τοπικές αρχές μετά από υπόδειξη του Έλληνα Μητροπολίτη κλείνουν το σχολείο.


Празнуване на деня на „Св. Св. Кирил и
Методий“ в Сяр през 1911 година.
Εορτασμός των " Αγ. Αγ. Κυρίλλου και Μεθόδιου"
στις Σέρρες το 1911.
Το Βουλγαρικό σχολείο ανοίγει μόλις το 1881 από τον Πέταρ Σαράφοφ και τον βοηθό του Ντιμίταρ Μαυροντίεφ. Το σχολικό έτος 1883/1884 προστίθεται σ αυτούς ο Ιβάν Μπούχλεφ από το Γκόρνο Μπρόντι (Άνω Βροντού) και αυτοί μαζί με τον Πρόεδρο του δήμου, Αρχιμανδρίτη Χαρίτον Καρπούζοφ καταφέρνουν να ανοίξουν και πανσιόν για το σχολείο. Το σχολείο έχει μεγάλη επιτυχία. Άνοιξε και σχολείο θηλέων με δασκάλες τις Αναστασία Πούσεβα από το Σούμεν και Ανέτα Κ. Αποστόλοβα από τις Σέρρες. Το 1885 όμως Σαράφοφ και Καρπούζοφ συλλαμβάνονται και φυλακίζονται και στην θέση τους διδάσκουν Μ. Μαλαμίσεφ, Γκάρνεφ και ο ποπ Αντόν Ντζούστοφ. Το έτος 1886/1887 το σχολείο γίνεται τριών τάξεων με δασκάλους Π. Μαυροντίεφ, Λάζαρ Τόντεφ από το Μπάνσκο, που αντικαταστάθηκε από τον Τομά Λέβοφ από το Αιβάτοβο (Λητή) και Ιβάν Π. Γκεοργκίεφ από το Βλάντοβο (Άγρας). Δασκάλες είναι Ντόμπρα Βελίκοβα από το Σούμεν και Ανέτα Αποστόλοβα. Πρόεδρος του δήμου μετά τον Αρχιμανδρίτη Χαρίτον γίνεται ο ποπ Γκεόργκι Καρτσόφσκι. Το έτος 1888/1889 το σχολείο γίνεται τεσσάρων τάξεων και ανοίγει κανονική πανσιόν. Το έτος 1895/1896 η Βουλγαρική Εξαρχία το μετατρέπει σε παιδαγωγικό. Έτσι μπαίνουν οι βάσεις για το περίφημο παιδαγωγικό σχολείο των Σερρών, το οποίο μέχρι το 1913 είναι το κύριο εκπαιδευτικό κέντρο των Βουλγάρων στην Ανατολική Μακεδονία.

Το Εξι-σού (Ξινό Νερό) στο πέρασμα των χρόνων  

Posted by Kokice in ,


Ο Παντίλ Σίσκοφ (1875-1928) με
στολή Βούλγαρου Αξιωματικού.

Το Εξι-σού (Ξινό Νερό) ή Βάρμπενι, μπαίνει από νωρίς στους επαναστατικούς αγώνες των Βούλγαρων της Μακεδονίας. Ακόμα και αν είναι παράδοξο, αυτό το χωριό όμως είναι γενέτειρα περισσοτέρων επαναστατών, καλλιτεχνών και δημοσίων προσώπων, από όσους έδωσαν πολλές πόλεις μαζί στην Μακεδονία. Πιο γνωστός και αξιόλογος ανάμεσά τους είναι ο Αλεξάνταρ Τουρουντζόφ, η οικογένεια του οποίου στην δεκαετία του 40 τον 20 ο αιώνα δεν χάνει την λαχτάρα της για ελευθερία και ο συγγενής του Μπλαγκόι Τουραντζόφ μαζί με τους Κίριλ Λιάπσεφ, Μπορίς Πόποφ, Σίμο Σίσκοφ, Πάβελ Ντράγκνεφ, Γκεόργκι Ράικοφ, Μίρο Γκερμάνοφ, Μιχαίλ Χατζικίροφ, Τάσο Βελιάσκοφ και Κίριλ Πάντσεφ μπαίνει στο κοινοτικό συμβούλιο του χωριού.

Όχι μικρότερη προσοχή αξίζει και η μεγάλη οικογένεια Τσέκοβι. Ο Ιβάν Τσέκοφ (1841 - ?) είναι ένας από τους ηγέτες του επαναστατικού κομιτάτου της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΟΡΟ) στο Εξι-σού, ενώ ο αδελφός του Ιλία χάνεται ως μέλος τσέτας στην εξέγερσης του Ιλίντεν, ο Κούζμαν Τσέκοφ επίσης συμμετέχει στην εξέγερση αυτή της Μακεδονίας, ενώ μετά την καταστολή της μεταναστεύει στην Βουλγαρία, όπου ανοίγει δικό του εργοστάσιο μεταξιού. Ο ιερέας Μετοντίι Τσέκοφ διώχνεται από τις Ελληνικές Αρχές στην Βουλγαρία το 1913, ενώ πιο ενδιαφέρουσα είναι η μοίρα του βοεβόδα Μιχαίλ Τσέκοφ (1873 – 1956). Συμμετέχει στην ανατίναξη της σιδηροδρομικής γραμμής στο Εξι-σού, ενώ μετά το τέλος της εξέγερσης το 1903 φεύγει στην Ελλάδα και από εκεί στην Βουλγαρία. Στα απομνημονεύματά του περιγράφει για μια συνάντηση στην Αθήνα, στην οποία στους Έλληνες εκεί λέει:


Καθώς κάναμε βόλτα, μπήκαμε σε μια μπυραρία να κεραστούμε. Στο τραπέζι είχε και άλλα πρόσωπα – Έλληνες, μόλις κατάλαβαν ότι είμαστε Βούλγαροι φώναξαν “Ζήτω η Βουλγαρία”. Όμως εγώ τους είπα ότι είμαι Βούλγαρος αλλά από την Μακεδονία. Και αυτοί φώναξαν “Ζήτω η Μακεδονία”.
Από το ίδιο χωριό είναι οι βοεβόδες Μίτσε Τσίτσκοφ (? - 1908), Παντίλ Σίσκοφ (1875 – 1929), ο βοεβόδας της τσέτας του χωριού Τέγκο Χατζίεφ και πολλοί γνωστοί και άγνωστοι, μέλη τσέτας. Με το ξέσπασμα του Βαλκανικού Πολέμου 23 κάτοικοι του Εξι-σού μπαίνουν στο τμήμα του Βουλγαρικού στρατού που ονομαζόταν Μακεδόνο-Αδριανουπολίτικος εθελοντικός στρατός. Αυτοί είναι οι Μπλαγκόι Ατ. Ρομάνοφ, Βασίλ Πόποφ, Γκεόργκι Σέτινσκι, Ιβάν Στόικοφ, Κόστα Ντιμιτρόφ, Κράστο Ατανάσοφ, Κράστο Στέφοφ, Μάρκο Τίσκοφ, Μίτσε Γ. Ρομάνοφ, Νικόλα Νεντιάλκοφ, Πάβελ Χρίστοφ, Παντελί Πρόσκοφ, Παντίλ Σίσκοφ, Πάντο Μανόλοφ, Σίμο Ντ. Σίσκοφ, Στέφο Γκεοργίεφ, Τέτσο Ντίνεφ, Τόλε Πετρόφ, Φίλιπ Νικόλοφ, Χρίστο Β. Σίσκοφ, Χρίστο Κράεφ και Χρίστο Τίλεφ καθώς μερικοί από αυτούς παίρνουν Βραβεία και Μετάλλια για την ανδρεία που έδειξαν στις μάχες.


Πίνακας "Θέρισμα", Μίντσε Στόιτσεφ.
Ακόμα και να σταματούσαμε ως εδώ, γίνεται φανερό σε όλους ότι το Εξι-σού (Ξινό Νερό) είναι ένα χωριό πολύ ενεργό και με μαχητικό πνεύμα, αφιερωμένο αποκλειστικά στην ιδέα – απελευθέρωση της γενέτειρας με κάθε τρόπο. Όμως τι θα ήταν οι επαναστατικοί αγώνες χωρίς τον αγώνα για την ψυχή των ανθρώπων, με άλλα λόγια η μόρφωση και ο πολιτισμός. Από τους μετανάστες στις ΗΠΑ και τον Καναδά σχηματίζεται σημαντική αποικία από το Εξι-σού. Ένας από αυτούς είναι ο ζωγράφος Μίντσε Στόιτσεφ, μέλος την Μακεδονικής Πατριωτικής Οργάνωσης (ΜΠΟ). Αυτός διατηρεί τον τρόπο ζωής και την επιμελή δουλειά των χωρικών του Εξι-σού στον πίνακά του (δεξιά).

Μέλη της ΜΠΟ από το Εξι-σού είναι επίσης οι Νικόλα και Γκίκα Τσικόντρεβι, Τανάς και Ντέλα Χρίστο Μπαλάοβι, Γκριγκόρ Κραστάμοφ από το ΜΠΟ “Πέλιστερ”, Τάσε και Μίτσα Αλούσεφ – ΜΠΟ “Βάρνταρ”, Ιβάν Γ. Ρομάνοφ και Μπλαγκόι Στεφάνοφ από το ΜΠΟ “Τατκόβινα”, Τάσε και Σένα Πόπτσεβι, Γκεόργκι και Κίτσκα Ατζίεβι, Μιχαίλ και Σλάβκα Τσίτσκοβι, Κίριλ και Φότα Τσάλεβι από το ΜΠΟ  “Ντάμε Γκρούεφ”, Βασίλ και Πολιξένα Γκραματίκοβι – εκδότης της εημερίδας Πατριωτική Φωνή, Στάβρε Γκερμάνοφ – ΜΠΟ “Ντάμε Γκρούεφ, καθώς και ο πιο αξιόλογος ανάμεσά τους Παντίλ Σάνεφ, ο οποίος μεταξύ 1924 – 1939 είναι πρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής της ΜΠΟ.



Ο Σρέμπρεν Ποππέτροφ με τις αδελφές του.
Παράλληλα με όλους αυτούς στην Βουλγαρία δρα ο Σρέμπρεν Ποππέτροφ, ο οποίος είναι ο κυρίως οργανωτής όλων των μεταναστών από την Μακεδονία στην Βουλγαρία και εκτός των συνόρων. Μεταξύ 1923 – 1927 ήταν βουλευτής στην Βουλγαρική Βουλή, μετά από αυτό είναι επικεφαλής  σχολικός επιθεωρητής των Βουλγαρικών σχολείων στην Αλβανία και ταυτόχρονα  είναι συγγραφέας πολλών εκδόσεων στον Βουλγαρικό τύπο, κυρίως στο περιοδικό Ιλιουστράτσια Ιλίντεν.

Παρά τις διαστρεβλωμένες αλλαγές της ιστορίας σ αυτή την περιοχή, οι κάτοικοι του Εξι-σού όπως και μεγάλο τμήμα του τοπικού πληθυσμού στην Βόρεια Ελλάδα διατηρούν  την μητρική τους γλώσσα και μένουν Βουλγαρόφωνοι μέχρι και σήμερα. Οι κάτοικοι εκεί ακόμα διηγούνται την ιστορία για την επίσκεψη του Βασιλέα της Ελλάδας στον χωριό, στην διάρκεια τοπικού συμβουλίου. Πρόκειται για την περιοδεία του Βασιλέα Γεωργίου ΙΙ στην Αιγαιακή Μακεδονία με την συνοδεία του Πρωθυπουργού Μεταξά το 1936. Περνώντας και από το Εξι-σού η Αυτού Μεγαλειότητα ρωτά νεαρή κοπέλα : “Πώς ονομάζεστε?”, στο οποίο η κοπέλα σήκωσε τους ώμους μην καταλαβαίνοντας και ρώτησε τις φίλες της “Στο μι βέλι – τι μου λέει?”. (Ιλιουστράτσια Ιλίντεν, 1940, αριθ. 119).

Изглед от Екши Су, снимка на Божидар Чеков, родственик на войводата Чеков

Екши Су във времето...  

Posted by IllustrationBeloMore in ,

Пандил Шишков (1875-1929)
в униформа на български офицер
Екши Су или Върбени се включва отрано в революционните борби на македонските българи. Дори парадоксално, но това село е родно място на повече революционери, артисти и общественици, отколкото цели градове в Македония взети заедно. Най-известен и заслужил сред тях е Александър Турунджов, фамилията на който дори през 40-те години на 20 век не губи жаждата за свобода и неговият роднина Благой Туранджов заедно с Кирил Ляпчев, Борис Попов, Симо Шишков, Павел Драгнев, Георги Райков, Миро Гершанов, Михаил Хаджикиров, Ташо Веляшков и Кирил Панчев влиза в селското управление на селото.

Не по-малко внимание заслужава голямата фамилия Чекови. Иван Чеков (? - 1841) е един от ръководителите на революционния комитет на ВМОРО в Екши Су, а неговият брат Илия загива като четник в Илинденското въстание; Кузман Чеков също участва в македонското въстание, а след потушаването му емигрира в България, където отваря собствена фабрика за коприна; свещеник Методий Чеков е прогонен от гръцките власти в България през 1913 година, а най-интересна е съдбата на войводата Михаил Чеков (1873 - 1956). Участва във взривяването на железопътната станция в Екши Су, а след края на въстанието от 1903 година бяга в Гърция, а оттам в България. В спомените си разказва за една среща в Атина, при която на местни гърци казва:


През време на разходката влязохме в една бирария, за да се почерпим. На масата имаше и други лица — гърци, като разбраха, че сме българи, извикаха „Зито Вулгария”. Но аз им казах, че съм българин, ама македонец. И те пак извикаха: „Зито Македония“.
От същото село са войводите Мице Цицков (? - 1908), Пандил Шишков (1875 - 1929), войводата на селската чета Тего Хаджиев и много знайни и незнайни четници. При избухването на Балканската война 23 Екшисуйци се включват в подразделението на Българска армия, наречено Македоно-одринско опълчение. Това са Благой Ат. Романов, Васил Попов, Георги Сетински, Иван Стойков, Коста Димитров, Кръсто Атанасов, Кръстьо Стефов, Марко Тишков, Мице Г. Романов, Никола Недялков,Павел Христов, Пандели Просков, Пандил Шишков, Пандо Манолов, Симо Д. Шишков, Стефо Георгиев, Течо Динев, Толе Петров, Филип Николов, Христо В. Шишков, Христо Краев и Христо Типев, като една част от тях получават ордени и медали за проявена храброст по време на сраженията.


Картината на Минче Стойчев "Жътва".
Дори само до тук да спрем на всички стана ясно, че Екши Су е едно много будно и борческо село, всецяло отдадено на едничката идея - освобождението на родния край с всякакви средства. Но какво щеше да е революционната борба без борбата за душите на хората, иначе казано просветата и културата.От емигранти в САЩ и Канада се оформя сериозна екшисуйска колония. Един от тях е художникът Минче Стойчев, член на Македонската патриотическа организация (МПО). Той запазва бита и усърдния селски труд на екшисуйци в картина (вдясно).

Членове на МПО от Екши Су са още Никола и Гика Чикодреви, Танас и Депа Христо Бальови, Григор Кръстамов от МПО "Пелистер", Таше и Мица  Алушев - МПО "Вардар", Иван Г. Романов и Благой Стефанов от МПО "Татковина", Таше и Шена Попчеви, Георги и Кицка Аджиеви, Михаил и Славка Цицкови, Кирил и Фота Чалеви от МПО "Даме Груев", Васил и Поликсена Граматикови - редактор на в. Народен глас, Ставре Гершанов - МПО "Даме Груев", както и най-заслужилият сред тях Пандил Шанев, който между 1924-1939 година е председател на централния комитет на МПО.


Успоредно на всички тях в България твори Сребрен Поппетров, който е главен организатор на цялата македонска емиграция в България и зад граница. Между 1923-1927 година е депутат в българския парламент, след това е главен училищен инспектор на българските училища в Албания и същевременно е автор на редица публикации в българския печат, главно в списание Илюстрация Илинден.

Въпреки превратните промени в историята на този край, населението на Екши Су, подобно на голяма част от местното население в Северна Гърция съхранява майчиния си език и остава българогласно и до днес. Местните жители още разказват историята за посещението на гръцкия крал в селото по време на местен събор. Става въпрос за обиколката, която крал Георгиос II  предприема в Егейска Македония заедно с министър-председателя Метексас през 1936 година. Минавайки и през Екши Су, Негово Величество пита млада девойка: "Пос ономазисте?" (Как се казвате?), на което девойката вдигнала неразбиращо рамене и попитала приятелките си "Що ми вели?". (Илюстрация Илинден, 1940 г., бр.119, стр.2)
Изглед от Екши Су, снимка на Божидар Чеков, родственик на войводата Михаил Чеков

Зеленишка кървава сватба  

Posted by IllustrationBeloMore in , ,

"Тая сватба беше народна бугарцка свадба. На свадбата немаше кумити, ниту еден кумитин. Съти бея мирни селяни. У нащо село немаше ниту един грък. Имаше гаркумани саму пет куйки. Тия зивая пари от гръцкио владика Каравангелис Германус от Костур. Гръцките андари на кулея, за да се уплашиме и да се кажваме гърци, а не бугари." - Елена Готева от Зелениче.

Македонската кървава сватба не е само драматургична постановка на Войдан Чернодрински, по-която са правени филм и операта "Цвета" на маестро Георги Атанасов. Кървавата сватба е част от и без това трагичната история на македонските българи. На 14 ноември 1904 година тя става реалност, когато село Зелениче е нападнато от гръцки андарти по време, в което се провежда сватбата на местни български първенци.

През 1904 година гръцката пропаганда в Македония се активизира и започва навлизането на чети от критяни в областта през Гърция. Турските власти не искат или нямат сила да се справят с андартите и в продължение на няколко години те нападат беззащитни български села като Загоричани, Езерец, Горно Неволяни и често убиват по пътищата и нивите български кираджии и земеделци, тъй като нямат сила да влязат в пряко сражение с четите на ВМОРО. Германос Каравангелис, гръцки митрополит в Костур и организатор на гръцките чети в югозападна Македония, също дава сведения за клането в Зелениче:


"През 1905 г. в Зеленичево ставаше една българска сватба. За това научи четата на Каудис, влезна на сватбата и понеже угасна осветлението, хвърли в тъмницата една бомба и уби 15 или 16 българи. Обаче невестата и зетя не се убиха. Това го направиха, защото мислеха, че на сватбата присъстваха членове на българските банди, за да изплашат българите."
Евтимиос Каудис
Организираното нападение е извършено от четата на Георгиос Катехакис (капитан Рувас) под ръководството на Евтимиос Каудис. Те са родом от Крит, така както са и мнозинството от четниците им. Сред тях има и бивши хайдути на заплата към гръцките посолства и консулства, както и местни гъркомани. Турчинът Сульо от Зелениче провожда четата из селото и ги довежда пред къщата на нищо неподозиращите и празнуващи сватбари. Малко преди полунощ гръцките андарти откриват огън срещу тях, убити са:


    Стефан Готев - 44 годишен
    Григор Готев - 19 годишен - младоженецът
    Доси Стойнов - 38 годишен
    Владимир Стойнов - 13 годишен
    Михаил Пучов - 32 годишен
    Ламбро Стойков - 23 годишен
    Пандо Мечкаров- 35 годишен
    Дори Алманов - 42 годишен
    Аргир Пандилов - Бабата - 45 годишен
    Мария Пандилова - 10 годишна
    Лазар Коставичин - 11 годишен
    Доста Лазова - 50 годишна
    Хюсеин Абдула Керим - 50 годишен

Ο Ματωμένος Γάμος του Ζελένιτσε (Σκλήθρο)  

Posted by Kokice in ,


Η εκκλησία στο Ζελένιτσε (Σκλήθρο)
Ο ματωμένος γάμος του Ζελένιτσε είναι η σφαγή 13 Βουλγάρων από Έλληνες αντάρτες στις 13 Νοεμβρίου 1904 στο χωριό της Φλώρινας Ζελένιτσε (Σκλήθρο).

Προιστορία
Στις 13 Οκτωβρίου 1904 Τούρκικα τμήματα κατατρόπωσαν την ομάδα του Παύλου Μελά, ιδρυτή του αντάρτικου κινήματος. Οι Έλληνες αποφασίζουν να εκδικηθούν για τον θάνατό του τους Βούλγαρους,  οι οποίοι παραπλάνησαν τους Τούρκους, ότι δήθεν αυτή ήταν η τσέτα του Μίτρε Βλάχα. Εμπνευστής της ιδέας είναι ο ιδεολόγος του Ελληνικού ένοπλου αγώνα στην Μακεδονία Γερμανός Καραβαγγέλης, ο οποίος δηλώνει :


“ Το 1905 στο Ζελενίτσεβο γινόταν Βουλγαρικός γάμος, το γεγονός πληροφορήθηκε η τσέτα του Καούδη, μπήκε στον γάμο και αφού έσβησε τον φωτισμό, μέσα στο σκοτάδι έριξε βόμβα και σκότωσε 15 ή 16 Βούλγαρους. Όμως η νύφη και ο γαμπρός δεν σκοτώθηκαν. Αυτό το έκαναν γιατί πίστευαν ότι στον γάμο συμμετέχουν Βούλγαροι λήσταρχοι, για να φοβερίσουν τους Βούλγαρους.”

Ιστορία
Η πρόταση για επίθεση στο χωριό Ζελένιτσε (Σκλήθρο) είναι του καπετάνιου Ευθύμιου Καούδη. Με την πρότασή  του καταπιάνεται ο υπολοχαγός Γεώργιος Κατεχάκης (καπετάν Ρουβάς), ο οποίος συγκέντρωσε ομάδα 60 ατόμων που μπαίνει στην Μακεδονία στις 20 Οκτωβρίου και εγκαθίσταται στο χωριό Λέχοβο. Από εκεί στις 13 Νοεμβρίου ξεκινούν προς το Ζελένιτσε, όπου κάτοικος Τουρκικής καταγωγής από το χωριό Σούλαο τους δείχνει το σπίτι όπου γίνεται ο γάμος. Τον γάμο έκαμνε ο Βούλγαρος έμπορος Στέφαν Γκάτεφ που πάντρευε τον γιο του. Στο γάμο παρίστανται πολλοί δικοί του συγγενείς, φίλοι, καθώς και Τούρκοι του τόπου. Οι αντάρτες επιτίθενται γύρω στις 22:30 και αρχίζουν να πυροβολούν προς τους συγκεντρωμένους στο σπίτι. Την ίδια στιγμή κάποιοι από την ομάδα πυροβολούν έξω, μήπως κάποιος καταφέρει να ξεφύγει. Ανάμεσα στα θύματα είναι ο γαμπρός, φίλοι του, δύο παιδιά, καθώς το μέλος της ΕΜΑΕΟ (ΒΜΡΟ) Πάντο Μετσκάροφ, συνολικά 13 άτομα:


Γεώργιος Κατεχάκης, Καπετάν Ρούβας


 Στέφαν Γκότεφ – 44 χρονών
 Γκριγκόρ Γκότεφ – 19 χρονών
 Ντόσι Στοίνοφ – 38 χρονών
 Βλαντιμίρ Στοίνοφ – 13 χρονών
 Μιχαίλ Πούτσοφ – 32 χρονών
 Λάμπρο Στόικοφ – 23 χρονών
 Πάντο Μετσκάροφ – 35 χρονών
 Ντόρι Αλμάνοφ – 42 χρονών
 Αργκίρ Παντίλοφ - Μπάμπατα – 45 χρονών
 Μαρία Παντίλοβα – 10 χρονών
 Λάζαρ Κοσταβίτσιν – 11 χρονών
 Ντόστα Λάζοβα – 50 χρονών
 Χιουσείν Αμπντουλά Κερίμ – 50 χρονών

Ο Γκεόργκι Ποπχρίστοφ αυτό τον καιρό είναι στο Εξι σού (Ξινό Νερό) και πληροφορείται για την επίθεση στο χωριό Ζελένιτσε. Αυτός μαζί με άλλα μέλη της ΕΜΑΕΟ αποφασίζουν να ενισχύσουν τις πολιτοφυλακές των χωριών και δίνουν εντολή να φυλάσσονται όλα τα χωριά και να επιτίθενται στις αντάρτικες ομάδες, αν τυχόν τις δουν.

Χρησιμοποιημένη Λογοτεχνία
“Ημερολόγιο του βοεβόδα της Καστοριάς Λάζαρ Κισελίντσεφ”, γραμμένο απο τον Χριστοφόρ Τζαβέλλα, Σόφια, 2003.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...